V. GHEP PH(IC HQP- GHEP XlJONG CO NOI M~CH NUOI
Ti'i khi c6 ky thu~t vi phlm, cMt li~u ghep du<;Jc ca.i thi~n rilt lon, d~c bi~t
c6 th~ cily ghep u6ng thoi cii xuong, c6t m~c, can, co, da. Nhu v~y phuc h<;Jp c6
th~ don gian, chi g6m xuong, c6t m~c, m9t manh da (dung lam monitor d~ theo
doi) du<;lc nu6i bdi m9t cuilng m~ch. Ngu<;Jc l~i, phuc h<;lp cung c6 th~ rilt phuc
t~p bao g6m ca xuong, co, da du<;Jc nu6i duang bdi cuilng m~ch. Khi ghep phuc
h<;Jp nay u6ng thdi CO th~ gii\.i quye't ca khuye't hllng XliOng l~n khuye't hllng
phiin milm.
Ngu6n lily cac phuc h<;lp ghep: thuong ch9n nhung vilng xuong c6 m~ch
nu6i voi nhung kich thuoc thich h<;Jp. Thi d\1 xliong Slidn voi d9ng m~ch lien
suon, xuong mao ch~u kern theo v~t da b~n voi d9ng m~ch nu6i la d9ng m~ch
'
'
'
mu ch~u sau. Xuong mac c6 the lay kern m9t v~t da m~t ngoai cii.ng chan du<;Jc
nu6i bdi d9ng m~ch mac. Cily ghep chuy~n ng6n chan th\ic chilt cung la ghep
phuc h<;lp: toan b9 ng6n chan cai ho~c ng6n thu hai du<;Jc lily kern voi d9ng m~ch
mu chan d~ cily chuy~n len t~o ng6n tay cai.
Ky thu~t cily ghep phuc h<;lp bao gio cung phi\.i kern theo vi~c nili m~ch
nu6i duang b~ng ky thu~t vi phil.u.
·
101
,
....
....
?
...
,
,..,
,..
,
CAC BO PHAN GIA VA CAC CHAT LIEU GHEP
(/NG Dl)NG.TRONG PHAU THU~T T~O HiNH
I. CAC BQ PH~N GIA T~O HiNH
l.D~ CU'ONG
C6 m<}t so t6n khuyet n~ng khong thi\ xu tri t~;~o hinh bAng pMu thul).t
ho~c vi chling qua r<}ng lCin va phuc t~;~p, ho~c vi nhung t6 chuc ke c*-n kh6 tiep
nhi).n nhung chf(t li~u ghep tl;lo hinh. M<}t so trttong hc;Jp dt d~;~ng bi'i'm sinh (J chi
nhtt khuyet toan b<} ho~c m<}t phiin ban tay ciing (J trong tinh tr~;~ng tttong t\1. Di\
giai quyet nhiing trttong hc;Jp tren, c6 thi\ xem xet nhung kha nang su dv.ng cac
b<} phl).n gia t~;~o hinh.
Cac b<} ph*-n gia t~;~o hinh dttc;Jc su dvng trttoc bet voi mvc dich thuiin tuy
thi'i'm mi. Trong nhung di~u ki~n thich hc;Jp, c6 thi\ su dvng chling voi hi~u qua
chuc nang nhttng rit h~;~n che. Luc d!iu, cac b<} phi).n gia t~;~o hinh c6 ciiu t~;~o va
hinh d~;~ng thO so, chi c6 tac dvng cho giiu m<}t phAn nhung t6n khuyet qua 19
li~u, anh httbng thi'i'm mi. Chung thttong dttc;Jc lam bAng gelatine, cellulose,
vuilcanit ho~c kim lo~;~i. Da so cac b<} phi).n thttong cung, n~ng rit vttong khi deo.
Chinh vi vi).y nhi~u b(\nh nhan tha bang m~t che khuyet ti).t con hon deo b<}
ph*-n gia vi'ta kh6 chtu, vi'ta kern th:im mi.
Ngay nay, nhung tien b<} cua cong ngh(\ boa hQC da cho phep che t~;~o
nhiing chit li~u t~;~o hinh moi, d~c bi~t c6 nhung chit li~u d~ nhu<}m mau da
giup thay d6i dttc;JC tinh tr~;~ng tren va vi the, cac b<} phi)_n gia dttc;Jc SU dvng r<}ng
rai va hi~u qua bon. ChUc nang cua m<}t b<} ph*-n gia t~;~o hinh khong chi gioi
h~;~n trong vi~c che giiu m<}t dt d~;~ng hay khuyet tl).t rna con nhAm thay the phiin
nao b<} phi).n khuyet ca yg hinh thi\ !:in chuc nang.
,
2. CHI D~NH
Cac b<} phl).n gia trong t~;~o hinh dttc;Jc chi dtnh su dvng khi khong con kha
nang xu tri khuyet til-t co thi\ bAng pMu thu*-t. m nhien, neu d~;~t dttc;~c cung m<}t
hi(!u qua thi'i'm mi va chuc nang thi nen ap dv.ng bi~n phap pMu thul).t thay cho
!lip b9 phl).n gia.
Tren mijt, cac b<} phi).n gia dttc;Jc chi dtnh:
-
Khi t6n khuyet qua r<}ng thOng vao hoc mi(!ng.
-
Khi t6n thttong n~ng con dang tien trii\n.
-
Khi t6 chuc quanh t6n thttong khong thich hc;Jp voi pMu thu*-t t~;~o hinh.
102
-
Khi vi~c t~o hinh qua phuc t~p va ke't qua phftu thu~t bt h~n eM.
-
Khi b~nh nhil.n kh6ng chilp nMn ph~u thu~t hoij.c kh6ng du sue
chtu dl}ng ph~u thu~t.
6 ccic chi, cac b9 ph~n gia thuong du<;~c Hip di! thay the' cii ban tay hoij.c m9t
phil.n ban tay bt cvt. Ke't qua thfrm mi cii.ng kha quan vi cac chilt nhl}a t6ng h<;~p
m~m deo va co thi! nhu9m mau s:ic d~p, thi! hi~n dU<;!c ca cac tinh m~ch n6ng ro
nhu tren ban tay th~t. Trong nhflng nam giin dil.y, (J cac nuoc tien tie'n da co
nhi~u co g:ing nhAm che' t~o nhflng ban tay gia c6 chuc nang.
3. cAc L04J BQ PH4N GIA
Hi~n nay, ngUdi ta da che' t~o nhi~u lo~i be? ph~n gia:
-
Tren mi;it c6: mii.i, vanh tai, mil.t va mi mil.t, rna.
- 6 ccic chi c6: toan be? ban tay, m9t phiin ban tay, cac ng6n tay.
Nhu<;~c dii!m chung cua cac b9 ph~n gia la hang ngay phai thao ra di! lam
v~ sinh cac b9 ph~n d6 va cii cac b9 ph~n co thi! mang chilt li~u gia.
Cac be? pMn gia du<;~c g:in vao co thi! theo nhi~u each khac nhau: dan, hut
hoij.c l:ip. Du bAng each nao, nuoi b~nh cii.ng phai chtu dl}ng cho tai luc diin quen
di. B9 ph~n gia l~i c6 thi! bt mon theo thdi gian hoij.c co thi! bt day bii:n, phai
mau, sut me hoij.c gay viL Di;ic bi~t, phiin co thi! mang b9 pMn gia cii.ng c6 thi!
bt xay sat, viem loet do ty ep.
4. KY THU!T CHE T~O
4.1. Chilt li~u n~n
Hiiu he't nhflng chilt li~u xua du<;~c dung nay Mu da bt pM bo. Vulcanit
(che' phfrm cua cao su) qua nij.ng n~ va kh6 nhu9m mau, nhl}a celluloide va
cellulose acetate kh6 due, gelatine dii hong, cac lo~i nhl}a acrylic con dU<;!c dung
di! che' t~o cac phiin cung, nhung cii.ng h~n che'.
Nhung chilt li~u ngay nay thuong du<;~c si'l dvng la cac chilt deo nh~ va dii
l:ip. Ph6 bie'n nhilt la cac lo~i nhl}a vinylic, cac chilt deo t6ng h<;!p d~n xuil.'t cua
silicone, chilt nhl}a latex da 6n dtnh.
Cac chilt nhl}a vinylic di;ic bi~t phB bie'n va du<;~c eM t~o voi cac d9 deo khac
nhau tuy theo yeu ciiu si'l dvng. D~ng thuong dung nhilt la cac polyvinyl
chlorure. 6 d~ng th6, d6 la m9t dtch dij.c kh6ng mau. Khi dun n6ng tai khoang
140-190°C nhl}a trd nen dong dij.c. Nhl}a nay it gay kich thich da va niem m~c
tie'p xuc, nhu9m mau dii, sua mau cii.ng kh6ng kh6 khan, tuy nhien n6 cii.ng c6
nhu<;~c dii!m la dii bt do bfrn va d6i mau theo thdi gian. Di! b:J.o v~ cho b9 pMn
gia, ngUdi ta thUdng phai phu m9t lOp verni gifl mau nhl}a, chong tac d9ng cua
cac ye'u to ben ngoai (mua, nil.ng, bvi xay sat ... ).
103
Cac chat diin xuat ciia silicone c6 dg deo tttdng tv nhtt cao su. Bg phi).n gia
lam b~ng silicone c6 dg deo tot va d~ si1 d1,mg. D~c bi~t, cMng kh6 bt day b!ln va
kh6ng bAt ml;lc. Vi vi).y, mau nhugm phai pha vao trttoc hie lam dong dong
silicone.
Cac chfit latex da lin dtnh la mgt chat li~u n€n tot, dttc;Jc dong d~c bAng
dttCing hoc hdi. Latex thttCing dttc;Jc dung d~ che nhung bg phi).n mong, l6i lorn
(vanh tai). Bg phi).n gia lam b~ng latex viin c6 th~ si1a l~i cho hoan chinh, chat
li~u kh6ng d~ bAt b!ln va vi~c tfty rlta l~i thui).n ti~n (chi ddn thuiln b~ng nttoc
va xa phOng).
4.2. Ky thu~t che tl}.o. Bao g6m cac bttoc sau:
-
Lily miiu th~ch cao: philn m~t ndi khuyet Ifiy lam am ban, tit am ban due
thanh dttdng ban Mng th~ch cao. Tren dttdng ban th~ch cao, ~o miiu philn khuyet.
-
Tren dttdng ban th~ch cao, t~o miiu philn khuyet phai dl;lng l~i. Miiu
khuyet phai lam th?t ti ffil voi IDQi chi tiet giai pbiiu d~ d~t hi~U qua thftm mi
cao (gQt tia ky tren sap). C6 th~ lay miiu trvc tiep (tren dttdng ban th~ch cao)
hay gian tiep (theo hinh mgt miiu ngoai, b ngttCii khac).
-
T~o khuon due am ban tit miiu tren b~ng th~ch cao hay b~ng kim lol}.i.
-
D6 khu6n chfit li~u lam bg phi).n gia tren khuon due am ban.
-
Si1a chua chat li~u lam bg ph?n gia.
-
"'
...
?
,.
5. NHUNG BQ PH4N GIA THONG DT)NG
5.1. Mui
-
ThttCing lam b~ng chat diin xuilt ciia silicone kh6 b:it b!ln.
-
Co dtnh vao hoc miii nhttng chu y khong lam can trb ho hap qua miii.
Ciing c6 th~ co dtnh b~ng kinh deo mAt. Cach lam nay rat thu?n lc;Ji vi kh6ng
lam xay sat niem m~c hoc miii va d~ thao ra d~ lau chui.
5.2. Vimh tai
-
Miiu thttCing lay theo tai ciia mgt ngttCii khac (nen chQn ngttCii tttdng tv
giong b~nh nhan).
-
ThttCing dung cha't latex nh~ va deo.
-
Co dtnh c6 nhi€u each: Mng each dan (dung lo~i h6 dan d~c bi~t), Mng
mgt ong lAp vao 16 tai ho~c b~ng mgt ciln kim lo~i lAp vao mgt dttCing hilm dttoi
da t~o nen nhCI phiiu thu?t.
-
Ket qua th!lm mi kha quan, nhfit Ia c6 th~ dttc;Jc che lilp mgt philn bbi t6c.
5.3. Miit va mi miit
-
Chi dtnh slt d1,mg sau khoet mAt do u ho~c cha'n thttdng.
104
-
Mil.t gia du<;Jc eM t~o sii.n lil.p viw hi? ph$-n gia.
-
Mi mil.t lam bang vinyl chlorure hay chilt diin xuilt cua silicone.
-
C6 d!nh bao gid cling la kinh mil.t c6 g9ng deo.
5.4. BQ ph~n mi;it gia phiic t~p
-
Kh6ng c6 m6 hinh nhilt d!nh, hinh thil rilt ri€mg biet tuy theo tung
trudng h<;Jp.
-
ThuCing gi;tp truCing h<;Jp khuye't rna - vom mi~ng sau cil.t bO rqng ham
tren mqt ben, phat am va nu6t kh6 khan.
-
Bi? ph$-n gia trong truCing h<;~p nay thuCing gilm 3 hi? ph$-n gil.n chilng len
nhau:
+ Phiin vom mi~ng.
+ Phiin ham tren.
+ Phiin phu ngoai.
CM t~o hi? ph$-n gia t6t c6 thil cho Mt qua phat am t6t hdn, an u6ng d~
hdn va thii:m mi kha quan.
5.5. Bim tay gia
-
Toan hi? ban tay gia.
+ B~o gi\m 3 b9 ph$-n: gang bang nh\fa deo + khung ben trong + cd cilu
c6 d!nh.
• Gang lam bang nh\fa vinylic hay latex, che' t~o bang vi~c due til mqt
khu6n l\fa ch9n sii.n gi6ng ben lanh vC1i m9i chi tie't giai phiiu ciin c6,
nhuqm mau dii thich h<;Jp.
• Khung dqn ben trong bao gilm mqt c6t kim lo~i gi6ng nhu khung
xl1dng ban tay, gan tay c:ung nhung cac ng6n gilp du<;Jc dil b~nh nhiin
tv u6n vao tu the' mong J:nu6n. Khung duqc b9c trong chilt li~u mi!m
x6p c6 m$-t dq tudng t\f nhu cd.
• Cd cilu Ccl d!nh thl1dng du<;Jc giai quye't theo each lam thong thl1dng
vC1i cac mom cvt. Vong n61 c6 thil che giilu bang mqt vong trang sue
hoi;tc d6ng hil deo tay.
+ Ban tay rilt d~ day bii:n, phai khil.c phvc bang each lam ban tay bang
silicone c6 phu tnqt lop verni bao v~.
-
M(lt phiin ban tay gia:
+ Tudng tv nhu vC1i ca ban tay gia, nhung mqt phiin ban tay gia kh6 lam
vii. kh6 c6 d!nh hdn, ndi n6i ghep l~i d~ lq hdn.
105
+ Trong tntCJng h~p mat mqt ng6n thi lam mqt ng6n gia, c6 th€ su dvng
sue mut d€ co dinh va ndi no! giau bAng mqt chie'c nhii.n.
+ Trong tntCJng h~p mat nhiilu ng6n thi lam nhiilu ng6n gia, c6 th€ su
dvng mqt gang chung trong d6 c6 cii ciic ng6n lanh.
5.6. Vom mi~ng gia
-
Chi dinh khi t
-
YOm mi~ng gia gilm hai bq ph~n cau thanh:
+ Mqt tam bit viim c6 nhung m6c vao rang lam di€m tl;la cho mang
the' mang milm, dll~c lam bAng nhl;la cling.
+ Mqt man viim dll~c lam b~ng chat li~u milm, khong kMp kin khoang
thOng hoc miii vao hoc mi~ng. Khi co, cac Cd thanh Mu kMp kfn phfin
hd miii . mi~ng. V~y man viim gia phai dll~C xac dinh kich thlldc theo
kha nang phv tr~ cua nhung co rut i'J thanh miii hqng.
-
Trong trllCJng h~p viim mi~ng kin, song viim milm qua ng:in sau phii.u
thu~t d€ d{lt dll~c hi~u qua, bq ph~n gia phai J:ip sau viim mi~ng milm da phii.u
thu~t (mang b!t Schiltsky). Dfiu viim milm gia dll~C g:in vao mqt tam kim lo{li,
g:in sat vao vom mi~ng va co dinh vao cung rang.
-
Trong trllCJng h~p hd viim mi~ng cling, c6 th€ bit l{li dli dang Mng chat
li~u cling. Neu c6 hiJ viim mi~ng m~m, tam bit vom c6 th€ lam di€m tva cho
mangthaythevommilm.
5.7. Cac tam bit khuyet vom mi~ng cling
-
Do! vdi khuyet vom nhO nen phvc hili l{li b~ng phii.u thu~t.
-
Dol vm khuyet vom ldn cfin su dvng cac tam bit. Lam tam bit qua 2 giai do~p1:
+ Tam bit t{lm thCJi (nhll sau phii.u thu~t c:it bo ham tren).
+ Tam bit vinh vilin (khi cac bCJ khuyet da hoan toan 6n dinh).
II. cAc CHAT LI~U GHEP T~O HiNH
I. LJCH Sir
Tit !au, tnt& mqt khuyet cua Cd th€, cac nha ngo{li khoa vii.n Mng md ll&
phU dfiy b~ng mqt chat li~u cay gMp dll~C vao trong cd th€ mqt each an toan. Cac
chat li~u d6, eli nhien, c6 th€ dll~c chui\'n bi chinh xac theo khuon trll& phii.u thu~t.
Trlldc day, da c6 nhung nha phii.u thu~t cay gMp vao Cd th€ nhung manh
dqn b~ng vang, b~ng nga voi vdi mvc dich t{lo hinh. Sebileau da va mqt so
khuyet SQ b~ng nhung tam vang Ia vdi ket qua rna theo tac gia Ia kha quan. Tuy
nhien, da so cac manh gMp nay sau dilu bi dao thai.
106
Sau d6, toi thdi ky cfiy ghep nhung manh Xlidng thuil.n khie't (os purum, OS
novum). D6 la nhung chfit li~u cfi.y ghep c6 th~ du<;ic cd th~ dung n:;tp trong m(jt
so trudng h<;ip.
Chfit paraffine bdm vao t6 chuc mil duoi da, sau nhung thanh c6ng ban
dil.u dii bQC lQ nhli<;IC di~m kh6ng d€\ khil.c phv.c: t:;to nen nhflng U paraffine
(paraffinoma) rfit phuc t:;~p. Sau m(jt thoi gian, chfit li~u nay hoan toan bi cfim
si':t dvng vi gay nen nhi~u bie'n chung nhu nung mu, ro ri, u paraffine lam bie'n
d:;~ng cd th~ nghiem trqng.
Cho tOi nhilng nam 50 cua the' ky XX, Sl,i xufit hi~n cite chfit li~u t:;~o hinh
moi nhu nhl,ta t:;~o hinh va m(jt vai kim lo:;ti (vitallium, tantale ... ) m(jt thdi ci:ing
dii mang l:;ti ngu6n hy vqng cho cite nha phii.u thui).t t:;~o hinh.
Chfit polyethylene tinh khie't to ra d€\ dung n:;~p trong cd th~, deo va d€\ gqt,
mi).t d(j giong svn, nen du<;ic si':t dJ,mg r(jng riii trong phii.u thui).t t:;~o hinh mui va
vanh tai. Nhung manh x6p polyethylene cilng dii tung du<;ic si':t dvng d~ d(>n
nang ngl!c, con acrylic cung thi du<;ic dung d~ thay the' xudng, bqc khOp ham.
Tuy nhien, nguoi ta cilng nhi).n thfiy sau m(>t so nam nhi~u manh ghep
chfit trd cilng bi lo:;ti bi\. Nguyen nhan thudng kh6ng phai do nhi€\m trung 6 cfiy
ghep, cilng kh6ng c6 hi~n tu<;ing kfch thich gay viem nhu dOi voi m(jt so chfit hoii
hqc, cang kh6ng phai do cd che' mi€\n dich thai tru manh ghep. Nguyen nhan i'J
day hinh nhu do cd eM thuil.n tuy cd hqc: cite t6 chuc bi mon dil.n, ch6i len duoi
da, r6i loi ra ngoai da. Vi).y ne'u manh ghep nhlin, cfiy sau duoi phil.n m~m thi
kha nang thai lo:;ti se thfip hdn.
Dufourmental sau m(jt thdi gian dii dil.n dil.n tu bO cite chfit li~u trd, thay
vao d6 6ng chuy~n sang cfiy ghep xudng va svn tl,i than rna 6ng cho r~ng dam
b9.o hdn. Ong con chu trudng cfiy t:;~m thoi cite chfit trd r6i sau d6 moi ghep cite
chfit li~u tl,i than the' nh~m d:;tt hi~u qua lau dai va chil.c chiin hdn.
Tu nhung niim 1960 tri'J l:;ti day, vi~c cfiy ghep cite chfit li~u trd (nhl,ta, kim
lo:;~i ... ) l:;ti du<;ic phvc h6i m:;tnh me, nhfit la chfit silicone.
2. CAC CHAT LI:¢U GHEP THONG Dl}NG
2.1. Cac cha't li~u ghep d m~t: hi~n nay chu ye'u du<;ic lam b~ng silicone deo.
Thong dv.ng nhfit la nhung chfit li~u ghep d~ nang song mui, go rna va c~m.
-
Chfit li~u nang song mill: d~ nang cao song mili va dil.u mill, tren nguyen
til.c chfit li~u cil.n du<;ic ll,ta chqn sao cho thich h<;ip voi tung trudng h<;lp lam sang.
Nhu vi).y, le ra phai cho due chfit li~u ghep theo khu6n mi[tt cua tung b~nh nhan.
Ciich lam nay la chu~n xiic nhung phuc t:;~p, kh6 thl,tc hi~n tren th1,tc te' va hil.u
nhu chi danh rieng cho nhung trubng h<;lp cit bi~t voi nhung di d:;~ng mill Mt
thubng. Con tren d:;ti da so cac b~nh nhan, chfit li~u cfiy ghep du<;ic chqn ra trong
so nhung mii.u dii due slin (lo:;~i due slln cilng c6 nhi~u d:;~ng va cil khiic nhau) hoi[tc
du<;ic phii.u thui).t vien cil.t gqt tu nhilng tfim silicone deo c6 ban tren thi trudng
107
cM:t li~u cay ghep cho phU hQp vm dl).ng va ca ciia b~nh nhan. Theo hinh d:;mg
ngoai, chat li~u nang song miii co 3 lo:;ti chinh: lo:;ti hinh hi cay, lo:;ti hlnh chu L va
lo:;ti hinh bq ngVa. Lo:;ti chu L thuong duQc chi d!nh dling khi ciln nang cao dilu
miii voi di~m ty d gai miii tntoc, ngan~ gioi h:;tn tren ciia nhan t~ng.
.
-
Chflt li~u nang go rna: go rna thap ciln nang len co th~ la m9t di d:;tng
bii:m sinh, song thuong hdn Ia tinh tr:;tng x~p go rna sau chfln thudng khong duQc
x1t tri kiP thdi. Chflt li~u nang go rna hinh tU giac hoij.c tam giac voi 3 mau dij.t
theo huong gai thai dudng, bo duoi 6 mAt va nganh ngang cung xudng go rna.
-
Chat li~u nang dim: co hinh Mm d~ d:;;.t truoc va duoi nh6 cAm khi nh6
cAm qua thflp hoij.c ngAn. Voi nhung chat li~u ghep qua dily, nen khoan them
nhung !6 nhi\ xuyen thiing d~ lam giam nh~ trqng luQng chat deo, dong thoi cho
t6 chuc xd mqc qua cac 16 thiing d~ lam giam nh~ trqng luQng chat deo, va giu
chlic manh ghep t:;ti ch6.
2.2. Cac chat li~u ghep lJ ngl;ic
Cac bao cay ghep d~ tang kh6i lu<:Jng vu gom hai phi\n: m(lt tui bqc ngoai
bAng silicone dan h6i co ke't cau thay d:6i, doi khi duQc phii ngoai bAng m9t lOp
chat li~u kh:ic va chat chua ben trong Ia silicone long, huye't thanh hoij.c m(lt
chilt dfnh khac.
Cac bao ghep nang vli co nhigu lol).i.
-
Bao ghep vo nhAn bdm dily sAn silicone long: bao co vo bqc ngoai bAng
silicone deo, M m?t nhAn va trong bao chUa dily silicone long, duQC che' t:;to va Slt
d\illg r(lng rai tren lam sang tu nhling nam dilu ciia th~p kj 60 tOi nay. Tho:;tt dilu,
bao ngoai chi co m(lt lop silicone thuiln nhat, sau tang cuong them nhigu lop d~
ch6ng l:;ti hi~n tliQng thiim thflu silicone long ra ngoai t6 chUc bao quanh gay viem
va hinh thanh t6 chUc Xd s~o dily cltng, anh hudng xflu toi Mt qua phftu thu~t.
Cac bao ghep co nhling hinh d:;tng khac nhau (hinh banh day, hinh chOp
non, hinh giqt !~ ... ) va cac kfch ca khac nhau d~ thfch ung voi mqi yeu cilu ciia
b~nh nhan.
Phan ung viem Xd quanh bao cay da duQc nhigu tac gia nghien cuu d~
khAc ph\IC theo hai huong voi ffi\IC dfch lam giam d(l thoat chat long qua vo bao:
+ X1t ly vo bao ghep: san xuat nhung bao thanh day co nhieu lop.
+ X1t ly chat chua dt;tng trong bao: tang d9 dong d?c ciia chat silicone long.
-
Bao ghep rbng dliQC bdm dtch khi slt d\}ng: lo:;ti bao nay xuat hi~n !!In
dilu tien vao nam 1965 theo mftu ciia Arion. Ngay nay, vo bqc du<:Jc lam bAng
silicone dan h6i tudng dol. day, day hdn nhung bao dt;tng sAn silicone long truoc
kia va co m(>t van (ki~u van mang) d giua mij.t truoc ciia bao. Luc dilu, vo bao
duQc eM tl).o duoi d:;tng nhAn, sau do them d:;tng nh:im, co gai Ian tan d~ giam
bOt kha nang hinh thanh tfi chuc Xd S~O rut Cung bao ghep sau phftu thu~t.
108
Uu di~m cila lo~i bao ghep r6ng du<;~c bdm djch khi si':t d,mg la c6 th~ dua
vao cd th~ qua nhung dudng r~ch da nho hdn va c6 them kha nang diilu chinh
khoi lu<;~ng hai ben V1i khi c6 sv: chenh l~ch truoc phiiu thu~t (ben to, ben nhO).
NhU<;~c di~m cila lo~i bao nay la c6 m(lt ty l~ ro ri nha't djnh, gay thoat djch chua
ben trong bao vao til chuc xung quanh (khoang 2,5% theo m(lt s6 tac gia). Neu
djch chua la huyet thanh sinh ly thi se kh6ng c6 tro ng~i nao dang k~ ngoai vi~c
thay bao X\JP bil.ng m(lt bao lanh khac khi c6 diilu ki~n. Nhung neu djch chua la
silicone long thi c6 th~ gay dong v6n eve silicone trong til chuc va duoi da ra't
kh6 kh:lc phvc.
Ciing nhu doi voi d~ng bao chua sil.n djch, bao r6ng ngoai nguy cd hO van,
ciing con c6 th~ thoat djch chua ch~m ki~u thii'm tha'u qua vo bao, nha't la voi
cac djch c6 trQng lU<;~ng phan ti':t tha'p duoi 15.000.
Du<;~c bdm bil.ng huyet thanh, cac bao ghep silicone deo c6 d(l an toi:m cao,
boi le khi thoat ra khOi bao, huyet thanh se du<;~c ha'p thv dl\ dang rna kh6ng gay
tac h~i gi dang k~. Dang tiec la voi huyet thanh, m~t d(l cila vti. du<;~c nang
kh6ng th~t l:im khi sd n:ln va d(l biln ciing kh6ng bil.ng khi chua silicone long.
Nhung nam giin day, c6ng vi~c tim kiem djch d(ln thay theca silicone liin huyet
thanh dang du<;~c tich c\fc tri~n khai, song ciing chua c6 cha't nao du<;~c thua
nh~n r(lng rai trong phiiu thu~t thii'm mi.
-
Bao chua djch sil.n phil ngoai bil.ng polyurethane
D~ng bao ghep phil ngoai bil.ng m(lt lOp polyurethane ra ddi vao nhung
nam diiu cila th~p ky 70 voi mvc dfch t~o nen sv: bam dfnh nhanh chong cila
cha't li~u nang V1i vao til chuc bao quanh tren thanh ngJ;ic. Nh~n xet chung cila
m(lt s6 phiiu thu~t vien si':t dvng lo~i bao nay la ti l~ xd cling s(lo bao quanh tha'p
hdn so voi cac bao m~t nhil.n va nguyen nhan c6 th~ la do d(l nham cila m~t
ngoai bao dil. gay roi lo~n cd che phan ling cila cac nguyen bao xd va sv: djnh
hUang doi VOi CaC S<;li collagene trong til chuc S(JO hinh thanh quanh bao ghep.
-
Bao chua djch sil.n c6 thanh voi ket ca'u nham
Thanh cila bao lo~i nay thuiin tuy lam bil.ng silicone, nhung c6 m~t ngoai
nham d~ ph:J.n tan S\f ph:J.n bo cac S<;li collagene cila til chuc Xd hinh thanh
quanh bao ghep sau phiiu thu~t. So voi bao dU<;IC phil bil.ng polyurethane, m~t
nham cila ban than bao silicone du<;~c coi la Mn vung hdn.
-
Bao bdm djch khi si':t dvng c6 m~t ngoai ket ca'u nham: la lo~i bao
moi dU<;Ic san xua't giin day, t~p h<;lp dU<;Ic nhung Uu di~m cila cac lo~i bao ri\ng
va bao c6 thanh ket ca'u nham. Khi d~t bao nay vao thanh ngv:c, ciin tranh d~
gap bao bil.ng each ki~m tra xem day bao ghep da du<;~c dan phAng chua truoc
khi bdm djch.
-
Bao c6 vo kep: cau t~o theo ki~u hai bao liing vao nhau, bao trong nil.m
tV: do trong bao ngoai c6 hinh d~ng, kich ca phu h<;~p voi yeu ciiu t~o hinh. Theo
each thuc che t~o, bao trong c6 th~ chua djch silicone long, bao ngoai r6ng c6
van d~ bdm them huyet thanh ho~c ngU<;~c l~i, bao ngoai chua sil.n silicone va
bao trong la m(lt bao r6ng se du<;~c bdm them huyet thanh khi si':t dvng.
109
2.3. Cac cha:t li~u ghep i':J hl!ng
Cac chll't li~u ghep hinh h.tOi d~ che phu cac khuye't r(lng cil.n cd thanh b\lng
dii du<;Jc su d\].ng trong Him sang gil.n 50 nlim nay. Yeu cil.u chung do'i voi cac chll't
li~u nay phiii vlia vung chlic, vita deo dii uo'n. Ngoai ra, chung con ph:h Ia nhUng
chll't trd vg m!J.t hoa hqc va chi gay nen nhung phiin ung d61 vOi nhilng dt vl).t to'i
thi~u tren th~ nhl).n ghep. Hi~n nay, c6 ba lo::ti luoi dii va dang du<;Jc su d\].ng:
-
Luoi polypropylene: Judi polypropylene dii c6 thili gian thu thach !au
nlim nhll't va cho toi nay v§.n du<;Jc su d\].ng r(lng riii han ca, n6 du<;Jc chi dtnh d~
thay the' can m::tc ngay ca trong nhung ve't thuong c6 6 nhiiim n!J.ng. Luoi
polypropylene du vilng chlic d~ giu thanh b\].llg, song ciing l::ti du xop d~ c6 th~
d§.n luu djch thoat dii dang. T6 chuc h::tt mqc qua cac ke luoi sau m(lt vai tuil.n,
thl).m chi c6 th~ nhl).n du<;Jc da ghep. M::tng luoi polypropylene, tuy nhien, v§.n
gay nen nhung cam giac vuong viu nha't dtnh, ve't m6 c6 th~ bj ro ri va m::tng
luoi ciing c6 th~ bt dao thai do phan ung. Khi dij.t Judi cil.n du<;Jc chu~n bj r(lng
han khuye't cil.n tang cuilng doi chut. Ne'u cil.n, ciing c6 th~ dung hai mang Judi
xe'p cheo len nhau d~ tang them d(l vilng chlic. Vj tri dij.t Judi Ia a ngoai can co
thlinh bt,mg.
-
Ludi polytetrafluorethylene (PTFE): lo::ti luoi PTFE day va dAt. Chi
dtnh dung ciing giong nhu voi luoi polypropylene. LOi PTFE kh6ng chtu du<;Jc
d§.n luu ho' phuc m::tc di qua va khi b(lc l(l. Gia trt thJ;tc te' nhin chung kern han
so voi luoi polypropylene.
-
Luoi acid polyglycolic: d::tng luoi nay c6 kha nang tJ;l tieu, d(l vung ciing
du dam bao t:;tm thili chuc nang che da thanh b\].ng.
2.4. Cac chilt li~u ghep lJ duang v~t
Ghep d(ln dudng vl).t dii du<;Jc ap d\].ng trong cac truilng h<;Jp li~t duong va
t:;to hinh duong vl).t. Hi~n nay, cha't li~u ghep thuilng du<;Jc lam b~ng silicone deo
va g6m c6 hai lo::ti:
-
Lo::ti co' dtnh: Ia nhung thOi silicone deo c6 hinh d::tng, kich thudc nhll't
dtnh du<;Jc dij.t vao Cd th~ tang cudng ho!J.c thay the' cac vl).t hang.
-
Lo::ti bdm cling khi si':t d\].ng: Mng m(lt bdm nhO hinh tui dJ;tng dtch Mng
silicone deo d!J.t trong biu hay duoi da m(lt ben dui.
110
LASER TRONG PHAU THU~T T~O HiNH
?
•'
I. MODAU
Ky thu~t laser ra d(Ji tu nam 1960, ngii.y nay dang phat tri~n m~;~nh
me vii. dttc,1C ung d1,1ng r(lng rai trong y te 0 Ca 2 Jinh \f\1C chffn doan vii. di~u tq
b~nh voi nhiillg ke't qua rift kha quan. Thvc te da hinh thii.nh ngii.nh y hqc laser
tren the gioi, voi chuc nang nghien cuu ung dl,mg vii. phat tri~n ky thu~t laser
phvc V\1 sue khoe con ngttdi.
Trong phliu thu~t n6i chung vii. phliu thu~t t~;~o hinh n6i rieng, laser dttc,lc
dtta vii.o si'l dvng m(lt each m~;~nh me vii. c6 ke't qua tot. Nhil:ng nam cu61 ciia
th~p ky 80, cac phliu thu~t vien neu cao vai tro vii. cac ttu di~m n6'i b~t ciia dao
m6' laser, d~c bi~t lii. laser C02•
Toi nay, cac thiet bi laser da kh6ng ngi'tng dttc,lc ciii tien vii. di siiu vii.o ung
dvng cho tung chuyen khoa. Bang sau day gioi thi~u cac moe ung dvng Laser
(Sachalch, 1990):
Nlim
Tac gia
Chuyen khoa
Loll!i laser
1962
Goldman
Da lieu
Ruby
1965
Polanyi
Ph~n thu~t
co,
1968
L'Esperence
Mat
Argon (Ar)
1974
Dwyer
Tieu hoa
Ar
1975
Kiefhaber
N(>isoi
Nd- YAG
1976
Hofstetter
Til~t ni~u
Nd-YAG
1978
Dougherty
Phiiu thui;lt
Nd-YAG
1980
Mactryz
T<:!O hinh m<:!Ch
Ar
1980
Choy
T<:!O hlnh m<:!Ch
Ar
1983
Gins bung
T<:!O hinh m<:!Ch
Ar
1984
Liversay
T<:!O hlnh m<:lch
co,
1985
Isner
T<:!O hinh m<:lch
co,
1988
Biamano
T<:!o hinh m<:lch
Excimer
C6 th~ n6i cac ket qua nghien cuu ung dvng laser trong y hqc da t~;~o ra
nhi~u phuong phap tham kham vii. chua b~nh moi. Cung voi ky thu~t sieu iim
vii. may tfnh, ky thu~t laser trong th~p ky 90 da lii.m thay d6'i tung ngii.y chilt
luc,lng c6ng tac y te'.
111
II. LASER VA THIET B! LASER Y HQC
1. LASER LA Gi
LASER la tu viet t:it cac chu cai dung d~u cua cvm tu tieng Anh: Light
Amplification by Stimulated Emission of Radiation (s~ khuyech d~,ti anh sang
bil.ng phat x~,t cuilng hUe).
Ong t6 cua laser chfnh la nha v~t ly thien tai Albert Einstein. Nam 1917, ong
da phat minh ra hi~n tUQng phat x~,t cuilng hue (Stimulated Emission of Radiation).
Nam 1954 nhii v~t ly ngUbi My Townes va 2 nha v~y ly ngUoi Nga la Prochorov va
va Basov, cii.ng d6ng tMi cong bo cac cong trinh phat hi~n nguyen ly laser. Nam
1964, ba nha v~t ly tren da duqc tij.ng giai Nobel v~t ly do phat minh nay.
D~ hi~u bii.n chilt v~t ly laser chU.ng ta hay lam quen v<'Ji m(>t sohi~n tUQng
quang h9c cd ban sau:
-
Hi~n tUQng hilp thv anh sang: mo hinh nguyen til cua Bohr (Dan M~,tch,
1943) M xuilt: m6i nguyen til hilt ky g6m mqt h~,tt nhiin va cac di~n til quay theo
cac quy d~,to nhilt djnh xung quanh h~,tt nhiin. M6i quy d~,to tUdng ung v<'Ji m(>t
muc nang lUQng khac nhau. Khi cac di~n til dUQc cung cilp m(>t ngu6n nang
luqng, chung ta se hilp thu va c6 s~ djch chuy~n len cac muc quy d~,to (tu muc
thilp Ellen muc E2).
-
Phat x~,t t~ do: di~n til khi djch chuy~n len muc quy d~,to tren sau mqt
thai gian l~,ti trd v€ quy d~,to ban d~u va giai ph6ng ra mqt nang lUQng biJ.ng v<'Ji
muc n6 hilp thv du<'Ji d~,tng nhi~t (phono) hoij.c anh sang (photo).
-
Hi~n tUQng phat x~,t cuilng hUe: khi cung cilp m(>t muc nang lUQng (E)
co kha nang cuilng buc cac di~n til roi bO muc quy d~,to tren s<'Jm hon. Cung v<'Ji
s~ djch chuy~n nay se phat ra photon cling c6 nang luqng E c6 tinh chilt giong
Mt v<'Ji photon da cuong hue di~n til nhi\:y xuong muc thilp.
Hi~n tuqng phat x~,t cuilng hUe mang tinh chilt khuech d~,ti theo phan ling
day chuyE!n: 1 sinh ra 2 , 2 sinh ra 4 ....
2. c.Au TRUC vA TiNH CHAT co sAN cuA LASER
2.1. Cau true di~n hinh cua laser
Laser la m(>t may phat anh sang don s:ic co cilu true g6m 3 thanh pMn:
-
Ho~,tt chilt laser: la moi truong rna d d6 di~n ra cac hi~n tUQng quang h9C
Cd biin nhu da gi<'Ji thi~u d ph~n tren. C~n )Uu y day la moi trUOng dij.c bi~t, d d6
phat x~,t cuilng buc phiii m~,tnh hdn hi~n tuQng hilp thv.
-
Ngu6n nuoi: cung cap nang luQng cho ho~,tt chat laser, c6 th~ Ia di~n
nang hoij.c quang nang.
-
Bu6ng c(>ng hUdng: c6 m(>t h~ thOng gUdng ban rna cho phep chum anh
sang qua l~,ti ho~,tt chat nhieu l~n tru<'Jc khi d~,tt tr~,tng thai lin djnh va phat ra tia
laser.
112
2.2. Phiin lo~i laser
Dl,la theo tr.,.ng thai cua m6i truang ho.,_t cha't, ten tung lo.,_i laser xua't
phat tit ten cua m6i truang ho.,_t cha't. C6 3 lo"-i nhu sail:
-
Laser th~ riin: m6i trubng ho.,_t cha't Ia nhilng cha't riin. Vi d1,1laser
YAG-Nd ho.,_t cha't Ia Ytrium Aluminium Garnet (vie"t tiit Ia YAG) c{lng 2 - 5%
nguyen tii. Neodium (Nd).
-
Laser th~ long: m6i truang ho.,_t cha't a th~ long. Vi d1,1 cac laser m!m
ho~;~t cha't Ia cac cha't mau pha long trong cac m6i truang khac nhau.
-
Laser th~ khi: m6i trubng ho.,_t cha't a th~ khf. Vi d1,1laser khi C02.
2.3. Cac tinh chat cua laser
Laser Ia m{lt ngu6n anh sang di).c bi~t voi 5 tfnh cha't di~n hinh sau:
- Dq dinh huang cao: tia laser phat ra dum d"-ng chlim sang song song, g6c
ma ra't h~p (ca viii dq g6c) vi v~y laser c6 th~ chie"u di ra't xa ca hang nghin cay sfl.
-
Tinh ddn siic ra't cao: chum anh sang c6 1 mil.u v~ kha nang t~p trung
nang lu
Tinh ke"t h
d1,1ng d(lc dao: kha nang khoan lti c\{c nhO, ve"t ciit nhO vii tinh ...
-
Tinh cha't phiit tia lien t1,1c Mn phat xung c\{c ngiin: dq dai xung ca mili
giiiy (ms = 1 phiin nghin giay), nano giay (ns = 1 phiin ty giay), pico giay (ps = 1
phil.n nghin ty giay).
-
C6ng sua't phat laser: thay d
laser v~t ly tq li~u).
,..,
..
.,
,
3. THIET BJ LASER Y HQC VA CCI SCI O'NG DT)NG
Cac thie"t hi laser y hqc du
tit d6 danh gia chinh xac lu
- Nh6m 2: cac thie"t bi cho di€u tq. De"n nay c6 khoang 30 lo.,_i laser khiic
nhau dang dU
, Khi laser tudng tac voi t6' chuc sflng, tuy theo muc nang lu
113
Cite hi~u ung quang h9c:
+ Quang cam Ung (kfch thfch sinh h9c).
+ Quang h9c hoit thuoc (POD- photoactivation of Drugs).
+ Quang buc x~.
+ Quang hoit trj li~u (PDT · photodimic therapy).
+ Quang c(lng huang.
-
Cite hi~u ling nhi~t:
+ Phan huy quang nhiet.
.
.
+ Tang nhi~t.
+ Quang dong: 50. 100°C (dong ke't, ho~t til:).
+ Than hoa: 100 · 300°C (bay hoi nuac, than hoa).
+ Bay hoi t6 chuc: 300°C.
-
Hi~u ung quang h9c ion hoa hay quang phan cAt:
+ B6cWp.
+ Quang cAt cac lien ke't.
+ Quang phan cAt.
Co so ling d\}ng laser trong y hc;JC chu ye'u dl,ta tren cac hi~u ung sau:
* Hi~u ltng kich thich sinh hqc:
Thuong xay ra i'1 cac laser c6 cong sua't thi'lp (ca m W). Cac nghien cuu cua
J.I, Karu (1981 . 1986) cua E. Mester (1985) dii khing djnh Sl,t gia tang cac
tham so chu ye'u xac djnh d~c tinh song nhu: qua trinh sinh t6ng· h<1p protein
qua trinh tich luy sinh khol., cUdng d(l h6 hi'lp cua te' bao. A.X. Krijuk (1986)
nghien CUU tren vitro do} v(ji te' bao mo phi\i ngUdi dii ghi nh~n dU<1C Sl,t gia
tang qua trinh phiin chia te' bao, sinh t6ng h<1p protein, sl,t thay d6i ho~t tinh
men va ham lU<1ng ATP va bie'n dbi cac tinh cha't bEi m~t cua te'bao. Cac tac gia
con kh£ng djnh khii nang chong d(lc CUa hUe X~ laser Cung nhU tfnh cha't chong
d(lt bie'n gen cua chung:
Tac d\}ng cua laser len co th!i song dU<1C lam 2 lo~i:
+ Phiin ung nhanh (hay trl,tc tie'p) dU<1C tinh theo giay hay phut sau khi
chie'u laser, bi!iu hi~n la sl,t kich thich qua trinh h6 ha'p te' bao.
+ Phiin ling ch~m (hay gian tie'p) vai thdi gian theo doi la gid hay ngay,
bi!iu hi~n b~ng sl,t gia tang qua trinh phil.n chi a te' bao.
Hi~u ung kich thich sinh hc;JC lam cho h~ thong mi~n djch cua te' bao va co
th!i dU<1C ho~t h6a, ph\}C h6i qua trinh twin hoan va vi tulln hoan, kfch thfch
114
sinh hilng cii.u d tuy xudng, thay d6i ho:;~t tinh h~ th6ng dong mau, tang de? tha'm
thanh m:;~ch, tang ban kinh m:;~ch, tang ho:;~t d9ng thl,ic bao ciia b:;~ch diu, dieu
nay c6 y nghia l<'fn v<'fi chuc nang ch6ng viem ciia cd th~.
* Hi~u Ung nh~t:
Cong sua't chum tia c6 th~ la hang ch1,1c hay hang tram W. Khi d6 quang
nang ciia laser bie'n thanh nhi~t d~ d6t n6ng cac t6 chuc sinh hqc.
-
Cong sua't khong cao, thai gian tac d1,1ng dai: se lam n6ng chay cac t6
chuc sinh hqc va sau d6 cac t6 chuc hi dong ke't l:;~i (hi~u ung quang dong) c6 tac
d1,lng t6t cho vi~c d.m mau trong ngo:;~i khoa.
-
Cong sua't cao, thOi gian tac d1,1ng ng~n: lam bay hdi cac ca'u true r~n
ciia t6 chuc sinh hqc (hi~u ung bay hdi t6 chuc) day la cd sd ciia dao m6laser v<'fi
nhieu uu di~m trong ph~u thu~t.
* Hi~u Ung quang ion:
Con gqi la hi~u ung quang Cd vi quang nang ciia laser bie'n thanh Cd nang
d~ b6c l<'fp (khong c6 tac dc?ng nhi~t) hay pha soi v<'fi xung cl,ic ng~n, cong sua't
dinh c1,1c cao.
3.2. Cac h~ thong laser y ht;~c sli d\lng trong dieu tri
Cac h~ th6ng laser c6ng suat tha'p: con dugc gqi la cac laser ly
li~u
(therapeutical laser) ho~c laser mem (Soft laser). Cac laser nay khOng gay nhi~t
khi tudng tac vm t6 chuc. Ngt:toi ta thuong sil d1,1Dg laser nay d~ dieu chinh kich
thich cac qua trinh quang- sinh - hoa ciia t6 chuc s6ng giup cd th~ chua b~nh.
Cac h~ th6ng laser cong suilt cao: con dt:iQC gqi Ia cac laser ph~u thu~t
(Surgical laser). Buc x:;~ ciia laser nay c6 th~ lam ho:;~i til, quang dong ho~c bay
hdi t6 chUc.
Ill. KHA NANG UNG Dl)NG CUA LASER TRONG PHAU THU~T T~O HiNH
Theo J. Struat Nelson cac h~ th6ng laser dt:tQc ung d1,1ng trong pMu thu~t
t:;~o hinh sau:
Laser
Boc s6ng
H~ th6ng d~n tia
Che d9 phat tia
Carbon Dioxide
10,600nm
IT ll,IC khuyu
Lilln II,JC, xung, sieu xung
(CO,)
jArgon (Ar)
~88nm
Quang sgi
Lilln II,JC, xung
514nm
Nd: YAG
1064nm
Quang SQi mem, d1,1ng C\J cam Lien I\JC, xung ng1ln (ns,
lay hoii\c dau Sapphire
ps)
Q - Switched Ruby
694nm
T ll,IC khuyu
Xung
FLPPD
~00-1000nm
Quang sgi
Xung
115
1. CARBON DIOXIDE LASER (C02)
C02 laser Ia m(lt loli!i laser khi cong suift phat tia ti't vai· W tOi 35 - 40W.
Di;i.c di~m cua C02 laser Ia h(l thilng d~n tia Ia m(lt h(l gU
chUm tia bj nuac hap thv tOi 98%. Khi chieu vao t6 chuc silng C02 laser se gay
ra bile h
-
Ky thu~t kh6ng tiep xuc (sv d~p nat t6 chuc rift ft - tli\O duong rli\Ch rift
tinh te).
-
ft ch:J.y mau va xuat tiet djch, tli\O m(\t trUdng m6 Sli\Ch.
-
D(l chfnh xac cao.
-
Vo trimg vet m6.
-
H~i!n eM cac te bao ung thu bj s6t, giam Ian toa va tai phat.
-
T~i!o sv lign S\JO tilt.
-
Khong lam nhi~u cac thiet bj theo doi cu(lc m6.
0 che d(l h(li tv chum tia c6 Spor sizes 0,1mm. C6 th~ si':! dvng him nili cac
mli\Ch mau ca 1 - 2mm trong vi ph~u thu~t.
CM d(\ phat tia
ki~u xung dU<;Jc
si':! dvng trong ky thu~t mai da
(Laserbrasion) d~ digu trj m(\t silb(lnh ly sil.c til da, cac vet xam, bi_lnh ly miii su
ti':! (Rhinophyma) hoi).C trong ph~u thu~t th£1m my tai tli\O da mi).t, XOa CaC
nep nhan (Skin Resurfacing).
M(\t the mlilnh cua C02 laser Ia n6 dU<;!c si':! dvng c6 hi(lu qua cao trong
ph~u thu~t m(lt silbi_lnh ]y 0 da nhU: CaC U mau ph~ng, SfilO J6i, S\JO qua phat, t6n
thU
2. ARGON LASER (AR)
Argon laser Ia m(lt laser khi c6 nang IU<;Jng cao tit vai W toi hang chvc W.
Chum tia phat ra c6 miiu xanh va dU<;Jc diin truygn qua m(lt h(l thilng s<;Ji quang
(fiberoptic).
Nang ]U<;Jng cua chum tia dU<;!c hap thv chqn lqc Mi hemoglobin. N6 phan
Xli\ hoi)_C truygn qua CaC t6 chuc ft mli\Ch mau Va kh6ng pigement hoa.
Hi(lu itng quang dong cua Argon laser dU<;Jc si':! dvng d~ digu trj cac b(lnh
sau: u mau ph~ng, pha huy c6 chqn lqc cac t6n thu<1ng tang sil.c til, han
Cac mli\Ch mau, pha huy cac U bli!Ch huyet, chung gian mao mli\Ch, U mli\Ch SUng
hoa, tritng cii do.
·
3. ND- YAG LASER
Day Ia loli!i laser nang IU<;Jng cao, holilt chat cua n6 Ia 1 thanh h<;Jp kim c6
cac thil.nh phiin Ytrium Aluminum Garnet (YAG) vil. Neodymiun (Nd). Chum tia
116
dU<;Jc d:in qua h~ th6ng quang s<;Ji co d:iu tay c:im voi thflu kinh hi;li t1,1 hoij.c dU<;Jc
gil.n cac tinh th~ sapphire co cflu hinh khac nhau d~ t~o chum tia phat ra co
hinh thu khac nhau, ph1,1c v1,1 cho tung m1,1c dich ph:iu thui).t.
Buc X~ cua Nd . YAG laser khi tac di;lng vao t6 chuc, hflp thl,l cua cac mo
rflt thflp va tan X~ lOn t~O ra S\f phan b{) d6ng dgu CUa bftc X~ laser quanh di~m
chieu. Hi~u qua cua no la qua trinh tang nhi~t di;l d:in d:in xi\y ra trong mi;lt
vung kha ri;lng. Quang dong se xay ra tu bg mij.t vii tien sau vao trong. 8\f kho
heo a M mij.t t6 chuc mo ci;lng voi quang dong se d:in tOi kha nang han dU<;Jc cac
m~ch mau, cac m~ch lympho.
Lo~i laser nay thUdng dU<;Jc sU d1,1ng trong cac phllu thui).t ni;li soi 6 b1,1ng,
ph1,1 khoa, tai miii h9ng, th:in kinh.
Buc X~ cua Nd - YAG laser khong bi nUoc hflp thl,l rna chi co Hemoglobin
vii Melanin hflp th1,1 m~nh. Vi vi).y no dU<;Jc su d1,1ng trong phil.u thui).t cac u m~ch
mau lon hoij.c quang dong cac kh6i u trong long 6ng tieu hoa, long khi phe quan,
han cac m~ch trong xuflt huyet tieu hoa.
4. Q · SURITCHED RUBY LASER
Lo~i laser nay co mi;lt che di;l phat xung c\fc ngil.n (nssec) voi dinh mi).t di;l
cong suflt co th~ toi 106W/cm2•
Buoc song 694 nm cua lo~i laser nay dU<;Jc sil.c t6 nau, xanh, den cua
t6 chuc hflp th1,1 m~nh. T~i ndi chum tia laser tac di;lng, tung lop t6 chuc du<;~c
b6c bay.
Do thdi gian tac di;lng cua chum tia vao t6 chuc qua nhanh rna ngUdi b~nh
khong co cam giac dau vii vi vi).y kh6ng c:in phai dung vo cam trong ph:iu thui).t.
Laser nay thUdng dU<;Jc su dl,lng d~ ti\y xam vii biio bO cac thUdng t6n tren
da co mau nau, xanh, den ...
5. FLPPD
Flashlamp pumped pulsed dye (FLPPD) con g9i la Dye laser (cac laser m:iu).
Voi buoc song 585nm, laser co chum tia m:iu vang. Du<;~c su d1,1ng trong
digu tri cac b~nh m~ch mau nhu: u m~ch mau phAng, gian mao m~ch, u m~ch
sung hoa, u mau th~ trai dau ... Ket qua sau digu trj la kh6ng d~ l~i s~o tren da.
6. MQT SO LASER KHAC
Laser Excimer: co hi~u ling hoc lOp phi nhi~t, buoc song trong vung
tu ngo~i.
Laser nay dU<;Jc dung trong ph:iu thui).t t~o hinh m~ch. Voi m~ch bj cac
mang vita Xd gay til.c Excimer dU<;Jc su dl,lng d~ khai thong long m~ch voi ket
qua t6t (Pilger et al, 1988).
117
Trong phiu thu~t giac m~;~c, chinh d9 cong d~ chua c~n tbi, Laser Excimer
ciing d~;~t du<;~e Mt qua kha quan: cac lop b6c c6 th~ chi a mite O,Olmm (Srinivasan,
1986).
Laser He - Ne: nhu phil.n tren da gioi thi~u, laser Heli - Neon (He -Ne) Ia
laser c6 nang lU<;Jng tha'p. Lo~;~i laser nay dU<;Jc s\t dvng tren hi~u ling kich thich
sinh hQc.
Nang Iuqng ciia bite x~;~laser He - Ne giup cho qua trinh chong viem, tai
t~;~o t6 chuc, giam dau, giam phu n€ sau m6.
Trong ph~u thu~t t~;~o hinh laser He - Ne nhu m{it thiet bi giup cho vi~c ·
san s6c sau mil hoii.c chuii'n bi tn.toc mil (kich thich tai t~;~o til chuc voi cac vet
thuong ma't t6 chuc r{ing).
IV. AN TOAN TRONG Slf DI,JNG LASER f>IEU TR!
Cac Io~;~i laser, nhat Ia laser c6 c6ng suat cao thuilng di\ gay nguy hi~m
voi mAt va da. Vi v~y khi Slt dvng phai tuan theo mqt so quy djnh bAt bu{ic sau:
PhOng di€u tq laser phili c6 bi~n canh bao thich h<;Jp (H7).
Chi nhung ngUili da hQc an toan laser moi duqc s\t dvng.
Kh6ng d~ v~t b6ng tren duilng di ciia tia d~ tranh tia phan x~;~. NgUili s\t
dvng va b~nh nhan phiii deo kinh bii.o v~ chuyen dvng.
Cam khong duqc chieu tia tr1,1c tiep vao mAt. Khi tri li~u cac b~nh a mAt
phai giam m~t dq c6ng suat nhii hon 2m W/cm2.
118
Phlln 2
"
/
?
BENH L Y CUA DA
-
'
,
?
NHlJNG U LANH TINH CUA DA
I. £)~1 CUONG
Da ban than no dii. du<;ic ctlu true tit nhigu lop (thli<;fng hi, trung hi, h~ hi),
nhigu thanh phil.n (trong da: long toe, tuye'n bii., tuye'n m6 hOi; duoi da: rna,
m~ch mau, b~ch m~ch), cac m~c do~n thil.n kinh ... Vi v~y, c6 nhigu lo~i u, nang
xutlt phat tit cac thanh phil.n khac nhau fly, hinh thil.nh tit sv roi lo~n chuy~n
hoa, ho~c cling co u hinh thanh tit nhii'ng qua trinh can thi~p tren da. Hdn nii'a,
u da cling c6 u lanh, u ac, co nhii'ng u co tinh chtlt "trung gian". Do la ly do gi8.i
thich sv phuc t~p. phong phu cua cac u da.
Tuy v~y cling co th~ pharr lo~i nhu sau:
+ U lanh tinh:
Cac nang 6 tren da.
+ u ac tinh:
Cac u lanh.
Cacu m~ch.
Cac u d~c bi~t cua da (naevi, recklinghausen)
Melanoma.
Ung thu da.
II. NANG LANH TlNH CUA DA
1. NANG BA D!U (KYST SEBACE)
La nang bi~u hi, hay g~p trong lOp da (lop hi), co khi ltln xuong lOp duoi da.
La d~ng nang gia, trong chua ehtlt bii. d~u vang, hOi. Hay xutlt hi~n 6 da dil.u,
am h(> - moi lon, moi nhO.
U nhO, d~ng eve, dudng kinh vai em, d~ng ddn d(>c hay nhigu 6 (b9c bii.
nhigu o). ca:u true giong u h9C thli<;ing hi, vaeh phu bi~u mo Manpighi lat til.ng,
kern mo tuye'n bii.. Long u h9c chua chtlt bii. kho, thuil.n nhtlt, ua acid, giau lipid.
u h9C eo th~ va gay tang san thli<;fng mo Manpighi 6 vU.ng mo lien ke't M c~n.
Ho~c gay a bees, u h~t viem dj v~t.
u nang hinh thanh do ltlp cac ong tuye'n bii. ho~e do te' baa mil.m cua cac
baa long tang san vil. bi~t hoa.
Lam sang: nang bii. d~u di~n hinh con thtly chtlm den (di tich cua ong diin
ra viin con til.c l~i).
119
Diiu trf:
+ Clit bO bAng pMu thu~t. CM y lily Mt VO nang, rat d~ tai phat khi con
s6t m(lt manh vo nang.
+ Nen dung duong r~;~ch mill cam.
+ Ciing c6 th~ dung n~;~o lily niem m~;~c, c6 th~ dil.ng Nitrat b~;~c dot cho xam
l~;~i, r6i lay ra (cho cac nang nhO).
2. NANG Bi (KYST DERMOID)
La do hi~n tU<,Jng I~;~ l~;~c chi\ vao trong ciia cac khe bao thai (bAm sinh), t~;~o
nen cac khoi tron nhO, tren da phii binh thuong.
Thuong g~p i'J du6i cung may, i'J c6, xuang cung, c6 th~ trong lap xop ciia
xUdng SQ.
Trong c6 th~ chua long, xuang ...
Tie'n trie'n:
to dfin, c6 th~ chuy~n thanh ac tfnh.
Chi dfnh:
m6 tuy~t d6i.
3. NANG V(H HOA
Nang bi~u bi c6 th~ v6i hoa.
Nang cung, da phii binh thUdng, kfch thuoc nhO, kh6ng dau.
GPBL:
+ C6 te'bao bi~u m6 dii kh6.
+ Di~n bie'n lanh tfnh.
+ C6 chi dinh pMu thu~t.
Ill. KHOI U LANH TfNH HAY G~P
1. U TRl} (CYLINDROME)
Thuong c6 nhi~u cai m(lt hie. Hay g~p i'J da dfiu.
M~m, dai, da phii tren mong.
U lanh.
Chi dfnh: pMu thu~t lay bO, cfin dt ca da, khi r(lng c6 khi ph:l.i ghep da.
2. UMO
N~m i'J t6 chUc duoi da.
B~nh nhil.n i'J mqi lua tu6i, thuong thay i'J 40- 50 tu6i.
Vf tri:
+ Mqi ndi trong Cd th~: duoi da (c6, nach, vai, lung, b\].ng), i'J t~;~ng
sau (sau phuc m~;~c, trung thilt, ong tieu hoa, mang tim), c6 khi i'J ca. trong
xuang, chie'm ty I~ 1% u xuang.
+ Thuong dan d(\c (5% truong h<,Jp c6 nhi~u 6).
120
+ u tri'm, c6 vo bao bqc, nhung cung c6 th~ xam nh~p vao cac m6
ke' c~n, kich thuCic nhO, mau vimg tuoi, c6 th~ ke't h<:Jp du<:Jc vCii cac thanh phlln
khac (co, ml).ch, lympho, ... )
Thdnhphiin:
T€ bao rna giln nhu binh thuCing (nhung kh6ng tieu bie'n) bao tuong sang,
mang t€ bao kh6ng ro, t€ bao rna h<:Jp thanh dam phiin tach bdi m6 s<:Ji keo.
Tifn triin:
Die'u trj:
Ch~m, 1% tai phat sau khi c:it bO.
+ Phiiu thu~t lily bO.
+ Giin day dung 6ng hut rna (Liposuction).
3. U XO (FIBROMA)
Tri'm cling, n&m trong Wp bi. C6 khi nhi€u u m9t luc.
Hay c6 b chi: ng6n tay, sudn, lung cac khdp ng6n tay. Cilu true u g6m
nhung nguyen bao s<:Ji, s<:Ji bao hinh thai, sAp xe'p thanh b6, dan cheo nhau,
thuCing kern tang san s<:Ji keo. M6 s<:Ji thudng it dl).ng thuiin nhilt, thudng kern
theo m6 co, m6 rna, thoai hoa nhiiy.
Lam sang:
Tifn trie'n:
Chi c!jnh:
C6 loai riin, c6 loai u soi m€m.
.
.
.
Ch~m, lanh tinh (u b6 s<:Ji la lo:J.i gil.n vCii u ac tinh).
Ciit bO khi wong, de ep.
4. HISTIOCYTOME (HISTICYTOFIBROMA)
u lanh, gi).p d b~nh nhiin tre va trung nien.
Vi tri:
+ Thudng gi).p b m6 m€m (vai, m6ng, chi, than), hoij.c d ldp bi da
(con gqi la ubi s<:Ji- Dermatofibroma).
+ C6 d:j.ng eve don d9c hoij.c nhi€u 6, ranh giCii ro rang, nhung
kh6ng c6 vo bao, dudng kinh khoang 2- 3cm, mau nau den hoij.c hoi vang.
+ Cilu true da d:J.ng g6m cac t€ bao hinh thoi dai h<:Jp thanh hinh
xoiin 6c, va nhung m6 bao, da di~n c6 chua rna, hemosiderin, it thily nhan chia.
M6 d~m lien ke't s<:Ji c6 th~ thoai hoa trong hoi).c c6 nhi€u vung ch:l.y mau, bao
quanh la d:j.i bao di v~t (foreign body giant cell).
Tifn trie'n: cMm, lanh tinh (khi cilu true giau te' bao da d:J.ng, ngttdi ta
phai d€ phong giap bien ac tinh).
Chi c!jnh: phiiu thu~t c:it bO.
5. u co NHAN (LEIOMYOMA)
Cung con gqi la Fibromyome, Leiofbrome.
u lanh thudng thily d cac co quan n9i t:j.ng (tli cung, vach dl). day), hilc miit,
dudng h6 hilp tren, th~n, Iuai, hon b da.
121
U nhO, duang kinh vai em, ranh gioi ro.
Criu true: g6m nhung te' bao cd nh&n, hinh thoi dai, nhiin dai, bao tuiJng
cila te' bao cd xep hinh d~u song song, thanh b6 dan cheo ho~c xolin 6c, c6 nhigu
dai m6 lien ket s<;li, kern nhung viing thoai hoa trong, calci hoa, ho~c c6 lJ nhling
vung ho
Con gqi Ia Glomus neuro· vasculaire.
La nhung d(u true nhO lJ dil.u ng6n tay, ria, ngn m6ng tay, long ban tay
ban chan, m~t, tai.
La d
40 micromet, kh6ng c6 lOp chun trong. D6i khi thanh xoang, sinh ra u cu(ln
m
+ Cil.n chu y toi v6 cam, khi u n~m duoi m6ng.
IV. NHlfNG U (/ E>QNG
I. XANTHOMA (U MO VANG)
Xanthelasma (mang rna vang).
U gia, d
Thuang g~p lJ mi mlit tren va duoi, g6c trong, d6i khi rii.i rae lJ mi duoi,
canh miii, ddn d(lc ho~c kern theo u rna vang.
Criu true: + Nhigu m6 bao chua rna, bao tudng sang chua kh6ng bao
(vacorol). C6 d;;mg bqt bao, it ho~c kh6ng th:fy d
+ C6 nhigu d
Diiu tri: + Phai JS:y het.
+ C6 th€ dOt di~n ho~c laser.
+ Khi clit, lJ mi thuang khiiu dii. Kh6 khan khi Jan r(lng (JS:y cii
mang, JS:y m(lt phil.n, IS:y r(lng ghep da).
2. TOPHUS (DO Bjj;NH GOUTE)
La sl;l u dqng acid borique duoi da, thuang th:fy lJ ng6n tay, vanh tai, ki€m
tra th:fy nhung hChi d?nh: phii.u thu~t khi tha:y nhigu u, ho~c u Jon.
122
3. U H~T DO DJ V~.T (FOREIGN BODY GRANULOMA)
Khi c6 dt v~t trong til chuc duoi da, do phim ling cua te bao khilng 16, gay
nen nhung d:;mg u h~;tt.
C6 thi do:
+ Tiem silicon vao m6 da.
+ Nhiiim silicat, zirconium.
+ Dung s:ic to: Suffur thuy ngan, Xanh crome, Xanh cobalt
d~ xiim (tatouage).
+ Do b(\t talc (silicat magnesium) tu gang tay philu thu~t
rdi vao vet mil.
Tiln thudng bao g6m m(\t vling viem giau d~;ti thl}c bao (Macrophage) va d~;ti
bao di v~t (Foreign body giant cell) xep thanh nang
d~;tng cu (foliculin
tuberculoide) giong nang lao nhung kh6ng c6 cha't ba d~u, bao quanh la m6 s(}i,
c6 thil c6 ca thoiii bao (Epitheloide cell hay Cellule epitheloide) g:in giong tebao-
thu~Jng m6-ciic d~;ti bao c6 thil chua ciic di v~t (h~;tt silicon, h~;tt silicat). Tiln
thudng hinh thanh sau m(\t thdi gian dai mang d! v~t va mang phi'tn ling qua
miln (Hypersensivity) d6i voi d! v~t.
Chi afnh:
+ Dau loet.
+ Khi philu thu~t ciln la'y Mt d! v~t (nhiilu khi kh6ng dii)
neu kh6ng, dii gay s~o th6, s~o l6i.
V. NHCfNG U E>~C BII~T
1. B:¢NH U THAN KINH 8(11 (RECKLINGHAUSEN'S DISEASE)
U thiln kinh s(}i thu(\c nh6m giiip bien iic tinh, kh6ng hiem g~p. G6m
nhiilu u thiln kinh s(}i (Neurofibroma) va ca u bao Schwann kern nhung bien dili
nhiilu vling cd thil.
Dl}a vao nhung d~c diilm lam sang va GPB, chia thanh 3 lo~;ti:
+ D~;tng ngo~;ti vi, con g9i la d~;tng da (Neurofbromarosis cutis).
+ D~;tng trung lidng (Neurofbromarosis central form) biilu hi~n bilng u n(\i
S9, tuy, day thiln kinh S9 va tuy song.
+ D~;tng t~;tng (N~urofbromarosis visceral form) thudng c6 nhung ket h(}p
cua u t~;tng, bat ngu6n tu mao thiln kinh nhu u s:ic bao, u h~;tch thiln
ki~h, thu(}ng th~n, u nguyen bao thiln kinh. D6i khi kern theo nhung
bieu hi~n ngh!ch duang, phi d~;ti khilng 16 m(\t vling cd thil (mi m:it, ng6n
tay, d.ng tay ... m6i to, m:it to).
Day la b~nh thu(\c nh6m t6n du.
C6 tfnh bii:m sinh va gen tr(\i.
123
u tMn kinh sQi da c6 d~ng nhiiiu eve nhO, rniim tron doi khi co cuong, lJ
dQC ciic day thiJ.n kinh tren da cua vUng c6, chi, than ngliOi ci(u true la U th~n
kinh sQi (Neurofibroma), tang san te bao Schwann ket h«;Jp tang san te bao th~n
kinh nhu n(li
m~c th~n kinh (Endoneurium),
ngo~i m~c th~n kinh
(Perineurium) va thuQng rn~c th~n kinh (Enpineurium). Dai khi tha'y kern ca
nhung s«;li th~n kinh c6 hof!.c kh6ng c6 myelin. Te bao u xe'p song song hof!.c c6
hinh xoAn, chim 1a.n trong vU.ng rna c6 thoai hoa nh~y, thoai hoa trong.
Lam sang:
+ u thuong co ranh gioi kh6ng ro, phat tri~n rai rae khAp .;,,.
ndi tren cd th~, dinh hof!.c kh6ng dinh da. Di!.c bi~t quanh vung ciS, rni mAt hay \...,..
gay dan da, bien d~ng.
+ D~c bi~t thuong c6 rfii Jo~n sAc tfi da duoi d~ng nhi~u
cha'rn nau nh~t gQi la "ve't ca phe sua", nhung rnang den sAm ho~c c6 kern Nevi
sAc to (Nevocellular- nevus) u hAc bao, u rn~ch maud da.
Di~u trj:
Chi dftnh phtiu thuqt: U to vliong, di!.c bi~t vU.ng thai dttdng, mi tren.
Ky thu¢t:
+CAt u, t~o hinh l~i, phvc hbi chUc nang (kh6lily Mt).
+ Rilt d~ tai phat.
2. NOEVI (NEVUS)
La rn(lt lo~i u cua da c6 cac te bao di!.c bi~t gQi la te bao U nna voi d~c di~m
te bao IOn, nhan to, nguyen sinh chilt d6ng nhilt. Thuong cac te bao nhu9m sAc
t6 den, dai khi ke't thanh titng 6. Ngu6n goc te bao Unna chua ro (c6 th~ tu te
bao tMn kinh ho~c te bao bi~u rna). Trong th~c te', lJ cac Noevi nglioi ta thily c6
hai lo~i: m(lt lo~i c6 te bao Unna, rn(lt lo~i khong c6 te bao nay. Vi v~y vii mi!.t
GPBL nguoi ta chia thanh hai lo~i:
+ Noevi c6 te'bao Unna, thuong d~ ac tinh hoa (thanh Noevo- carcinoma).
+ Noevi khang c6 te bao Unna, du va.n c6 s~ tang sinh cua cac te bao ca'u
t~o nen da. Lo~i nay thuong lanh tinh, gQi la Noevi gia.
2.1. Noevi gia
a- Nevus siti (hr;Lt cdm): kha1 mQc da, sung hoa m~nh, ket h«;Jp thanh nhung
dai, hay ffiQC d chi, rnau nau nh~t.
GPBL: C6 hi~n tuQng sung hoa rn~nh.
Ddu trj:
+ Thuilng chi dtnh diliu tM do nhu d.u thilm my.
+CAt bii, khau l~i ho~c d6t (di~n cao t~n, laser).
b- Nevus the' ve (Nevus molluscum)
Hay thily lJ mi!.t, di~n bie'n lanh tinh, dai khi c6 lien quan de'n b~nh u s«;1i
tMn kinh (Reckinghausen).
124
Diiu trf:
Chu ye'u d.t ho ho~c dOt cuong.
c- Nevus b da d&u
La m<)t mang da mau vang nh~t, hay g~p o nguoi tre, ly do la u dQng rna.
Ngu(fi ta quan ni(lm nhtt m<)t Xanthelasma ho~c Xanthoma o da diiu.
d- Nevus the' gai b da dau, mij.t, co'
Hay g~p o vU.ng tl"\li t6c cua da diiu, c6 xu httong lan toa, c6 khi sUi, g6,
vi~c c:it bO rat kh6 khan.
2.2. Noevi th~t
a- Nevus te'bdo
La lo~i chuygn th~ iic tinh (Noevo- careinoma). Thttdng thay ciic u mau
nau, den hay vang nh~t,. g6 m~m doi khi c6 illQC long dai, g~p 0 ngu(!i trttOng
thanh. Hay thily o m~t, ciS. Hay lam thii.nh t6n thttong lOn (do ly do thii:m my,
b(lnh nhan thttdng dOt, hoi hoii chilt, c~y b6c ... ), d~ ung thtt hoii.
b- Nevus hiic to'
Kh6i u mau den, trong c6 te' hao Unna. D~ chuy~n thanh Melanomma, c6
th~ mQC thanh h~t "n6t ru6i" (Grande moted). Cung c6 trttdng hc;Jp to mQc nhtt
long thu, trum ca hi? ph~n. Thl,tc te' c6 nhi~u d~ng:
- Not ru6i:
+ Phang, h~t to nAm trong hi~u mo.
+LOn, te'h,ao Unna tham nh~p sau .
.
- Nevus hiic to'lan rf}ng:
+ U thiinh diim r(lng, xam lan he't chi~u day da, c6 mQc long
nhi~u hay it, thttdng o
m~t, ciS, goc chi.
- Nevus xanh cham:
GPBL:
Di€u tr?:
tinh hoii).
+La nhung diim xanh nh~t tl,ta nhtt ve't cham diS.
H:ic to xam nMp sau tai t~n n9i hi.
C~n can nhitc khi di~u trt phliu thu~t.
+ C6 th~ mai: dung miiy mai quay nhanh (d~ tiii phiit, iic
+ Dung dao 16c: khoet bO han (c~n tuan thu theo nguyen
t:ic xi:t ly u iic tinh: c:it ciich mep u 3- 4mm, lay he't tiS chuc hj h:ic to xam nh~p)
sau d6 t~o hinh, nhO thi khiiu t~i ch6, lon thi t~o v~t xoay, ghep da ...
125
CAC U MACH MAU THliCJNG GAP
.
.
I. U HUYET QUAN (ANGIOMA HO~C HEMANGIOMA)
1. D4J CU'dNG
La u ID
mau rieng bi~t.
Ciing c6 th€ c6lo?i u ID?Ch mau mile phii.i: do chiln thudng, va d~p, C9 sat ...
U huye't quan Ia lo
nhling cii.ng CO khi anh hudng dfn chuc nang, th~m chi de dO
Tinh chilt:
+ Thvc chilt Ia u lanh nhung ciing c6 nhi~u truong hc;lp hiln bie'n, ac tinh
hoa. Vi v~y, c6 nglioi cho Ia lo?i u trung gian. C6 khi u phat tri€n rilt
nhanh, xam nhii\m vao cac til chuc xung quanh.
+ Lo
Di~u trj u huye't quan phuc t?p, cil.n can nhlic ky, cil.n c6 kinh nghi~m xu
ly' va cil.n c6 ca di~u ki~n gay me h6i sue.
2. PHANL04J
Co nhi~u each phan lo
2.1. Theo cau true u (dlfa tren t6n thudng b~nh ly)
-
U mao m?ch: phat tri€n v~ s6luc;!ng cua mao ID?ch, thanh mao m
-
U nqi m
trong long m
-
U huyet thil hang: (Hemangiom Cavernue) t:;to thanh bbi cac nang lon,
CO m(\t lop n(\i m:;tc mong, X«:JP (kha phat trii\n), chua d~y mau, nang ngan each
nhau bbi cac vach, chua chilt t:;to keo c6 nhieu reticuline.
- u huyet quan thil nganh: d(lng m:;tch thOng voi tinh m:;tch, d(lng nang
cao, c6 htu luc)ng mau lOn, nen t6n thudng gay chay mau lon.
Tren th\fc te, b6n lo:;ti nay ket hc.Jp voi nhau, t:;to nen nhung d:;tng phuc t:;tp,
thuiing hai lo:;ti d~u hay ket hc.Jp nen nguiii ta tinh thanh ba lo:;ti.
2.2. Phan lo~i theo Him sang
-
U huyet quan kiilu hinh sao (hinh nh~n): th\[c chilt la hi~n tuc)ng giiin
m:;tch mau nhO, qui t1,1 vao m(lt diilm do gil.t (gi6ng hinh ngili sao). Nut do nhO, c6
khi chi bil.ng d~u ghim.
Thuiing g?p b ngttiii c6 tu6i; day ciing la hi~n tuc)ng thOng d(lng - tinh
m:;tch rilt nhO. Tien triiln lanh tinh.
- u huyet quan ph£ng: thuiing bilm sinh, mau h6ng, do ho?c tim, chi thay
d6i ve mau sil.c, nhftng tinh chilt khac cua da khilng thay d6i (d(l day binh
thuiing, kh6ng mqc long ... ). Dili khi thily vling da d6 day hdn m(lt chut. T6n
thudng chu yeu nilm trong da, dili khi liln xu6ng n(li bi. An tay xu6ng thily tril.ng
ra, builng tay l:;ti do l:;ti.
Giai phil.u b~nh ly:
-
Thanh pMn chil yeu la cac m:;tch mau bi giiin, phat triiln ve s6luc.Jng.
-
Thuiing nil.m nilng, it khi lan sau.
+ U huyet quan sui (16i eli): an sau duoi da, dili khi tr6i len m?t da, nhu
nhftng qua dau tim do (do khi chua nhieu mau d(lng m:;tch, tim khi chua
nhieu mau tinh m:;tch), iln tay vao x~p, builng ra l:;ti ph6ng do tinh chun
giiin cua m:;tch mau. Di~n bien binh thuiing, c6 khi xam liln pha huy t6
chuc, th~m chi xam liln toi xudng. Hi~n tuc)ng t\( X«:Jp, t\[ khOi thuiing it
(hay g?p b chau Au). Trong qua trinh phat triiln c6 thilloet, ch8.y mau,
nhilt la khi phat triiln vao niem m:;tc mi~ng.
+ U huyet quan d(lng - tinh m:;tch: hay thily b da d~u, ban tay, tren m?t.
Day la hi~n tu<;Jng phat triiln cua cac m:;tch ngoil.n ngoeo nhu bill giun.
Thily du<;Jc m:;tch d~p, th6i, c6 rung miu, nghe tieng th6i lien t1,1c. Tien
triiln du d(li hay gay chiiy mau, som anh hubng den tim .
... ~
,.,?
3. TIEN TRIEN
Nhin chung, u huyet quan di~n bien hilt thuiing, c6 khi mang tinh chilt chilng
t(lc. Di~n bien tuy thu(lc lo:;ti u huyet quan, nhung biin chilt la u lanh tinh.
127
4. DIEUTRJ
4.1. Gian ddn: diiiu tq bAng dOt di~n nong (voi u nh~n, sao) dung kim d.m va
trung di~m hlnh sao, dung di~n cao tlin, may ddn c1,1c. Ciirig du~g tia Laser theo
tung di~m ..
4.2. u mau ph!ng
-
Kha nang diiiu tq ft ket qua:
+ Ap l1,1.nh: ket qua kh6ng Mu, c6 khi gay ho1,1.i til da.
+ Tia x1,1.: tac di,I.Ilg it (chi dung khi tre duoi 1 niim).
+ Dilt di~n: chay mau, loet, d~ l~,J.i Sli)O xau.
+ Laser: quang dong, bao mon.
+ Bdm cac thuilc mau tril.ng (ngv.y trang).
-
Diiiu tri ph:iu thu~t:
+ Ne'u u nhO: cil.t bo, khau l(li.
+ Ne'u r(>ng: cil.t bi\, t1,1.o hinh sau ph:iu thu~t.
+ Ghep da: ghep da xe doi, u mau kh6ng tai ph:it va xam Ian V~,J.t da ghep
(ne'u tai phat, chi i'J t6 chUc duoi da ghep).
-
Chu y: th1,1c chat Ia thay phlin da c6 mau do h6ng bAng m(>t V~,J.t da khac
mau tren m~t, kern theo sli)o khau xung quanh.
4.3. u huyet quan th~ hang, sui
-
U sui:
+ Su di,I.Ilg tuye't Carboni, nitd long d~ ap l1,1.nh.
+ Tia X~,J.: tre Sd sinh nh~,J.y cam tia Burki.
+ Ph:iu thu~t: nhO: cil.t bo (c6 th~ bAng nhiiiu ch~ng)
+ C6 th~ bdm gay xd til.c: Quinin, Moriat natry, glucose uu
trUdng, thanh huye't n6ng ... (Thbi gian keo dai, kh6ng tri~t d~. Vi v~y chi lam
til.c xd t1,1.o diiiu ki~n cho ph:iu thu~t).
Voi lo1,1.i nay tia x1,1. it tac dvng, d~c bi~t Ia i'J ngubi ldn. M(>t so' trubng h<;Jp,
sau khi chie'u tia, c6 gay xd, loet, til.c m1,1.ch rna tv khoi, nhung day ciing kh6ng
phai Ia phudng phap diiiu tri tich c1,1c.
128
-
Cac u hang th~ chim sau:
+ Bdm hoa chat gay xd, bdm nuoc soi gay xd, sau d6 ke't thUc bAng ph:iu thu~t.
+ Khau mil.t xich duoi da, quanh u va trong u.
+ Khau thAt cac ffi~,J.ch mau nuoi du8ng va tinh m1,1.ch di (d~ gay hi~n
tU<;Jng til.c m1,1.ch) lam XlilP u mau. Tuy nhien day ciing chi Ia bi~n phap
t1,1.m thdi.
+ Tri~t d~ nhat Ia ciit bii b(J ph~n mang u, b6c tach rieng u, nhung kh6ng
phiii khi nao cung lam du
Phai phii.u thu~t, thiit d(lng m::tch, b6c bii toi da u.
T6m l{zi: u huyet quan c6 hinh anh liim sang da d::tng, di€u tri c6 nhi€u
phudng phap, nhung ket qua h::tn che. Vl v~y chien thu~t xu ly c~n linh ho::tt,
th~n tr9ng, dn ket h
,
1. LYMFANGIOMA LAN.TOA
La s~,t phiit tri~n day dij.c m::tng luoi b::tch m::tch, doi khi xen lii.n nhung h6
b::tch huyet.
Lam sang:
+ C6 hi~n tu
+ Thudng glj.p d c6, mlj.t, chi, dij.c bi~t Ia d moi tren.
Di€u tri: phii.u thu~t ciit bii. Khong dn thiet (va khong c6) th~ ciit bii toan
b(J, rna ciit m(Jt pMn. Ket qua kh6ng ph1,1 thu(Jc vao vi~c ciit bii baa nhieu.
,•
'
2. U B4-CH M4-CH THE SUI
Con gQi Ia "d::tng h::tt cdm".
Hinh thu kh6ng ro, nh6 len mlj.t da, m€m nheo, mau da nh::tt. Chii yeu d
ngoai da.
Di€u trj: ciit bii.
,•
3. U B4-CH M4-CH THE NANG
Duoi d::tng nang dich biim sinh, thuCing nhi€u nang ket h
Di€u trj: phii.u thu~t lay bii tudng d6i d~.
129
,
,
,
.,
CAC U AC TINH CUA DA
I. MELANOMA: u s~c t6 ac tinh (nevocarcinoma)
ThOng thuong phat tri~n tUtu, thoai hoa tu m(\t Nevus c6 te'hao Unna, vi
v~y gqi la Nevocarcinoma. Thuong gi:ip duoi d:,mg n6t ru6i, c6 khi la n6t ru6i
phil.ng. Nhu v~y cac n6t ru6i d~u c6 khii nang ac tinh hoa. (Nhung lo~.J.i c6 long
thuong phat tri~n lanh tfnh, d~ li~n da).
C6 m(\t s6 Nevus kh6ng nhu6m s~c t6, c6 te' bao cua Nevus, th~m chf I6i
sui nhung khong ac tinh hoa. Ne'u u s~c t6kh6ng c6 te'bao Unna, thuong khong
bj ung thu hoa.
NhUng Mu hi~u hiin bie'n thuong la:
-
Thay dbi v~ th~ tich
-
Thay d6i v~ mau s~c
- · B~ ml).t r~.J.n, d~ chay mau.
: l6i len, Ian r(\ng ra.
: th:im mau len.
-
Xiim nhi~m xung quanh (do, viem ... ), dau, rat, ngila. Ne'u c6 m(lt trong
nhung tri~u chung d6, d.n chu y xem xet xem c6 phai la ung thu hoa khong, khi
xi'.t If phai coi nhu Carcinoma. Khi sui, chay mau la da mu(ln.
Nhi~u truong hQp Mu hi~u bao d(lng kh6ng c6, chi thii'y t6c d9 phat tri~n
nhanh hoi).c ra't nhanh.
Cac d1.1ng thoai hoa:
1. THO AI HOA Tlf NHIEN
Tl;i phat, kh6ng c6 If do gi dii-c bi~t. Gi:ip b hilt ky tu6i nao, nhung tilt nhien
b tu6i 40-50 ti ~~ cao hdn ca.
2. THOAJ: HOA NGUYEN CO
Thuong la do cha'n thuong, (bj thuong, bj va d~p), nhung kfch thich thuong
xuyen (CQ sat, CI.J.O rau).
3. THOAI HOA NGAY
Khi xua't hi~n s~c t6la bj thoai hoa ngay. Thubng tha'y b ngUoi >50 tu6i. Tie'n
tri~n thuong kh6 h~ th6ng hoa, kh6 chia thOi ki ri5 rang. Nhung thuong qui djnh:
-
Giai do~.J.n t1.1i chi\: phat tri~n b VU.ng da ke' c~n, Ian quanh u ban di\.u. Da
quanh Carcinoma c6 nhung h1.1t h~c t6khac. N6t ru6i tang th~ tich t1.1i chi\.
130
-
Giai do:;tn khu vl}c: kh61 u vu<;ft gioi h:;tn t:;ti chi\, chuy~n xa vao khu Vlf.c
co u, mqc len nhung u nhO, nhu h:;tt chi mqc gam vao da, co khi to nhu h:;tt de
gai vao da n6ng, gay Ia loet.
-
Giai do:;tn di can h:;tch: xam nh~p vao h:;tch bi~u hi~n rilt som. H:;tch
phan ung cang to, nhung xet nghi~m con binh thuilng. Ngti<;fC l:;ti, co khi lam
sang thily h:;tch con binh thuilng, nhung xet nghi~m, co toi 20% co t~ bao ung
thu, di can. Vi v~y, khi mil mi?t Carcinoma, nguili ta thuilng kern theo vet h:;tch
theo nguyen tiic, ngay ca khi cil.t h:;tch d:;ti th~ chua co phat hi~n gi dij.c bi~t.
-
Giai do:;tn toan than: tebao ung thu xam nh~p vao b:;tch huye't, mau, n6
du<;fC toan than hoa biJ.ng each giai ph6ng hil.c tiJ vao mfm, xam nh~p cac CO quan
nhu t:;tng va da. Gan, lach, t:;tng to, nhuilm Melalin, chii y~u la Melanodermie.
Nhigu khi b~nh nhil.n co th~ dai ra Melalin, n~u nghi ngil co th~ lam xet nghi~m
thit nuoc ti~u.
Tuy Slf di can vao cac t:;tng, lam sang co th~ thily:
-
Gan: to, dau.
-
Nao: h6n me tit tit, li~t ban than.
-
Phili: ho, XE:JP phili.
-
Xuong: hay gi).p, gay bi~n d:;tng, g§.y xuong.
Tien lufing.
Rilt kh6 dl} doan. Nhung day la lo:;ti ti~n tri~n nhanh, kh6ng digu trt c6 th~
cMt trong vai th:ing, co khi dil\n bi~n tili cilp tinh, tl't vong trong vai tufin 11\.
Chi dtnh ph§.u thu~t chi dij.t ra khi chua Ian toil. Tuy v~y sau mi?t thili ky
yen iln, c6 th~ tai ph:it rilt nhanh.
Chcin doci.n
-
Til chuc hqc: vi~c chii:n doan, danh gia di can, tien lu<;~ng chii y~u dl}a
vao til chuc hqc. Kh6ng nen chi dl_ta vao chii:n doan t~ bao, kh6ng nen dl_ta vao
chii:n doan tuc thili.
Sl_t chuy~n bi~n ac tinh thuilng xuilt hi~n a vung ti~p giap giua til chuc va
u. Cac t~ bao phat tri~n kh6ng dgu, co hi~n tu<;fng trl}c phan, di tit sau ra n6ng,
t:;to nen nhung hilc a sau chua t~ bao Nevocarcinoma. Til chuc khili u thay dili
theo tung giai do:;tn, nen hinh anh til chuc hqc rilt da d:;tng.
-
Chii:n doan cac d:;tng lam sang.
+ Nevus carcinoma xuilt hien tit cac nevus xanh ban dfiu r6i xuilt hien
nhung "h:;tt chi". D:;tng nay ti~n tri~n cMm, ac tinh co muc dQ. Hay g~p
a da mi).t, a mil.t.
+ Nevus a duoi mong tay, chan: Ian toil xuilng duoi mong, lam nut mong,
sui to. Rilt nguy hi~m do ti~n tri~n nhanh.
131
+ Nevus carcinoma da d:iu: c6 te' bao hAc to, c6 -khi ·chi c6 mau h6ng, sui
nhu sup lo, d~ nhilm voi u sui mao ga nhi~m trung.
+ Nevus niem m?c: hiem, b ngay duoi niem m?c g~p b niem m?c tn,tc
trang, cd quan sinh dvc, quanh niem m?C am d?O, hi).u mon. D~ ac tinh.
Cii.n chu y khi chifn docin:
Ciln phil.n bi~t voi u gai c6 hAc to, Noevi thOng thubng, m(lt so ung thu,
m(lt so ung thu te bao day c6 ch?m tr6 hAc tO, (phai d\la vao xet nghi~m t6 chuc
hQc) tuy nhien thai d(l xii trf kh6ng khac nhau nhi€u.
Die'u tr~
Di~n bie'n u rflt phuc t?p, nen chi djnh di€u trj rflt kh6, ciln chu y can nhAc
khi di€u trj, d~c bi~t ciln bie't day Ia lo?i b~nh ly ac tfnh cua da, can thi~p dung
luc c6 y nghia rflt !On; m~t khac, cfin phai chu y day Ia lo?i t6 chuc khang tia,
phat tri~n qua nhi€u giai do?n, d~c bi~t vao h?ch.
-
Tac d(lng t?i chi\.
Dot di~n, dOt r(lng, sau. Kh6ng dOt sat, kh6ng dOt qua de sen, !fly 3cm
quanh chu vi (dubng kfnh !fly hi\= 6cm + dubng kinh u).
Phai ]fly sau den can m?C, toi thi~u phai !fly Mt mil duoi da, thubng th\IC
hi~n b gay me.
Sau khi cAt bo u, c6 th~ d~ Mn tv do, cAt mep 0,5cm, ghep t6 chuc tiep sau.
C6 th~ ket h<,lp ch?Y tia, neu t6 chuc ghep c6 c6 m?ng m?ch nuoi tot. Ho~c
ch?Y tia + pMu thui).t theo phac d6 Sandwich. Tia + Ph~u thui).t + Tia. Ho~c
Ch?Y tia- dOt di~n; Dot di~n- PMu thui).t.
Phuong phap: cAt b&ng dao di~n - t?o hinh - ch?Y tia vua phai.
CM y: tia Ia phv.
-
Tac d(lng xa.
Khi c6 nghi vfln, bao gib cling phai ph~u thui).t + n?o vet h?ch. Th\lc tekhi
da Ian xa, vao h?ch, kh6 vet S?Ch, huong theo phac d6.
Ph~u thui).t t?i chi\ + ll?O vet h?ch theo khii nang + cac bi~n phap khac
(hoa chfit, mi~n djch)
T6m l?i: chAn doan som, di€u trj tri~t d~ mOi c6 hy VQng d61 vOi lo?i u nay.
II. UNG THU DA
Ung thu da Ia nhung lo?i ung thu tu te'bao lien ket (Sarcoma) ho~c te bao
bi~u m6 (Epithelioma), Ia nhung phftn cflu t?o da. La lo?i ung thu hay g~p.
Ngoai ra con c6 th~ g~p ung thu tren n€n s~o.
132
1. SARCOMA DA
So voi ung thu bi~u m6, lo~i nay it g~p hdn. C6 th~ chia thanh hai lo~i:
ddn di_\c va nhii1u 6.
1.1. Sarcoma ddn di}c
Lil.m sang: nhu mi_\t dam bien mau, mi_\t u nhO mau tim, c6 khi xil.m nhi).p a
trong da, liim tilm, c6 khi t~o thanh nhung u loet, lOn nhanh, lan nhanh. Nhi€u
trui'Jng h<;lp an sil.u duoi da, thui'Jng nguy hi~m (coi nhu di can, khi xil.m nhi).p vao
cd). u di\ chay mau.
GPB: u cilu t~o tu nhung tebao hinh thoi, c6 nhil.n quai, nhil.n chia.
1.2. Sarcoma nhi~u B
Ket h<;Jp bai nhii1u u (theo ki~u truoc het xuilt hi~m mi_\t u "m!il", sau d6 lan
mi_\t s6 u v~ tinh). U c6 mau s:ic, mi).t d(\ va kich thuoc rilt khac nhau, lan nhanh,
mi_\t s6 di\ loet, mi_\t s6 dii\n bien "l~nh'', khi dii lan r(\ng thui'Jng gil.y til vong nhanh.
C6 khi kh6ng c6 phan ting h~ch (thJ;!c chilt la kh6ng lqp phan ((ng h~ch).
GPB: u cilu true bdi cac te bao hlnh thoi, nhiin to, it nguyen sinh chilt,
nhii1u nhil.n quai, nhiin chia.
Chfi'n doan: thui'Jng kh6 chfi'n doan . Nhi€u khi nguyen can a siiu (thJ;ic chilt la
di can toi da). C§.n lam xet nghi~m giai phi\.u b~nh lid~ xac dinh nguyen can.
1.3. Di~u tr!
Hoa chilt va vi).t lf trj. li~u thui'Jng it tac dvng nen tien lU<;lng n(ing.
Di€u tri vi).t lf:
Thui'Jng dung quang tuyen, radion (nhung it tac dvng, thJ;ic te chi h~n che
S\l phat tri~n cua u, di\ tai phat). Nhii1u cd sa c6 dung kim Cobal nhung ket qua
ciing kern, chi t~o di€u ki~n 6n dinh mi_\t thi'Ji gian, sau d6 tai phat nhanh.
Di€u trj. phii.u thui).t:
T6t nhilt la phii.u thui).t c:it da di~n r(\ng (nen dung dao di~n ho~c laser).
Sau c:it phai lam phii.u thui).t t~o hinh. Di€u tri phiiu thui).t c6 Mt qua t6t khi
phat hi~n som, u chua an siiu, chua di can.
ThJ;ic te con mi_\t lo~i Fibrosarcoma da (U Danien), it g~p, la lo~i giap bien
giua lanh va ac tinh. Hinh anh t6 chtic hqc gi6ng nhu Sarcoma khac, nghia la
gilm nhung tebao hlnh thoi, nhil.n quai, nhiin chia, nhung chi phat tri~n t~i ch6,
kh6ng lan, di\ tai phat. Thui'Jng u t~o thanh tting mang a ng\lc, a bvng. Luc d§.u
nhung nhil.n cting nflm a trung bi, sau d6 phat tri~n thanh nhung tilm xd, n6i
sui, kh6ng dgu yg mi).t d(\.
Digu trj.:
C§.n phi\.u thui).t tri~t d~ vi u di\ tai phat, l~i rilt trd, kh6ng chiu tac dvng
cua tia X. Ngui'Ji ta ciing gqi day la Sarcoma gia cua da. PhUdng phap dieu trj.
t6t nhilt la phat hi~n som, c:it bo ri_\ng sau d6 t~o hinh, dong kin khuyet da.
133
"'"
,.,
?
2. U BIEU MO CUA DA (EPITHELIOMA DA)
u bi~u m6 bao g6m nhilng u ac tfnh phat tri~n tu cac thilnh phlin bi~u m6
cua da va cac thanh phlin khac ca'u t~o nen da. Thuong tha'y ba lo~i:
2.1. Ung thu te' bao day
Thuong xua't hi~n b m(it, rna, miii, thai dUdng, ciing c6 khi xua"t hi~n b
than minh. Hay g(ip b lua tu6i 50-60.
T6n thl1dng ban d.iu nhi\ chi Ia nhilng cha"m nhi\ mau do hang b da ho(ic
d6i khi Ia ve't tn;lt cllng. Nhilng h~t nay hie d.iu rai rae, sau d.iy len, ke't l~i
thanh ti(m, nho len ml).t da, c6 khi dong vfty tren hi! ml).t. Lo~i di~n hinh h~t !cH
nhl1 h~t chliu, a"n tay vao cang r6, 16m xuong nhu ve't s~o tr(m. NhiEiu khi u chi
bi~u hi~n nhu m{it ve't s~o thl.!c slJ, xung quanh c6 giii.n mao m~ch, gqi Ia
Epithelioma s~o d~t. T6n thttdng tie'n tri~n ch~m tren m(it da, sau hang niim
mdi xam la"n xuong sau va Ian r{ing. Trung tam cua dam nay thuong c6 thoai
hoa xd, lam cho vi~c ch!ln doan g(ip kh6 khan. Ciing c6 khi u c6 nhi~m sil.c to,
nguoi tad~ nhlim vdi Nevocarcinoma, l~i c6 khi c6 bi~u hi~n 10 loet (nh~n ra dl1-
c;Jc nho Ib loet keo dai, kh6ng Jilin, bO ro, go cao, day do). Neu can thi~p kh6ng
tri~t d~ d~ xam J:l"n vao sau, pha huy ph.in mEim, ]~i 1"\lng titng mang tfi chuc,
gay dau ddn, ch8.y mau keo dai. Tuy nhien, lo~i nay hie'm g(ip.
2.2. Ung thu t€ bao biiu mo gai
Day Ia lo~i ung thu da di~n hinh, ciing Ia lo~i ac tfnh nha"t cua da. Khac vm
ung thu te'bao day, ung thu te'bao gai d~ xam nMp vao b~ch huye't va vao h~ch.
U nay hay xua"t hi~n b mil-t, b chi, b cd quan sinh d\].c. Bil.t d.iu u xua"t hi~n
b da lanh, holl.c tren m{it nEin s~o, d(ic bi~t s~o bOng hoa cha"t, bOng quang tuye'n.
T6n thudng hie d.iu nhu m{it m!lu gai, sung hoa, sau tang len vii kfch thudc. C6
khi gay !oet, ve't loet c6 bO cllng, hinh ph~u, trung tam kh6ng dEiu. Ciing c6 d~ng
u kh6ng loet rna sui len, dll.c bi~t khi xua"t hi~n tren nEin s~o bOng. u phat tri~n
theo ki~u xam la"n xung quanh, ho(ic d~ng loet, t6n thl1dng se xam la"n vao sau,
xuong ldp dudi.
U te' bao bi~u m6 gai thuong ft di can Mn cac t~ng, nhttng d~ di can vao
h~ch. ChAn doan sdm b giai do~n d.iu ra"t kh6, nhung ne'u nguili thliy thuoc nghi
Mn ung thu, lam xet nghi~m t6 chuc hqc c6 th~ chiln doan dttc;Jc sdm.
2.3. Epithelioma tit tuye'n ph\1 cua da
Day Ia lo~i u xua"t phat tu nhilng tuye'n nhOn, tuye'n bii trong da. Tren
th1Jc te' lam sang ra"t hie'm gll.p.
2.4. Ung thu tren nEin s~o (Carcinoma scars)
Nam 1828, Marjolin ghi nh~n hi~n tuqng ung thu tren nEin s~o d.iu tien
nhu m{it qua trinh b~nh li dii.c bi~t dang chU y. Sau d6 nhiEiu c6ng trinh nghien
134
cuu tren ve't loet do ty, de, ve't thudng loet keo dai, lau lien (ngUdi ta gQi la loet
Marjolin) thuong hay tha"y c6 hiEiln tU<;~ng ung thu hoa. Loet Marjolin hay gi).p a
chi dudi, than minh, loet c6 gidi h;;tn t;;ti chi\, kh6ng dau, tie'n tri~n ch~m, nhung
khOng lanh. Thoi gian xuilt hiEiln Carcinoma tren SE)O loet thUdng muqn, tu 11·60
nam (Arans tha"y xuilt hiEiln sau 36 nam).
Mqt s6 tac gia cho r~ng Carcinoma c6 bi~u hiEiln lan rqng t;;ti chii nhung
kh6ng ghi nh~n dU<:Jc hiEiln tU<;Jng di cii.n. N6i chung, ngUdi ta quan niEilm phai d6i
xli vdi nhung loet keo dai, kh6ng lie'n nhu vdi mqt ung thu.
Ill. E>IEU TR! UNG THU DA
Ciing nhu nhiing ung thu khac, ung thu da c6 th~ diing cac d;;tng dieu trj. sau:
--'.
1. V~T Li TRf LI:¢U
-
Quang tuye'n liEilu phap khi u chua ldn lAm, thUdng tie'n hanh hai d<;~t,
chung 2000 Rad. Thvc te' tac dvng ciing thilp.
-
Radiom tie'p xuc (ciim kim) tia xam nh~p vao toan bq da, c6 tac dvng
trvc tie'p. Thuong ciim 3-10 ngay.
-
Di).t 6ng Radiom chie'u trvc tie'p vao khu vvc c6 u.
N6i chung cac biEiln phap v~t li kh6ng dem l;;ti Mt qua triEilt d~.
2. PilAU THU~T
-
Ciit bO u r9ng, tie'n hanh sdm, dung dao diEiln, hoi).c dung tia laser cung
nhu m9t luai dao m6 thuong c6 ke't qua t6t.
-
T;;to hinh cling c6 hai muc, tuy tfin thUdng thvc te' rna phii.u thu~t vien
h_ta chQn: che phu tl).m thdi khuye't da, ho~c t;;to hinh tUdng d61 hoan chlnh.
135
SJ;:O PHi D~l VA SI;:O LC)I
I. D~l CUONG
Qua trinh lie'n SIJO m(Jt ve't thuong tren cd th~ Ia m(Jt qua trinh sinh h<;>c
phuc t?p, nang d(Jng, di~n bie'n trong m(Jt thdi gian dai. Li~n s~o duqc coi Ia ly
tl1dng khi ve't s~o manh, m~m m?i, kin dao, kh6ng anh hudng de'n chuc nang va
thlim my. D~ d?t duqc ke't qua nhl1 v~y, cii.n c6 sl,l ke't hqp nhigu ye'u t6 khac
nhau nhu kh6ng c6 sl,l 1!;\ch l?c di truygn, khong c6 viem nhiem t?i eM, huang
s~o thu~n, dinh duong b~nh nhan t6t. Thie'u nhii:ng digu ki~n tren, qua trinh
lign s~o d~ di l~ch huong sinh ly va c6 th~ da dfin tOi s~o b~nh ly: phi d?i ~
(cicatrice hypertrophique) hoij.c !iii (cheloide).
S~o phi cl{ti thOng thuong thu phat, trong d6 kh6i t6 chuc xd phat tri~n qua
muc vlin n:lm trong gidi h?n cua thl1dng t6n ban dilu va sau khi c:it hi\, s~o
khong tai phat. S~o liii phat tri~n nhl1 m(Jt khol u Xd cua da, c6 nhii:ng nhanh
hinh cang cua tach bi~t ro r~t vdi t6 chuc lanh ke' c~n, rilt d~ tai phat sau phftu
thu~t c:it hi\. Khac vdi s~o phi d?i, s~o !iii kh6ng nhung c6 th~ thu phat rna con
thuong xuilt hi~n nhu m(Jt khol. u nguyen phat. Trong s~o liii, t6 chuc xd m<;>c
nhanh chOng va d~ v11t;Jt ra ngoai gidi h?n cua thudng t6n ban dilu. Tuy v~y, S\1
ph:it tri~n qua muc cua m(Jt s~o phi d?i c6 th~ dtin tdi hinh thanh s~o !iii.
II. GIAI PHAU B~NH
Kh6i s~o liii n:lm trong lop trung bi cua da. Theo kinh di~n, s~o liii ke't hqp
bdi cac sqi collagen day dij.c k~p ben trong nhung nguyen bao sqi thua thdt
(nhii:ng te'bao nay milt hiin trong nhung ve't s~o !au nam).
Pautrier va Woringer (1931) da khii.ng djnh du Ia nguyen ph:it hay thu
ph:it sau chiln thuong, s~o !iii luon h<:Jp thanh bl!i t6 chuc lien ke't non vdi nhung
manh c6 collagen ng cling. Trong s~o phi d?i, t6 chuc lien ke't day dij.c, xd hoa,
ngheo te' bao va mao m?ch. Tuy nhien sl;l khac bi~t giua hai lo?i s~o nay khong
ro, nhilt Ia vdi nhii:ng ve't s~o dang tie'n tri~n.
Ill. NGUYEN NHAN
Trong mily th~p ky qua da co nhigu gia thuye't dvqc M xuat d~ giai thich
S\1 hinh thanh cac S~O b~nh Jy:
1. Di truyl!n: c6 cac tac gia (Bloom, 1956; Omo Dare, 1975) da dua ra gia
thuye't yg gen Jij.n va gen trQi d~ giai thfch SJ;I hinh thanh va xui\t hi~n cac S~O
b~nh ly.
2. Tac dl).ng cua hormon sinh dl).c: ostrogen (Converse, 1974, Moustafa, 1975)
"' ondm>,.,n (Fonl, 1983) d""' gAn oho 00 kiu\ nOng ''' nOn"" b:nh I//'
136
y
3. Vai tro cua duang biw (mastocyte): trong th\fc nghi~m, vi~c su dvng
histamin dli.n tOi tang san nguyen bao s
histamin tr\fc tie'p lien quan toi qua trinh hinh thanh sE.Jo l6i.
4. Thie'u mim C\lC be}: m(lt s6 tac gia (Hunt, 1972; Kischer, 1982) tha'y cac
nguyen hao s
ve't thudng thie'u da che phu, cac kich thich cd hqc tac d(lng tr\fc tie'p vao cac
nguyen bii.o s<;1i gay nen.
6. Cd che' mi~n djch: m(lt s6 cong trinh nghien cuu (Cohen, 1979; De
Limopens, 1982, Bloch, 1984) dii. dli.n toi nh~n dtnh la trong trudng h<;fp khil
nang mi~n dtch CUa Cd th~ bi SUy giam thi d~ CO S(_lO b~nh ly.
Nhu v~y, co nhi€u gia thuye't dii. du
rii.i. Tuy nhien tren th\fc te', ciing co m(lt s6 yeu t6 thuong du<;1c coi la thu~n l<;1i
cho S\f hinh thanh SE.JO b~nh ly va du
- Tuo'i va girJi : tre em d~ m:ic hdn ngu:oi lOn, phv nil d~ m:ic hdn nam gioi.
-
ChUng tf)c: thudng co quan ni~m ngu:di da den d~ m:ic hdn ngl.tdi da tr:ing.
-
Dinh duiJng: ye'u t6 dinh duang, nha't la ke't h<;1p voi buou c6, suy dinh
duang ... d~ dli.n toi hinh thanh SE.Jo b~nh ly.
-
Cd dia: tuy theo tung ca th~, nhi~m khui'ln giang mai hoi;ic lao t:;..o
thu~n l<;1i cho vi~c hinh thanh SE.JO b~nh ly.
-
Chuye'n hod: calci co tac d\lfig nhflt dtnh, calci huye't cao s~ m:ic SE.JO 16i.
-
N(li tiet: thudng xua't hi~n tren ngu:oi buou c6, tang folliculin trong mau
d~ m:ic SE.JO 16i.
6.2. Nhitng yeu t{{ tqi ch6
-
Yiu t(/ gay roi lor;tn lie'n Sf?O: nhi~m khui'ln, di v~t, khuye't da r(lng, ve't
thudng khau qua cang, dudng r:;..ch da trai voi huong cang t\1 nhien cua da.
- Vi tri Sf?O: vung uc va vii.ng chum.
Tac d(lng ph6i h<;1p cua cac ye'u t6 toan than va t:;..i ch6 nhi€u khi khie'n
phli.u thu~t vien kh6 ludng truoc sE.Jo sau m6 se ra sao. Them vao do, tren cling
m(lt b~nh nhan, cha't lu
my la ra't ci1n thie't.
..
'
'
,.,
~
IV. LAM SANG VA TIEN TRIEN
Sea liJi die'n hinh la mot kho! u da hinh dai hoac Mu due n6i com r:in ch:ic
-
.
"
.
.
. '
. '
nhan bOng. Be mi;it SE.Jo co m(lt m:;..ng mao m:;..ch kha day, ranh gioi r6, n:ln sau
137
nhung nhanh xd chli!Y cllim, Ian toil. C6 th~ phan bi~t hai lo11-i SfilO 16i: loliti non,
dang phat tri~n, m!m h6ng hay do va 1011-i da !au ngay, 6n dinh, mau triing nhl1-t.
Tien tri~n cua SfilO 16i thudng kh6 tien luQng. M9t s6 it giam nhfil d~n theo
thdi gian, xfilp di, th~m chi het dau rat khoang m9t nam sau khi ngitng phat
tri~n. Voi tie'n tri~n t6t nhu v~y, c6 th~ nghi toi kha nang Ia sfilo phl ciliti chu
kh6ng phii.i SfilO !6i. Sfilo 16i, sau m9t thdi gian ngitng phat tri~n, nhung se kh6ng
thoai lui. Bien chung tliti ch6 cua SfilO !6i hiem khi xay ra, va chl1-m gay lOloet
cii.ng it gij.p.
v. CHAN £>0AN
ChAn cioan SfilO !6i thudng d~ dang vi tlnh chllt, tie'n tri~n cua SfilO kha dl[c
bi~t kh6 nhlim !lin voi cac trlilng thai b~nh ly khac. Tuy nhien cling dn xem xet
ci~ lol1-i tru nhung kh6'i u lanh a vanh tai, vimg chum hoij.c thanh ngljc.
ChAn cioan phan bi~t thudng duQc di).t ra giua Sfilo phi ci11-i va SfilO !6i,
thudng ra't kh6 tranh khoi l~m !lin.
VI. 01/ PHONG
D~;~ phong Sfilo b~nh ly, di).c bi~t Ia sfilo I6i Ia vi~c kh6 th~;~c hi~n, bbi Ie du c6
th~n tn;mg de'n dau, ba't k~ phfiu thu~t vien nao cling kh6ng th~ ludng truoc
ciliQC ch/(t JuQng CUa SfilO hlnh thanh saU m6. Tuy nhien, d~ giam bOt nguy Cd gay
SfilO b~nh ly c~n nghien cuu nglidi b~nh truoc phfiu thu~t ci~ ch9n dudng r11-ch
hQp ly, tranh gay cha'n thudng t6 chuc, khau can d6i va kh6ng cang ve't m6, si'l
d1,1ng thu6c giam SfilO hol[c chieu tia vung m6 neu CO chi dinh.
VII. £>lEU TR!
Cite bi~n phap di~u tri SfilO b~nh ly duqc chia lam 4 loliti va thudng duQC si'l
d\lllg ph6I hQp tuy tung trlidng hQp C\} th~ va tuy kinh nghi~m CUa mfii thfiy thu6c.
,
--
1. SU' Dl}NG THUOC
-
Corticosteroid: dude Baker va Whitaker d~ xua't tu nam 1950, nhung
ke't qua kh6ng duQc nhu f mu6n. Nam 1965, Maguire l~n d~u tien thanh c6ng
trong vi~c gay Xfilp mQt vet SfilO Jbi rQng b~ng each tiem vao thlidng Wn
triamcinolon acetonid. Sau ci6, Ketchum ci~ nghi dung li~u triamcinolon theo
tu6i b~nh nhan va kich thuoc SfilO nhu sau: nglidi Ion, t61 cia 120mg. Tre em, t6i
cia 1-5 tu6i 40mg; 6-10mg tu6i 80mg.
Cach si'l d\lllg: thang 1l~n tiem, dQt di~u tri 4-6 thang; 20-40mg ci6'i vOi th-
udng t6n ciudng kfnh 1-2cm; 40-80mg ci6'i voi thudng t6n 2-6cm; 80-120mg d61
voi thudng t6n 6-10cm va !On hdn nua. Tuy nhien, si'l d1,1ng corticoid tha'y c6 cac
tac d1,1ng ph1,1 gay kh6 chju cho b~nh nhan, c~n tMn tr9ng khi si'l d\lllg keo dai
hoij.c li~u cao.
KJui.ng histamin: Cohen va c9ng S\1 (1972) cia gQi y diing cac cha't khang
histamin c6 th~ lam giam hoi).c chet h~n tri~u chling nglia r:l.t cia cac s~ b~nh ly
138
- Penicillamin: can trb qua trinh hinh thanh cac nh6m andehyt ci\.n thiilt
cho sl;i lien kilt cac phan ti':l collagen, do d6 cii.ng la mi)t lo~;~i thu6c diiiu tri SE:lO lili.
-
Methotrexat: nam 1980, Onwukwe bao cao dii si':l d1.1ng methotrexat d~
phOng nglia tai phat sau phfiu thui).t d.t bO SE:lO l6i.
-
Colchicin: dl;ia vao kha nang kich thich ho~;~t di)ng cua collagenase cua
colchicin, Chepil (1980) dii nghi dung colchicin trong diiiu tri SE:lO b~nh ly.
-
Beta- aminopropionitril (BAPN): Peacock (1981) dii thi':l nghiem chfit
BAPN d~ diiiu tri SE:lO l6i, nhung sau d6 n6 duc.Jc phat hi~n gay di)c ch~ cd th~
nen chi duc.Jc dung h~;~n chil d6i vdi nhf:lng trubng hc.Jp chc;m l<_>c.
-
Madecassol: thudng duc)c dung duoi d~;~ng thu6c rna, dtic.JC dung ngay sau
khi d.t chi ve't m6, m6i ngay xoa 2 l.in, dqt diiiu tri keo dai 3-6 thang. Ngoai ra,
con duc)c si':l d\lng du(fi d~;~ng thu6c vien d~ u6ng va tftm siin vao g~;~c d~ d:ip len
vilt bOng, vilt loet chi).m liiin nh:lm dl;i phong s~o b~nh ly.
2. BI:tN PHAP Cd HQC
Nam 1974, Larson va c(>ng sl.f. dii xuilt phudng phap diiiu tri SE:lO b~nh ly
b&ng each de ep lien t1.1c m(>t thdi gian, nhung kilt qua cii.ng h~;~n che' va co sb
khoa h<_>c con kha md h6. Sloan (1974) cho r&ng hi~u qua de ep tren SE:lO la do
hi~n tuc.Jng thiilu oxy trong kh6i t6 chuc hi ep. Theo kinh nghi~m cua Cohen va
Me Coy (1980), deep c6 hi~u qua d6i vdi S\)0 phi d~;~i hon vdi SE:lO l6i.
3. V~T LY LI:tu PHAP
- Ap l(!nh Cl!C b(i: b&ng khi carbonic thubng milt nhiiiu thbi gian rna kilt
qua thubng thilp, kh6ng c6 hi~u qua r6 r~t d61 v(fi sE:lo l6i, c6 khi con gay lb loet
tr€m va xung quanh ve't SE:lO.
-
Chieu tia: tia X c6 hi~u qua nhilt djnh trong dl;i phOng nhung it tac d1.1ng
d6i v(fi cac SE:lO b~nh ly dii 6n djnh. Thubng sau m(>t thbi gian (khoang 5-10 ngay)
tily do t~;~i chi\, SE:lO trb nen miim m~;~i hon, XE:lP Mt va nh~;~t mau d.in. Tac d\lng
cua chie'u tia c6 th~ keo dai hang nam sau khi si':l d\lng.
4. PHAU THU~T
M\lC dich cua phfiu thui).t la d.t bo SE:lO l6i va dong kin vilt thuong. Trong
trudng hc.Jp khuyilt da ri)ng, phB.i t~;~o hinh l~;~i v(fi cac v~;~t da c6 cu6ng va ne'u c.in
thi ghep da tl;i do (v~;~t da ghep kinh di~n hoij.c n6i m~;~ch vi ph~u).
Ph~u thui).t d.t bO SE:lO l6i c.in duc)c tie'n hanh tren cac SE:lO dii 6n djnh, trong
cac diiiu ki~n dam bB.o: VO trung tuy(\t d6i, c.im mau ky, khau kh6ng cang,
phuong ti~n khau t6t (kim chi kh6ng chiln thuong, ca s6 thich hc.Jp), kilt hc.Jp si':l
d1.1ng thu6c hay chie'u tia dl;i phOng SE:lO b~nh ly sau m6.
Vi~c kilt hc.Jp phfiu thui).t v(fi chie'u tia va dung thu6c sdm sau m6 hi~n nay
duqc ap d1.1ng kha r(>ng riii. V8i nhf:lng lieu luc.Jng thich hc.Jp, tia X nong c6 tac
d1.1ng phOng nglta SE:lO l6i tai phat Va Cii.ng kh6ng anh htidng xffu den qua trinh
han g:in ve't thuong.
139
?
'
,
?
BONG VA Dl CHUNG BONG
I. B6NG CAP TiNH
Bong Ia lo?i tiin thuang ho?i tu do cac nguyen nhan gay ra nhu nhi~t,
di~n, h6a ch~t ... TUy vao roue di? tiin thudng nhiliu hay ft rna c6 hay kh6ng cac
bi~u hi~n r6i lol).n di~n giiii hay chuy~n h6a ciia cd th~. Cac phudng phap diliu
tti t?i chii, diliu tti nl?i khoa thuong du~c ke't h~p v~i cac phuang phap phli.u
thu~t nh~rn giarn Mn roue t61 da cac di chllng ciia bOng d~ l?i.
~
,
,.
,.
')
1. CAC TAC NHAN GAY BONG
-
Bong do sinh hol).t chie'rn 65% s6 nguoi bj bOng, trong khi d6 bOng do tai
nl).n lao dl?ng chie'rn khoang 10%, con l?i Ia bOng do tai nl).n giao thOng, do diliu
tti ciing nhu do thien tai gay ra.
-
Cac tac nhan gay bong chii ye'u nhu sau:
+ Nhi~t u~t: nu~c s6i, thuc an n6ng (nhi~t di? tu 50-100 di?), dilu mil s6i
n6ng(180 di?), hai n6ng n6i cao ap ...
+ Nhi~t kh6: bOng lua, bOng xang c6n, bOng do kim lol).i n6ng ...
+ Di~n: c6 th~ do tia lua di~n hay lu6ng di~n cao the', set ...
+ H6a ch~t: cac chat oxy h6a, chat khu 6xy, chat an rnon, ch~t kilirn ...
+ Buc xl).: tia h6ng ngol).i, tu ngol).i, tia Rdnghen, tia ph6ng xl). ...
_,
,
2. TON TRUONG BONG
C6 th~ chia tiin thuang bOng thanh cac roue di? nhu sau:
+ Di? 1: tiin thuang chii ye'u l~p bi~u bi da, bi~u hi~n viern cap, do da va t1,t
khoi sau vai ngay va kh6ng d~ l?i di chllng.
+ Di? 2 nong: bOng l~p trung hi nong, con l~p day kh6ng bt tiin thuang.
Bi~u hi~n b~ng cac rnvn nu~c, nlin do va dau rat, khoi sau 2-3 tuiln.
+ DC? 2 sau: tiin thudng trung bi, c6 tiin thudng g6c long va tuye'n rn6 hOi,
tv khOi sau nhiliu tuiln va d~ l?i s~o di chung
+ Di? 3: bOng toan hi? da, c6 hay kh6ng c6 tiin thuang tOi cac l~p du~i da:
can, cd xudng... Bi~u hi~n chii ye'u b~ng ho?i tu u~t hay kh6. Tiin
thudng chi c6 th~ khoi nho can thi~p ngol).i khoa.
3. cAc 'YEu TO TIEN LlfQNG
3.1. Di~n bong
140
-
Cach tfnh di~n tfch bOng theo qui t!l.c s6 9 ciia Wallace.
+ Dilu rn~t cii: 9%
+ Mi?t chi tren: 9%
+ M(>t chi duoi: 18%
+ Lung m6ng hay ngt;tc bvng: 18%
+ B9 pMn sinh dvc va tilng sinh mon: 1%
-
Di(ln tich bOng tren 20% (d ngUdi IOn) va tren 10% (a tre em) dU<;JC coi
la bOng n~ng va ciin dU<;Jc diiJu trt tich eve t:;~i b(\nh vi(\n.
3.2. D(} sau cii.a bOng: kh8. nang phvc hili, liiln S(;JO, kha nang nhiilm trung ...
lien quan ch~t che voi muc d(> sau cii.a bong.
3.3. Tu6i b~nh: c6ng thuc Baux:
-
Tu6i b(lnh nhan va di(ln tich bong duoi 50: kha nang song 100%.
-
Tu6i b(\nh nhan va di(ln tich bong tren 100: kha nang song 10%.
~--18%
f )
Hinh 2.1. Cach tinh di~n tfch bong
II. Dl CHUNG BONG
Cac t6n thuong bong se trb thanh sf()o nhanh hay chi).m tuy thu(>c vao d9
sau cii.a t6n thuong bOng cilng nhu cac bi(ln phap diilu trt ngo:;~i khoa ke't h<;Jp.
C6 th~ kh6ng thanh S(;)O neu t6n thuong bong n6ng, hay Sf()O qua phat, SI()O Iili
trong trUdng h<;Jp t6n thuong bong sau. Cac t6n thuong bOng sau c6 kern nhii\m
khuii'n, kh6ng dU<;Jc diiJu trt b&ng ghep da hay cac phUdng phap ngo:;ti khoa khac
se tv liiln sE;Jo chi).m, khi khi\i thUdng d~ l:;~i nhung di chung vil chuc nang va vi).n
d(>ng, hay xua't hi(ln t6n thuong loet lau liiln (c6 th~ ac tinh h6a) tren niln SI()O.
141
~
~
A
A
'
1. CAC BIEU HI:.:;N LAM SANG
C6 th€ phil.n lo11-i cac di chung bOng theo tinh cha't Him sang ella t5n
thttdng. Nhung t5n thttdng to! thi€u nhu ng(la va thay d5i M mi).t cua da khong
coi Ia di chung bong vi c6 th€ tv khOi sau m(lt thai gian. C6 6 nh6m di chung-...._
bong chu yeu nhli sau:
"
-
S~o dt:Jn thutin: bao gilm SE;!O Xd, SE;!O qua phat va SE;!O !iii:
+ SE;!o xd: di~n SE;!O thuang bling ph~ng, n€n c6 th€ chile, thay d5i mau sllc
t11-i chfi CUa SE;!O.
+ SE;!O phi dl1-i: SE;!O do S\1 qua phat cua t5 chuc Xd, giai dol1-n dil.u SE;!O c6 th€
do, nhi€u m11-ch tan t11-0, SE;!O giJ tren mi).t da, J(Jp bi€u bi mong va SE;!O
khong c6 xu hu<'lng phat tri€n. Diin dil.n SE;!O lorn va khong do, di€u trt c6
ket qua va it tai phat.
+ SE;!o !iii: SE;!O ding chile, mil.u do hay hiing, ng(la va dau. SE;!o lili c6 tinh
chat tien tri€n va Ian r(lng sang t5 chuc lanh, hay tai phat sau ph§.u
thu~t.
-
S~o co keo: Ia lol1-i t5n thlidng hay gi).p khi SE;!O bong khu tni 0 cac vU.ng
kMp v~n d(lng. Muc d(l co keo phl,l thu(lc vao t5n thlidng sau cua bOng, vt trf SE;!O
CO keo, tinh cha't CO keo, thCJi gian va kha nang phl,lC hiJi cua Cd quan phfa dtt<'li.
-
S~o dinh: di chung xua't hi~n trong qua trinh di€u trt, cac t5 chuc h11-t
cua cac b(l ph~n ke C~n khong dtiQC tach rai (V\lng ban tay, chan, nach, bE;!n ... ) va
se dinh v<'li nhau trong qua trinh li€n SE;!O.
-
Cdc di chltng cua cd quan: nhu mat nhan ciiu, bien d11-ng mi, t5n thttdng
miii, tai, mat long may, milt t6c, co keo mi~ng
-
Cdc r6"i lor;m dinh du(Jng tt;ti eM: thay d5i sllc to cua vU.ng SE;!O (bl1-ch bien
hay nhi~m sllc to) loet lo11-n duang ...
-
Ung thu h6a tren ne'n s~o bOng: thuang gi).p o V\lng loet !au li€n hay
nhung vii.ng sE;!o co keo o cd quan v~n d(lng, thai gian ac tinh h6a c6 th€ keo dai
trong nhi€u nam. Thong thuang Ia lo11-i ung thu te bao gai (Spinocellulaire), it
gi).p th€ t€ bao day (Basocellulaire).
2. DIEU TRl
2.1. N{>i khoa
Di€u trt dtt phOng ngay giai dol1-n dil.u nhlim tranh SE;!O xau cling nhli di
chung hl1-n che v~n d(lng va chuc nang.
-
Thuoc nh6m corticoid (rna, tiem ... ).
-
V~t ly trt li~u.
-
Bang ep.
2.2. N go;;ti khoa
C6 th€ chia ph§.u thu~t di chttng bOng thanh ba nh6m chinh:
142
-
Phii.u thu?t khOng th~ tri hoiin: nhtt t6'n thudng vilng rni mAt, rniii,
rni~ng vi c6 lien quan trl,tc tiep den sv song cua b~nh nhan
-
Phfiu thu?t tri hoiin: khi c6 lien quan den vi~c giai quyet cii.c ra1 lo1.1n
chuc nang.
-
Phfiu thu?t cAn can nhlic: khi van d~ thilrn my dttQc dij.t len tren yeu
cilu giai quyet chuc nang.
2.3. Cac chi d!nh cua phliu thu~t t~;to hinh s~o di chung bong
a. Vitng t!Au mi;t cff:
-
Da dilu: v1.1t t1.1i chb dttQc chuiln hi bAng phttdng phap giiin da.
-
Trii.n: ghep da xi\ dai hoij.c da day toan bQ.
-
LOng may: Vl.lt dao c6 philn da rnang t6c theo IDQt nhii.nh cua cuong
IDl.I-Ch thai dttdng nang, hay ghep da dAu.
-
Mi tren: ghep da xi\ dai.
-
Mi dttbi: ghep da day toan hi?
-
Vung rnai vii. eArn: Vl.lt da tl.li chb hoij.c ghep da day toan bQ.
-
Miii: Vl.lt trii.n hay Vl.lt da ke c?n vilng nep rniii rna.
-
Tai: t1.1o hinh tai hai thi hay tai gia.
-
C6': cii.c t1.1o hinh chu Z, ghep da day toan hi?, v1.1t da can t1.1i chb, v1.1t da
vi phii.u, v1.1t giii.n t6' chuc ...
b. Ban ng6n tay:
-
S!ilo da ddn thuiln: dt bo s!i)o hay t1.1o hinh chu Z.
-
S!ilo dinh: ga dinh vii. dung v1.1t ng6n ben c1.1nh hay ghep da day toan hi?.
-
S!i)o co keo: thttbng c6 t6'n thttdng t6' chuc phia dttbi, phii.u thu?t bao g6rn
vi~c ph1,1c h6i t6' chUc sau (can, gan, 6' kMp, Xlidng ... ) vii. giai quyet khuyet t6'
chuc che phil.
c. Vitng khap v
Cac roue di? tu h1.1n che v?n di?ng, bii.n sai kMp, sai kh{Jp, cling kMp, co keo gan
vii. IDI.lch rnii.u thAn kinh ... Phii.u thu?t phai dttQc tien hanh tung bu{Jc trii.nh
nh"Ung thay d6'i di?t ngi?t t1.1i vilng t6'n thudng. Cii.c phttdng phii.p bao g6rn v1.1t t1.1i
chb, v1.1t cheo chan hay v1.1t vi phii.u.
2.4. Li~u phap da tr! li~u di~u tr! s~o 16i, s~o qua phat
-
Li~u phii.p corticoid: tiern trong S!i)O.
-
Clit bO t6' chUc S!i)O.
-
Li~u phap tia Xl.l (X nang) v{Ji li~u 500-700 Rad cho rni?t dQt di~u trj.
-
Bang ep t1.1i chii.
V?t ly trj li~u: xoa t1.1i chb c6 si.t d1,1ng creme chong s!i)o l
LOET ·oo Ti DE
Loet Ia slf do ti de Ia m(lt lo:,1i t6n thudng ho:,1i t\t t6 chuc giua vimg xudng
va v~t ngn CUng. Nguyen nhan cua hi~n tli<;lng Ia Slf thieu mau do qua trinh ti
de keo dai d nhung b~nh nhan bi hilt d(lng do cac nguyen nhan khac nhau: t6n
thudng c(lt song, h6n me keo dai, tai bien m:,1ch mau ... M~c du c6 nhigu tien b(l
trong vi~c cham s6c b~nh nhan c6 nguy cd cao, nhung digu tri loet do ti de v~n
Ia vfln M thach thuc dOi vdi gidi y hqc. C6ng vi~c cua cac ph~u thu~t vien t:,J.O
hinh chi Ia m9t phil.n cua nhigu chuyen khoa khac nhu ph~u thu~t chung, n(li
khoa, n(li tiet, dinh duang, chinh hinh, tam ly va tam thiin hqc ...
I. B~NH NGUYEN
Nguyen nhan chinh cua lo:,1i loet nay Ia do ti de, thuong g~p b b~nh nhan
bi li~t hai chi dudi, li~t tU chi, t6n thlidng c(lt song, suy dinh duang, va do tu6i
cao, nhung nglioi kh6 c6 kha nang thay d6i tu tM dgu c6 th~ d~n tdi nguy cd bi
loet. Cac nguyen nhan gay ti de keo dai c6 ap ll;lc qua ap ll;lc mao m:,J.ch
(32 mmHg) dgu gay thieu mau t6 chUc va cMt te bao. M(lt so yeu to khac g6p
phiin hinh thanh thieu mau t6 chuc nhli thay d6i cam giac, tiep xuc vdi m6i
truong fim udt, mflt khii nang v~n d9ng ... Ciing c6 th~ k~ den tinh toan v~n cua
t6 chuc da, t6n thudng t6 chuc che phil cii.ng Ia yeu to thu~n l<;~i hinh thanh 6
loet. Diiu tien, hi~n tu<;~ng gian m:,1ch do da xuflt hi~n d vilng xung quanh t6n
thudng. Hi~n tu<;~ng nay c6 th~ phvc h6i khi lo:,J.i bO nguyen nhan chen ep ti de.
Neu nguyen nhan ti de kh6ng bi lqai bo, t6n thudng t6 chuc Ia kh6ng h6i phvc,
d~n den cac t6n thudng til chuc t:,J.i ch6 ngay phia dudi ndi bi ti de.
Hinh 2.2. Tcin thlldng hinh ch6p
Hinh 2.3. Cac v! tri·c6 nguy cd loet cila vung hoi\Ji tli
144
II. PHAN LO~I
1. PHAN L04J THEO VJ TRi
-
Loet vling xUdng ding cvt.
-
Loet vling g6t chan.
-
Loet vling v ng6i.
-
Loet vling milu chuy~n lon.
-
Loet vil.ng dil.u m~t.
-
Loet hi\n hqp nhi€u vil.ng.
2. PHAN L04J THEO GIAI DO.:\N
-
Giai dol).n 1: cii.c thay dili tl).i chi\ cua da vling b! ti de bao g6m do da,
phil. n€, d6i khi xuilt huye't. Da c6 m[m h6ng do va ilm hdn vil.ng xung quanh.
Xuilt hi~n nhung mvn nuoc nhu trong bOng d9 2. Tiln thUdng khu tru chu ye'u
vling thuqng bi va c6 th~ h6i phvc khi lol).i bO nguyen nhiin ti de tl).i chi\.
-
Giai dol).n 2: nilu ap h.tc ti de con t6n tl).i, do da va phil. n€ tl).i ch6 tang
len, cac b9ng nUoc vd, xuilt hi~n quil.ng do da xung quanh t/ln thUdng cil.ng voi
hi~n tuqng viem da tl).i chi\. Da b! tiln thUdng dl\ dil.n toi b(li nhil\m hay nhil\m
tril.ng thu phiit. Nilu tiln thUdng lOn hdn 1cm, qua trinh tv Mn ve't thUdng
kh6ng th~ xay ra.
-
Giai dol)_n 3: milt hoan toan phil.n che phu, cac thanh phil.n phia duoi se
b! 19 ra, trong 3·5 ngay trung tam hol).i til xuilt hi~n, d6 la vil.ng til chuc c6 mau
do xam xung quanh la vling da do phil. n€, vilt loet mau xam vang ngay vling
trung tam t/ln thUdng cil.ng voi chilt mu. Quil.ng do va phil. n€ lan r9ng xung
quanh vil.ng loet. C6 th~ xuilt hi~n chi\.y mau i'J bCI vilt loet.
-
Giai dol).n 4: tiln thUdng lan r(lng phia duoi, diln phil.n cd xUdng, tiln
thUdng vil.ng da kh6ng tUdng ung voi phil.n til chuc phia duoi, thOng thUdng t/ln
thUdng theo hinh con.
-
Giai dol).n 5: tiln thUdng loet ml).n tinh, chu ye'u la milt da va til chuc
r(lng, n€n tiln thUdng la xUdng. Vil.ng xung quanh tiln thUdng c6 th~ bi~u bi h6a
hay s~o h6a.
Ill. E>IEU TR! Dlf PHONG LOET DO Ti E>E
-
Danh gia cac nguy cd c6 th~ xuilt hi¢n loet do ti de: cil.n phi\.i chu y tOi
cac b~nh nhan c6 nguy cd cao nhu b¢nh nhan b! h6n me, li~t hai chi hay tu chi,
gay ell xUdng dil.i ...
-
Xac d!nh cac dilu hi~u bao trUoc m(lt tiln thUdng loet nhu vling do da,
mang da phil. n€.
145
-
Xoa b6p vU.ng ti de voi n€n cling, nh~m cai thi~n twin hoan t:).i chi\ c6
nguy cd hi loet. Cho b~nh nhan n~m gittbng d~m khi.
-
Thay d6i tu tM b~nh nhan 2 giC!flftn.
IV. DIEU TR! NGO~I KHOA CAC TON THliONG DO Ti DE
1. NGUYEN TAC CHUNG
-
Ph:li ke't h<;Jp di€u tri toan than voi di€u trj t:J.i chi\: giai quye't tot cac roi
lo:J.n v€ dinh dUCing, di~n giai, cac 6 nhiilm trung, cac ngu6n lay nhiilm do can
thi~p ngo:).i khoa ...
-
Cham 80C t:).i chi\ nh&m lo:j.i bO t6 chlic ho:j.i ti'i, t6 chlic mu, t:).O di€u
ki~n thu~n l<;Ji cho qua trinh li€n 8~o tV: nhien.
-
Di€u tri ngo:).i khoa phai theo cac nguyen til.c lo:J.i bo t6 chlic ho:J.i ti'i, c:it
xUdng va dong kin ve't loet. Chi djnh ngo:J.i khoa ap dvng r(lng rai cho b~nh
nhan tre tu6i, c6 kha nang v~n d(lng va h<;Jp tac tot. Ciln tMn trqng voi b~nh
nhan IOn tu6i, li~t hai chan, chong chi djnh voi b~nh nhan h6n me, roi lo:J.n tam
thiln ...
2. CAT LQC TO CHUC
Day la buoc chu:ln bj cho vi~c che phu vung loet tie'p theo. C6 th~ v6 cam
~~ri~~c~~~.C~ili~~~~~~~
thudng d~ lo:J.i bO toan b(l t6 chlic ho:).i ti'i de'n t~n ranh gioi t6 chlic lanh.
3. CAT BO PHAN XU'ONG NHO
Chi trong truC!ng h<;Jp loet 8au va gay viem xUdng. Ciln can nhiic trong
nhung trUdng h<;Jp c:it xUdng c6 th~ anh hUdng de'n v~n d(lng ...
, .
.
4. CHE PHU VUNG LOET
Cac phUdng phap t:).O hinh phai phil. h<;Jp voi tinh tr:j.ng chung cua b~nh
nhan, vi~c Iv:a chqn ky thu~t kh6ng chi phv thu(lc vao kich thuoc, vi tri d(l 8au
cua 6 loet, rna con tinh de'n cac h~u qua c6 th~ xay ra. Khau trv:c tie'p kh6ng
ph:li la giai phap tot vi dil d~ l:J.i khoang cMt phia duoi, m(lt nguy cd tai phat
cao. Ghep da chi dU<;Jc ap dvng trong 30% truC!ng hqp va t6n thUdng khu tru
n6ng. Cac phUdng phap chinh v§.n la 8lt dvng cac v:J.t da - can, v:J.t da - cd d~ che
phu cac 6 loet r(lng, Uu di~m cua cac V:).t da - cd la cung ciip lU<;Jng IOn t6 chlic c6
ngu&n cilp mau tot, tinh chilt t6 chlic 6n djnh, giam de'n mlic toi thi~u cac bie'n
d6i chlic nang b vU.ng ke' c~n.
a. Loet viing ciing c~t (hinh 2.4): la lo:J.i t6n thUdng hay gij.p nhilt.
-
Li€n 8~o tv: nhien: khi 6Ioet nho, kh6ng ciln b6c tach da xung quanh. S\1
li€n 8~0 keo dai, 8~0 dinh va xilu.
146
-
V~t da xoay co cuong nuoi i'J tren hay duoi.
-
V~t da ngang lung (til~ 8-15cm) dl,1a tren cuong m~ch xien thil.t lung.
-
V~t cd mong to i'J cac d~ng v~t xoay, v~t xoay t~o hinh V-Y, v~t dao ...
Hinh 2.4. Cac v~t da -co eMu tr! loet cung C\JI
b. Loet vung ~ ng6i (hinh 2.5): day la lo~i t6n thuong kh6 digu hi nhilt.
-
Lign SE;O tv nhien.
- · V~t da t~i eM.
-
V~t da can m6ng dui.
-
V~t cd d.ng chan \1 ng6i, cd m6ng lon.
-
V~t da co thAng trong voi da du<:Jc sli d\lng nhu: v~t dao.
-
V~t da cd ciing m~c dui.
Hinh 2.5. Cac v~t da -co cho vung \l ngoi
c. Loet vung mau chuye"'n lan
-
Lign SE;O tl,l nhien voi t&n thuong nhO.
-
V~t da t~i eM kh6ng c6 Mt qua.
-
V~t bE;n hinh dao.
147
-
Vii!t da- ciin cang miilc dui la chi djnh tilt nhat cho vU.ng nay.
Hinh 2.6. Cac V<;JI cho vung mau chuy~n
d. Loet vung got chan
-
Trii.nh d~ Mn s~o t1;t nhien, cii.c loii!i ghep da day toan bq c6 th~ chap
nh~n dUQc.
-
V;;tt da xoay long han chan trong khi t6n thUdng khong qua cao.
-
V;;tt da tren m:it cii. ngoai cho t6n thudng phfa sau.
148
cAc BAT THUONG M~CH MAU
I. PHAN LO~I VA DANH PHAP
Cac bat thlidng m(/.ch mau la m(\t b~nh ly rat hay gi).p d tre em. Tuy nhien,
vi~c ch~n doan va di~u tri nhung t6n thu:ong nay trong m(\t thdi gian dai gi).p
nhi~u kh6 khan, m(it phii:n do thui).t ngfl "u mau'' (Angiomas, Hemangiomas) da
du:qc si':t dvng liin l(\n cho nhi~u lo1).i bat thlidng m(/.ch mau rat khac nhau. Nam
1996, Hi~p hQi quoc te nghien cuu v~ cac bat thU:dng m11-ch mau (ISSVA ·
International Society for the Study of Vascular Anomalies) dl,ia tren phil.n lo11-i
cua Mulliken va Glowacki (1982), da phil.n chia cac bat thlidng m(/.ch mau thanh
2 nh6m ldn g6m U m(/.Ch mau (vascular tumors) va cac dt d[/.ng m(/.Ch mau
(vascular malformations).
U m1).Ch mau (vascular tumors) la nhflng tfin thlidng tang sinh cac te bao
n(\i m6, trong khi Dt d[/.ng m11-ch mau (vascular malformations) la sl,f phat trilln
hilt binh thU:dng cua cac m1).Ch mau trong qua trinh phat trilln ph6i.
Phil.n lo11-i cua ISSVA v~ cac bat thu:bng m11-ch mau (Vascular Anomalies)
Cac u m1).ch mau (Vascular Tumors)
U m1).ch mau tre em
(Infantile Hemangioma)
Cac u m~ch mau hiem g;:lp khac
(tufted angioma, kaposiform
hemangioendothelioma, congenital
hemangioma, pyogenic granuloma)
II. cAc U M~CH MAU
1. u ~cH MAu TRE EM
Mao m~ch (Capillary)
B~ch m~ch (Lymphatic)
Tinh m~ch (Venous)
£l(ing m~ch (Arterial)
The! phoi hqp (CVM, CLM, AVM)
U m1).ch mau CUa tre em (infantile hemangioma ho/jc hemangioma of
infancy) la lo11-i u hay gi).p nhilt i'J tre em, chiem khoang 4-12% tre du:(li 1 tu6i da
tnlng. u xuat hi~n d nfl nhi~u hon nam, thlidng xuilt hi~n don le, hay gi).p nhilt d
vling d:iu mi).t c6.
1.1. Lam simg va tien tri~n
Cac hinh thai lam sang cua u m(/.ch mau tre em c6 thll chia thanh 3 lo1).i:
-
UMMTE the' nang IJ da (superficial hemangioma): billu hi~n du:(li d11-ng
m(\t not nhti. hoi).c m(\t mang do, lti.c d:iu nhiin sau d6 g6 len, sang hon, tr6ng
giong qua dil.u til.y.
149
-
UMMTE the' sau dudi da (deep hemangiomas): la mqt khoi u trong Uip
bi siiu ho~c duoi da, gil li)n, n6ng nhung khong d~p, iln khong Xli!P, i'J duoi mqt
lop da binh thubng, da mau xanh nhl).t ho~c tfm.
-
UMMTE the' h6n hr;Jp cd n6ng va sau (compound ho{ic mixed
hemangiomas): la S\j phcii hCJp ca hai thiinh ph~n da Vii du(lj da.
UMMTE thubng xuilt hi~n trong thang d~u sau sinh. Sau d6 u tie'n triEln
nhanh trong nhung tu~n d~u cua dbi song vii trai qua 3 giai dol).n:
-
Giai dor;Ln tiing sinh: u tang thEl tfch, thOng thubng trong 2-10 thang.
-
Giai rlor;Ln on djnh: keo dai tit viii thiing de'n viii nam.
-
Giai dor;Ln tho6.i lui: thubng b:it d~u hie xilp xi 1 tuiii vii tie'p tvc de'n 5-7
tu6i; u nhl).t mau, giam thEl tfch cho de'n khi bie'n milt hoan toan trong khoang 75%
cac trubng hqp. Doi khi con ll).i mqt ft di chttng nhu da thua vii nhiin nheo, di tfch
xo-ma, gian mao ml).ch.
Cac bie'n chung cua u ml).ch mau tre em c6 thil bao g6m: loet (hay gij.p
nhilt), nhi~m trung, chiiy mau, anh hui'Jng chuc nang (nhin, nghe, an ... ), hoij.c
doi khi anh hui'Jng Slj song (t:ic nghen dubng thi'J, suy tim ... ).
Hinh 2.7 Hinh anh di~n hinh cua cac u mach mau tre em:
Th~ nang (trai), th~ sau (giifa), th~ hon hqp (phai).
/
Hinh 2.8. U ml).ch mau tre em luc 1 !hang (Trai) va hinh anh thoai lui luc 3 tuiii (Phai).
1.2. q.n lii.m sang
Vi~c chfln doan cac u ml).ch mau tre em thOng thubng d~ja vao dij.c diElm
lam sang vii tie'n triEln cua t6n thudng. Trong nhting trubng hqp nghi ngb (lam
sang vii tie'n triiln khong diEln hinh, thEl dum da don thu~n), c~n thie't lam mqt so
150