tren dudng r~ch trung tam. C6 mgt so uu di~m ciia ky thu~t nay nhd st;l hoi'm
dBi vi tri hai v~t da:
-
Khi b6c tach hai V~t tam giac, S«:JO CO keo dlt<;jC giai ph6ng vii nen S«:JO
ciing du<;~c giai quye't tri~t d~.
Huang nen S«:JO dii thay d6i vii nil.m vuong g6c vai S«:JO mdi.
Chieu dil.i ciia s«:Jo co keo tang nhieu, giam sue cang t6 chuc.
-
T6 chuc dudi S«:JO tra nen mem ffi(li khi du<;~c di;lt a mgt vi tri mdi.
"\
'"J·
6
.
-~-- -----~~.-
~.
'
,/
'•
:
':;\
5
.•.• ~:
1
:
Hinh 1.16. Sa d6 m6 ta s\f hoan
v! cac dllong cheo cua hinh binh hil.nh trong
~o hinh chii Z
\~···.·
.. ··~:·
\•' t Iff·
.. :
~-~ ':,:".
Hinh 1.17. Cac blloc tien hil.nh t~o hinh
chii Z ap d1,mg cho mgt s«:Jo co keo
Do cac v~t tam giac phai c6 cling kich thudc nen cac g6c vii chieu dil.i ciia
cac c~nh chu Z din t~o ra bil.ng nhau. Chinh vi v~y hai ye'u to c6 th~ thay dBi vii
anh huang tdi ke't qua t~o hinh, d6 la g6c v~t da vii chieu dil.i ciia dudng r~ch
trungtam.
-
G6c v~t tam giac: khi chieu dil.i ciia chu Z dii xac dinh, chieu dil.i d.n thu
du<;~c sau t~o hinh hoil.n toil.n phv thugc vil.o dg ldn ciia g6c v~t tam giac. Khi g6c
nay d~t 30 dg, chieu dil.i thu them tren ly thuye't lil. 25%, ne'u tang len 60 dg,
chieu dil.i tang them 75%. Tuy nhien day chi lil. st;l tinh toan tren ly thuye't vii
tht;lc tii lam sang kh6ng th~ d~t du<;jc nhu da phiin tich a tren. Hinh 1.18 cho
thily muc tang chieu dil.i tren ly thuye't khi thay dBi dg ldn ciia g6c v~t tam giac.
G6c ciia v~t thudng du<;~c ch9n lil. 60 dg. Vdi g6c nhO hon 60 dg, chieu dil.i thu
du<;~c cil.ng it, hon nua g6c ciia v~t tra nen nh9n vii kha nang thi~u duang d:lu
v~t cao do tudi mau kern. C6 th~ tang g6c v~t tren 60 dg d~ tang chieu dai thu
du<;~c, nhung g6c cil.ng ldn kha nang chuy~n cac v~t cil.ng kh6 vii tren tht;lc te'
nhieu khi kh6ng th~ d~t du<;~c mvc dich nhu mong muon.
-
Chieu dil.i ciia cac dudng r~ch da: kich thudc ciia dudng r~ch da ciia chu
Z, di;lc bi~t dudng trung tam quye't dinh chieu dil.i tht;lc te' sau khi t~o hinh. Cac
dudng r~ch da cil.ng keo dil.i, t6 chuc da hai ben dudng trung tam du<;~c huy dgng
nhieu hon, chieu dil.i thu du<;~c cil.ng tang. Tuy nhien kich thudc ciia t6n thuong
se quye't dinh chieu dil.i cac c~nh chf! z. (hinh 1.19).
51
2. T~O HiNH NHIEU CHU Z (MULTIPLE Z PLASTY)
Day Ia m(lt d~ng d~c bi¢t cua t~o hlnh chu Z, trong d6 vi¢c thu ng~n
duong cheo ben cua hlnh blnh hanh nhling khOng thay d6i chiiiu dai duong cheo
trung tam. Thay vao m(lt chu Z bAng nhiiiu chu Z nhO hem tren cling m(lt duong
trung tam, nhu v~y duong s~o se duc;Jc phan chia thanh nhiiiu do~n, cac duong
r~ch ben ng~n hon, diiiu nay d~c bi¢t thich hc;Jp trong m(lt srS truong hc;Jp d~c
bi¢t. Hinh 1.19 so sanh d(l dai thu duc;Jc giua hai lo~i chu Z. Vdi cling m(lt t6n
thuong, m(lt chu Z cho d(l dai thu duc;Jc nhu nhiiiu chu Z, tuy nhien d(l rut ng~n
cua cac duong r~ch ben trong t~o hinh nhiiiu chu z ng~n hon rfft nhiiiu, hon nua
sue cang cua s~o ciing dlic;JC phan t{m trSt hon, phan brS m~ch trSt hon. Day Ia m(lt
trong nhung liu diElm cua phliong philp nay.
Ill. KY THU~T
1. KY THU~T co BAN
Trang ky thu~t t~o hinh chu Z kinh di~n, hai v~t da hinh tam giac bAng
nhau se duc;Jc xac dinh bAng ba duong r~ch da c6 cling m(lt d(l dai, vi v~y khi
ve ciic duong r~ch da se t~o ra hinh chu z va day cling ngui\n grSc ten gQi cua
phuong phap nay. Chiiiu dai cua duong r~ch trung tam va g6c cua v~t da quye't
djnh kich thu{Jc cua v~t. Duong r~ch trung tam nAm d9c theo hudng d.n keo dai
(d9c theo s~o co keo hay ne'p di t~t bftm sinh). Tang chiiiu dai duong r~ch trung
tam hay g6c dil.u v~t se thu duc;Jc d(l dai trSi da sau khi chuy~n v~t. ThOng thuong
g6c dil.u v~t tam giac duc;Jc ch9n Ia 60 d(l. Ne'u cac duong r~ch ben khOng cling
kich thu{Jc v{Ji duong r~ch trung tam, duong khau cac v~t cuo'i cling se bi rum.
Hinh 1.18! Til~ chieu dai thu dllgc va g6c
. cua v~t tam giac
52
Hinh 1.19. Tang kfch thl!bc cua chiJZ
Single Z-plasty
Multiple Z-ptasty
Single Z-plosty
Hinh 1.20. T\IO hinh nhieu chiiZ plasty
Hinh 1.21. Cac d\lng multiple Z
2. cAc YEU TO ANH Hl1dNG
Chigu dai c6 th~ tang nhd kich thuoc g6c V\lt va chigu dai dudng r\lch
trung tam. Tuy nhien tren th\fc te' chigu dai nay con chiu anh hudng cua di).c
tinh cd h9C cua da (sue cang, tinh dan h6i ... ), va thlidng it hdn so ly thuye't. Tuy
nhien voi mi,lt chil Z, luc,Jng chigu dai thu duc,Jc it hdn ne'u sli dvng cling m9t hie
nhigu chu Z.
3. cAc KIEU T~o HiNH CHif z
3.1. Tao hinh chu Z khong ci1n do'i
-
D\lng t:;w hinh chu Z c6 hai dudng r\lch ben khong dai Mng nhau, duc,Jc
ap dvng trong mi,\t SO trlidng hc,Jp khi t6 chuc da CUa mi,\t ben dudng r\!Ch trung
tam thie'u tinh chun gian (do s~o bong, da dil.y, cling ... ), va ben da binh thudng
cil.n duc,Jc dEly nhigu hdn. Dudng r\lch da ben s~o cling dai hdn so voi ben da binh
thudng nhil.m huy di,lng t6 chile xung quanh s~o nhigu hdn. Trang trlidng hc,Jp cil.n
d.t bO mi,\t phil.n da ben c6 s~o bong, c6 th~ Mt hc,Jp d.t bO m9t tam giac Burow.
-
D\lng t\lo hinh nlia chu Z, trong d6 chi c6 mi,\t V\lt da hinh tam giac, va
V\lt con l\li hinh vuong. Sau khi chuy~n hai V\lt, ben nh~n V\lt tam giac se duc,Jc
keo dai nhigu hdn so voi ben nh~n V\lt vuong. D9 ri,\ng cua g6c nh9n quye't dinh
d9 keo dai ben nh~n V\lt tam giac. Chi nen ap dvng ky thu~t nay d vilng da
mgm m\li va di\ di di,lng.
-
D\lng t\IO hinh chu S, voi dinh cua ca hai Y\lt da kh6ng nh9n, liu di~m
CUa ki~U nay la dil.u V\lt it bi ho\li tlt hdn SO VOi V\lt tam giac g6c nh9n, va hay ap
dvng cho s~o bong, s~o ghep da co keo vung c6.
3.2. T:;to hinh hai chu Z ngugc
Lo\li ky thu~t nay di).c bi~t c6 hi~u qua trong vi~c lo\li bO duiJng co keo mi,lt
khi vi tri giai pMu cua dudng co keo kh6ng cho phep sli dvng Y\lt c6 kich thuoc
53
rl)ng nhu vU.ng g6c trong m~t (trong dii!u tti ne'p chan vit). Han nua cac v~t da
nhO se an to!m hon trong nhung tntbng hqp s~o bOng co keo v6i sl,! phan bO'
m~ch khong binh thuong. Ngoai ra t~o hinh hai chu Z ngttqc c6 thii ap dvng b
cac dll.u t~n cua s~o nhlim mvc dich keo dai s~o co rut.
3.3. T~o hinh bon v~t chii' Z
Ky thu~t nay duqc ap dvng nhlim tang chii!u dai de'n muc tO'i da trong khi
vlin si't d\illg d~ dang cac v~t tam giac kinh dilin. v ~t da cua chu z duqc
xac djnh bling ml)t g6c 120 di? (theo Limberg) hoi;ic g6c vu6ng (theo Furnas), sau
d6 v~t nay l~i duqc chia lam doi, nhu v~y 2 v~t duqc chuylin thanh bO'n v~t nhO
hon. Cac v(lt duqc chuy!in hoan vi va chiiiu dai duong r~ch trung tam se dai hdn
nhii!u so v6i t(lo hinh chu Z kinh dilin. Ky thu~t nay duqc chi djnh cho co keo ke
ng6n tay, hOm nitch, hoi;ic dinh ng6n ban tay nh~.
3.4. T~o hinh chii'W hay zich- ziic
Duqc ap dvng cho ml)t sO' truong hqp s~o vung mi;it, it sue cang b vung t6
chuc xung quanh s~o. Cite V(lt tam giac duqc ve lien tvc b mi?t ben s~o, kich
thu6c bling nhau. Cac V(lt tam giac ben d61 di~n se duqc ve l~ch ml)t nhjp so v6i
ben kia. Sao khi c~t bo phll.n s~o, l6ng cac v~t tam giac vao nhau.
IV. CHI fl!NH VA CHONG CHi fl!NH CUA PHUONG PHAP T~O HiNH CHfl Z
1. CHiDJNH
Phuong phiip nay c6 uu dilim la keo dai s~o co keo, thay d6i hu6ng cua S\)0
song song theo hu6ng cua cite duong nhan tv nhien cua co thii. Ngoai ra c6 thii
huy dl)ng tflt ca phlln da lanh rna khong dn C~t boW chuc S\)0 rna vftn lam thay
~~~ri~~~~o.Do~y~~dhl~~c~~·
giam va dii!u nay cho phep thay d6i l~i tinh chfft t6 chuc S\)0. Phuong phap nay
thich hqp cho vung da c6 qua nhii!u sue cang hay qua it sue cang. Vung mi;it c6
thli dung ky thu~t t~o hinh chu W. Gia tri cua phuong phiip nay duqc xac djnh
ro nhfft trong hai chi djnh:
-
Diiiu tti Sl,i co keo, co ng~n bling di;ic tinh tang di? dai cua vU.ng trung tam.
-
Die'u chinh 8\lO mi;it nM kha nang thay d6i hu&lg S\JO theo ne'p nhan t1,! nhien.
2. CHONG CHi DJNH
V6i nhung truong hqp khuye't t6 chuc qua l6n, t6 chuc da xung quanh
kh6ng binh thubng, t6n thuong da va t6 chuc sau phia du6i da, kh6ng c6 chi
djnh t(lo hinh bling chu Z.
54
'
V~T DA HINH TRI)
I.D~I CVONG
V:;..t da hinh trv th\fc chlft la v:;..t da - rna, di chuy~n tU xa. Voi chlft li~u
da-ma, hay can - da, v:;..t cung c:fp cho ca ch:ft li~u d(ln lii.n chlft li~u t:;..o hinh
phil. Trang qua trinh si't dvng, v:;..t trv dii du(_lc cac phii.u thu~t vien c3.i tien t:;..o
hinh m(lt each phong phti.. C6 th~ bie'n n6 thanh nhung trv da l6ng nhau trong
t:;..o hinh dudng v~t hoij.c bie'n n6 thanh m(lt v:;..t da rna trong khi dung tram kin
cac khoang ph€ m:;..c. V:;..t trv dii dong vai tro quan trQng trong cac chlft li~u t:;..o
hinh trong m(lt thdi gian dai.
Lfch szt
V:;..t trv do Filatov d~ xu:ft nam 1916, khi t:;..o hlnh mi duoi b~ng v:;..t da tran
m(lt lop, tinh c6 v:;..t da cu(ln l:;..i thanh hinh trv i'J cuong chan nuoi. Tac gia nMn
thlfy khi chan nuoi cu(ln l:;ti nhu v~y, vi~c cham s6c h~u phii.u ddn gian di nhigu.
y ni~m :fy g(_Ji y cho phudng phap t:;..o trv da khi muon chuy~n v:;..t da - rna.
D6ng thdi voi Filatov, nam 1917, Gillis (Anh) ciing phat tri~n each t:;..o v:;..t
da hinh trv, d6ng thdi ph6 bie'n r(lng d chau Au va cac nuoc khac. Tu nam 1930,
nhi~u phii.u thu~t vien dii phat tri~n. cai tien phudng phap t:;..o trv da, phudng
phap di chuy~n v:;..t da va t:;..o hinh voi v:;..t da trv. Tuy v~y. nam 1958, ngudi ta
khAng d!nh ban quygn phat minh phudng phap la Filatov. Gillis tuy d(lc l~p
phat minh ngay sau d6, nhung c6 c6ng IOn trong vi~c phil c~p phudng phap, nen
hi~n nay, vii.n thudng gQi day la phudng phap si't dvng v:;..t da trv Filatov- Gillis.
II. KY THUAT T~O HiNH TRI,I DA GHEP
Nhu ta bie't, v:;..t da hinh trv th\fc chlft la v:;..t da - rna c6 cuong nu6i dij.c
bi~t, b:'m than v:;..t du(_Jc cu(ln l:;ti thanh hinh trv kin, phvc vv cho vi~c chuy~n
tit ndi cho v:;..t toi ndi t:;..o hinh. Nhu v~y, v:;..t da trv clfu t:;..o bi'Ji m(lt lOp da bQc
rna, va chlft li~u v:;..t cung c:fp la da va rna.
-
"
,.?
1. KY THU~T T~O TRl) KINH DIEN
Trv da ghep di~n hinh la v:;..t hinh trv c6 2 cuong nu6i. Phudng phap kinh
di~n la phudng phap do Filatov dg xulft.
Tift ca mQi v! trf tren ngudi, ndi nao da - rna c6 th~ nhlfc len thanh ne'p, ndi
:fy c6 th~ t:;..o trvc. Hay lam nhlft la thanh bvng 2 ben, lung, mij.t trong canh tay
(t:;..o trv nhO d~ t:;..o hinh vanh tai, dil.u va vach miii ... ).
R:;..ch tren mij.t da hai dudng song song, t:;..o thanh m(lt hinh chu nMt
(ty l~ chigu r(lng voi chigu dai toi da la 113). R:;..ch lOp rna dum da voi d(l day
55
thich hCJp, sao cho khi cu(ln tron v~;~.t kh6ng cang. C6 th~ hinh dung d(l day cua
rna (R) duoi da Ia ban kinh cua tr1,1 da, chu vi cua tr1,1 da Ia chi€u r(lng (D) ciia
v~;~.t da rna. Tinh d(l day ciia rna duoi da theo c6ng thuc:
Chu vi D
R=
2tt
Thf d1,1 chu vi tr1,1la 6 em thi la'y lop rna day khoang 1 em, chu vi Ia 12 em
thi rna c6 th~ !a'y day khoang 2 em. Ciing ciin chli y, d~ khi cu(ln l~;~.i, rna kh6ng
loi ra, nen r~;~.ch rna vat vao, r~;~.ch ciing muc da co l~;~.i.
Sau d6 khau cu(ln l~;~.i b1ing nhung miii khau d61 xung (muo'n v~y, nen
danh Mu tU khi ve duong r~;~.ch da). Thuong khau tU giua truoc, khiiu ra hai dilu
sau. Sau khi khau cu(ln tron se c6 m(lt tr1,1 da m€m m~;~.i.
®
'
.~
"-'
®
56
Nhli tren, hat diJ.u CUQn V:;tt thanh hlnh tr\}, cho rnep da khep kin, SaU rnoi
khau dgu ngn. Nhung khi thl;lc hi~n, thuong chi dinh t:;tm trv da bli.ng 3 miii
chi, kh6ng d.t, dung dii keo. Nhu vf!.y trv du<;Jc khep t:;tm. Sau d6, tien hanh
khil.u kin ngn trv, r6i moi trd l:;ti khau tiep v:;tt trv. Muon khau ngn khOi gang,
phai tinh tu dil.u, ph:l.i b6c tach 2 ben. Thuong tren cac b~nh nhil.n gil.y, khOe
m:;tnh, di\ t:;to trv han nguoi beo.
Chi khau: thuong dling chi kh6ng tieu, dai, kh6ng ngam nlioc (nhu chi cuoc,
chi nylon m(it s<;Ji, chi crin ... )
u'u die'm cua phU:dng phcip kinh die'n:
Phuong phap t:;to trv dan gian.
-
Rich thuoc chigu dai vii. chigu r(ing toi da (3/1).
-
Sl;l nu6i dui1ng tu hai dil.u v:;tt can d6i.
NhU:qc die'm:
-
C6 sl;l trung h<;lp giua hai duong khau thfm trv vii. ngn trvc nen hay gay
bien chung.
-
Kh6 khil.u diilm tr:;tc ba a hai dil.u chil.n trv.
2. MQT SO PHUONG PHAP CAl TIEN
2.1. Phudng phap Jack
R:;tch them m(it hinh chu nhf!.t ben c:;tnh, b6c v:;tt nay len vii. cu(in xuong
duoi. Nhu vf!.y 2 duong khau ngn vii. than trv se kh6ng trung nhau.
NhU<;lc dii\m chinh cua phuang phap la d.t h~p chan nu6i v:;tt, lam cho
chil.n nu6i qua nhO, ty l~ chigu dii.i vii. chigu r(ing kh6ng dam bao. Philn gap vii.o
chan nu6i duang se rat kern.
Hinh 1.23. Phuong phap Jack cai lien t(IO tr~ da
57
2.2. Phu'dng phap Cheftel
Giong nhtt phttdng phap Jack, ttu di~m chii ye'u Ia hai dttbng khau tren
tl'\1 va niln kh6ng ap trung sat nhau. Tuy nhien, chan nu6i vii.n bi thu hfi)p,
ty l~ giua chiilu dai va chiilu r(jng ciia Vl).t vlin kh6ng th~ qua 2 Hin, do v§.y Vl).t
tl'\1 phat tri~n kh6ng can d6i
2.3. Phu'dng phap Leningrat
Phttdng phap dtt<:!C tie'n hanh b:it dil.u nhtt each lam kinh di~n ciia Filatov,
nhttng c6 tl).o them b miii dil.u dttbng rl).ch tam giac da.
Nhtt v§.y dttbng khau niln se l~ch di, ngay sat chan tl'\lll).i c6 m(jt tam giac
da, d~ dong, kh6ng bi ib loet, kh6ng bi thu hfi)p.
·
Nhtt<:~c di~m ciia phttdng phap nay Ia do c6 hai tam giac nen chan nu6i Vl).t
thvc te'bi keo dai them.
2.4. Trv ghep "cii'p tinh" (hinh 1.24)
D6i khi, do nhu cil.u tl).o hinh, ngtti:li ta chi cil.n nhung Vl).t ng:in (hay vl).t c6
hinh vu6ng), nen kh6ng cil.n tl).o cac Vl).t tr1,1 dai, c6 hai chan nu6i, rna tl).o m(jt
tr1,1 ng:in hdn, m(jt chan nu6i giu ll).i, m(jt chan nu6i .c:it r6i chuy~n ngay khi tl).o
tr1,1. Lam nhtt v§.y, bOt m(jt thdi gian chd chan nu6i thu hai, nhanh hdn, gqi Ja
tr1,1 "cf(p tinh". Muon v§.y, chiilu dai va chiilu r(jng phai c6 ty I~ 2/1 (Thtti:lng chi
lam theo ty l~ 1,5/1).
•
. ..
·~
••
·}
' • .
'
.
'
(
'
~
!
'
0
.,
;
A
''-o
F
A
r
E
Hinh 1.24. T;:~o tr1,1 ghep "cap tfnh"
58
-
..
....,
...
Ill. KY THU~T CHUYEN V~T DA HINH TRI,J
Muon t::to hinh tiep sau khi t::to tl"\1, phai chuyiln v::tt toi ndi t::to hinh.
Muon v~y, sau 21 ngay, trv da 6n d!nh, phai t~p luy~n cho v::tt du<;~c quen voi
che' d(l nuoi m(lt chan. Nhieu tac gia co nhieu phudng phap luy~n t~p. Tuy v~y,
co 2 phUdng phap t~p luy~n chinh:
1. PHu'dNG PHAP T4.P LUY~N
-
T~p ch!;ln nuoi duang m(lt dil.u: dung k!;lp, hoi;lc dung day cao su ch!;ln
m(lt dil.u V::tt tl"\1, mvc dich nh~m ngitng tuil.n hoan a dil.u do. Ngay dil.u k!;lp 35
phti.t, sau 2· 3 giil l::ti k!;lp l::ti. Nhung ngay sau tang dil.n m6i liin k!;lp 45 phti.t, 1
giil, sau 1 tuil.n, co thil k!;lp dil.u trv m6i liin 2 giil, 3 giil. Va giu nhu v~y trong 5-
7 ngay. Dieu ki~n t~p luy~n du<;~c la chan trv khO. Sau khi t~p nhu v~y co thil
chuyEln chan trv.
-
Khi muon l:iy them da a m(lt dil.u trv, co thEl t~p theo phUdng phap
Blair: t::ti dil.u trv muon chuyEln r::tch mgt nlia chan tl"\1 (hinh v<;~t) ca da va rna.
Boc tach nlia chan trv, r6i l::ti khau l::ti. Neu chan trv khOng b! anh huang, 3
ngay sau boc not nlia con l::ti va chuyEln den ndi slt dvng.
"
,.,?
,.,
2. PHu'dNG PHAP CHUYEN CHAN TRlJ
Co hai phUdng phap di chuyEln chan trv.
-
Phudng phap di chuyiln hinh chem: phUdng phap du~;~c Khitrov de ngh!. Khi
viit chan tl"\1, l:iy them mgt chOp rna nhu hinh dil.u bUt chi. V! tri nMn chan tl"\1 r::tch
mgt duilng hinh cung. Machan tl"\1 du~;~c dinh vao t6 chuc duoi da ndi nh~n.
lfu aie'm: vi~c di chuyiln gian ddn, dilu trv di;lt khOp vao ndi nh~n.
-
Phudng phap l:iy chan trv hinh veJt: r::tch chan trv theo hinh v~;~t,
nhu v~y vi~c nuoi duang tit chan trv co kern hdn, mgt nlia sau, mgt nlia nong se
kh6ng deu. Thuilng hay lam khi cil.n l:iy them mgt phil.n da chan trv va luy~n
t~p theo phUdng phap Blair.
59
~1)
(2)
a il8)
, '"" 2csclt . l
(7)
-
::·,-_
_-.: .::/.
-.:--·
~
A
(1)
(2)
(3)
a
>~!! ... -®:l
//;,b.
B
60
IV. DANH GIA GIA TR! CUA CHAT LI~U
1. U'U DIEM CUA V~T HINH TRlJ
-
Cho ca t6 chuc da va rna, c6 th~ si't. dvng ca hai hoi/.c si't. dvng rieng
re tung philn.
-
Th~;tc te', cha't li~u cua Vl/-t phong phu, khili h.t<;Jng cha't li~u liln, c6 th~
la'y til nhigu ndi tren cd th~, c6 th~ tli-o nhung trv dai, lOn, nhigu chan.
-
Vli-t c6 sue nuoi duang cao, c6 sue ch!u d~;tng tilt, c6 th~ gi\.n ca vao nhung
ndi 6 nhii\rn (gil.n vao vorn rni~ng, thil.nh hQng ... dgu du<;Jc), nili vao nhung ndi di
d(lng cling du<;Jc.
-
C6 kha nang dung nl!-P cac t6 chile ca'y ghep khac tren Vl/-t (ca'y xudng,
S\].n vao tb chuc Vl/-t).
Do d6, cha't li~u Vl/-t da · rna hinh trv da dOng vai tro quan tr9ng suilt nila
the' ki trong l!ch sil tli-o hinh.
2. NHu'<;jC DIEM
-
Tiln thdi gian, do phil.i qua nhigu chi/.ng rn6.
-
Cha't li~u thie'u cd, nhigu khi t[)o hinh rn(lt b(l phi).n (rnoi duoi . d.rn
chil.ng hl!-n) hay bi sa tri\.
-
Mau sil.c da thuong kh6ng phu h<;Jp voi rnau sil.c da ndi nhi).n. Luon c6
khuynh huang sii.m rnau. Nguoi ta phil.i dung nhigu bi~n phap khil.c phvc nhu
Ngay nay, dii khil.c phvc nhung nhli
nili rnli-ch trong vi phii.u.
61
V~TCAN-DA
I. £)~1 Cl!ONG
V(Zt can da (fasciocutaneous flap) Ia mi)t v11-t t6 chuc thubng duqc stl d\lllg
trong pMu thu~t va vi pMu ~o hinh, chii ye'u d~ che phii cac t6n khuye't nong
va ri)ng a cac vilng tren ca th~.
Vdi)ng m
b
Hinh 1.25. Sa do cap mau cua cac nhanh m
d. Tinh m~ch dlfCJi da dan IL!U mau cho da)
Cac nhanh m
nlim duCJi, nlim trong can va nlim tren M mil-t can. Cac m
O,lmm chii ye'u nlim tren bg m?t can. Nhilng m
milt di nhi€u nh{mh ml).ch mau nuoi da. Do lii. cd sd dii thie't ke' nhling vl).t ciin da s\t
dvng trong liim sang. Ngoii.i ra, co thii coi h~ thong ciin nhu mi)t thl;ic thii giai pbfiu
rieng bi~t di\ thiiJt kiJ CaC Vl).t can, hoij.c md r(\ng ra lii. cii.C Vl).t can md.
Tren thl;ic te', tuy theo cac vii.ng cua cd thii vii. yeu cfiu cua phil.u thu~t,
nglidi ta CO thi\ thiiJt kiJ cac Vl).t can da voi phfin can vii. da bftng nhau, phfin da
liln hdn phfin can hoij.c hie'm hdn lii. phfin can liln hdn phfin da.
Trong nhung nam gfin day, nho sl;i tie'n bi) cua cac nghien cuu giili phil.u vii.
lam sang, CO m(\t SO Vl).t can da di\ dli<;JC Slt dt,mg trong phi\.u thu~t tl).O hinh, dem
ll).i nhilng ke't qua rift kha quan. Tuy nhien, phfin vi can du<;Jc cifp mau khong
phong phu bftng cd, phfin vi vl).t can da khOng cho phep che phu nhung t6n
khuyiJt sau, nen chi CO Vl).t can da dli<;JC Slt dt,mg trong lam sang.
II. MQT SO V~T CAN DA THONG DI,.ING
1. V4-T CAN THAI DUONG NONG
1.1. Giai phftu
Can thai dudng n6ng (TDN) du<;Jc tach bi~t khOi can thai dudng sau (TDS),
lilp can nftm tren cd thai dudng vii. rift d~ tach khOi cd. Mij.t ngoai can TDN it
nhi€u dinh vao da dfiu, mij.t trong nhil.n d~ hoc tach khOi can TDS. Di)ng ml).ch
cua Vl).t lii. di)ng ffil).Ch TDN hftng dinh, d~ b:it vii. kilim tra bftng Doppler, duong
kinh di)ng ml).ch khoang 1,8-2,5mm. Di)ng ml).ch TDN phan lam 2 nhilnh chinh
d muc 2cm tren cung go rna: nhanh tran phia truilc va nhanh dinh phfa sau, co
noi tie'p phong phu vili cac nhanh ffil).Ch cua da dfiu. D6i khi co hai, nhling
thliOng CO m(\t tinh ffil).Ch di kern d(\ng ffil).Ch vii. cac nhanh chinh CUa d(\ng ffil).Ch.
Nhanh thfin kinh vanh tai di v€ da dfiu nftm d tren can song song vili di)ng
ml).ch. Cac nhanh cua day VII bao gio ciing nilm sau duili can TDN. Khi hoc Vl).t
can, d~ gay t6n thlidng nhanh tran va nhanh go rna cua day nay.
DEi dam bao an toan, vl).t can TDN dn du<;Jc dinh huilng song song vili di)ng
ffil).Ch vili kich thuilc kh6ng qua 6-Scm chi€u ri)ng va 10-12cm chi€u dai. Ne'u Vl).t
can muon lily cii.ng vili mi)t manh da dfiu thi chi du<;Jc lily da vili di~n tich nhO
hdn 5-6cm2 vi rift kho dong khuye't da dfiu.
1.2. Boc vl).t
-
Xac d!nh vi trf cua di)ng ml).ch TDN bftng so n:in, rl).ch da truilc vii.nh
tai, duong rl).ch huilng len tren da dfiu vii.ng thai dudng. Md duong rl).ch thu hai
tit khoang giua dudng rl).ch truilc ra sau, huilng v€ vii.ng chiim, tl).o nen du(Jng
rl).Ch cuoi cii.ng hinh chil Y.
-
Bi)c li) va tach rieng di)ng vii. tinh ffil).Ch d tntilc vanh tai.
-
Ne'u muon la"y Vl).t da dfiu thi Vl).t nay cfin du<;Jc b6c til duili len tren, d
phia tren, can TDN dinh sat ni)i bi va ne'u b6c da dfiu tu tren xuong, thi se la"y
lu6n ca da lil.n can. Trong trlidng h<;Jp nay, nen hoc tach ffil).C tren SQ (galea) di\
khi kha u hilt ciing.
-
Sau ci'Lng dong da dfiu co dil.n luu.
63
1.3. Gia tr! lam sang
Vl;lt nay du<:)c su d\illg kha r<;lng riii nhu m<;lt chilt li~u c6 cutlng nuoi trong
tl;IO hinh d~u - mlj.t - c6, dij.c bi~t d~ tai tl;lo vanh tai. Duoi dl;lng cMt li~u tv do c6
nOl ml;ICh b?tng ky thu~t vi phftu, Vl;lt dt!<:)C dung d~ chuy~n cac mang da d~u,
phil cac ve't loet lau lanh b chi. Trang m<;lt s6 trubng h<:Jp, c6 th~ dung nhu m<;lt
V(lt can da VOi m<;\t manh da d~U.
,
2. V~T CAN· DA CANG TAY TRlJ
2.1. Giai phliu
Giru phAu lOp nong a d.ng tay trong tuong d6i phuc tl;lp. Tinh m::tch nen (co
dubng kfnh trung binh 2,6mm) va tMn kinh hi trong ding tay b ngay duoi lap mo
duoi da. D<;lng m::tch (c6 dubng kfnh trung binh 2,5mm), tinh ml;ICh (2,3mm) va
th~n kinh trv di a bd ngoai co gilp c6 tay trv (co trv truoc). v l;lt din da c£ng tay
tr\). du<:)c nuoi duang chi\. ye'u hili cac nhanh ml;ICh xuyen can - da cua d<;\ng m::tch
trv va chi ph61 tMn kinh hili cac nhanh cua th~n kinh hi trong c£ng tay.
2.2. B6c v;;tt
Trvc cua v;;tt nAm tren dubng th£ng n6i mom tren lili c~u trong xuong
canh tay toi bb ngoai xuong d~u (dubng chwi'n dich cua d<;lng m;;tch trv). Tim va
hoc tach bo m;;tch tr\]. d d~u dttoi CUa V(lt khQi day th~n kinh tr\). trong vach lien
co truoc - trong cua dng tay (j giua co trv truoc va cac gan cd gilp chung nong
cac ng6n tay. B6c tach (j di!u tren Vl;lt tinh ml;ICh nen va nhanh thiln kinh hi
trong cdng tay. L~t philn trong V(lt cil.ng Ia can sau khOi Cd trv truoc ve phia
vach lien Cd nAm sat bd ngoai Cd d6. Gift nguyen can m::tc ci1ng cac nhanh ml;lch
trong vach, keo cd gilp c6 tay quay (cd gan tay !On) vao trong d~ b<;lc 19 cac ml;lch
trv. Nang philn ngoai V(lt cung Ia sau khOi cac Cd gap ve phia vach lien cd. B6c
tach b6 ml;lch trv khOi nen ml;lch va day tMn kinh trv, keo cd gap chung nong
cac ng6n tay ra ngoai, phdu tich cac m::tch trv tit duoi len toi vi tri xuilt phat cua
d<;lng m::tch lien c6t chung (than dqng m::tch lien ctlt). Tl;li di~m nay kf?p d<;lng
ml;lch trv M kiii'm tra tuiln hoan a ban tay. Tie'p d6 cil.t diiu tren cac ml;ICh trv
ngay duoi nguyen uy ci\.a d<;lng ml;lch lien ctlt chung. Phftu tfch tinh ml;ICh nen
tren m<;lt do::tn du dung. Ne'u co yeu cilu, b6c tach tie'p xu6ng thap b6 ml;lch trv.
2.3. Gia tri lam sang
Cling gitlng nhu d<;lng ml;lch quay ci\.a vg.t can da c&ng tay quay, d<;lng m::tch
trv luon co nhung nhiinh m::tch xuyen can-da hAng djnh d~ h<:lP thanh ml;lng luoi
m::tch mau quanh cap va duOi da c£ng tay rat phong phu. V::tt can da c_£ng ta:~; n6i
chung, vg.t can da ciing tay tr(l n6i rieng c6 sue s6ng cao. Tren thvc te, c6 the b6c
nhftng V(lt dng tay kfch thuoc rat r<;lng bao g6m Mu nhu toan hi? mlj.t da dng
tay va 113 duoi canh tay lam chat li~u tl;lo hinh co cu6ng cii.ng nhu tv do.
Ve phuong di~n cMt li~u ghep, da dng tay mem ml;li, dii su dvng, co th~
ke't h<:)p VOi CaC t6 ChUC khac (cd, XUdng ... ) d~ thie't ke' CaC V(lt t6 ChUC phUC h<:)p
64
khi c6 yeu cilu. Cac nhanh thiln kinh bi trong va bi ngoai cil.ng tay c6 th~ chi
phoi cam giac cho cac Vl}.t can da cil.ng tay.
Do nhung uu di~m tren, vl}.t can da cling tay tl"\1 thudng duc;Jc s-Lt dvng kha
phil bie'n trong vi ph~u thu~t tl}.o hinh: phvc hili philn mgm 0 mij.t va cung ham
dudi, thay the' cac khuyi\'t niem mi}.C mi~ng, hqng va thl,ic quan, cac thii\'u hclng 0
chi dlidi k~ Ca nhung khu V\fC cil.n ph\].C htli cam giac va d~ tai ti}.O dliong V~t.
3. V4-T CAN DA CANG M4-C DiJI
Tren thl,tc te', nglidi ta thlidng dung cac Vl}.t co - da ciing mi}.C dui hon Vl}.t
can - da 0 vung nay. Vi v~y, chung toi se trinh bay ve giai ph~u, ky thu~t b6c
Vl}.t va gia tq lam sang m(\t each dil.y du hon trong phil.n Ur;Lt Cd- da.
V l}.t can - da cil.ng mi}.C dui la m(lt Vl}.t tliong doi dai d\fa tren cac nhanh
xuyen co da cua d(lng ml}.ch mu dui ngoai. Cac nhanh xuyen chu ye'u chl}.y dqc
theo huong cac sc;Ji co. Nhung nhanh xuyen duoi cling ch
thlidng dung d~ che phu cac tiln khuye't da 0 ban tay.
65
V~TCO- DA
I. £l~l CliONG
V~t cd- da (musculocutaneous flap hay myocutaneous flap) Ja rnqt v:;tt t6
chuc c6 cuong hoi;[c tl,l do rilt thOng dvng trong phii.u thu~t va vi phii.u t:;to hinh,
d~ che phu cac t6n khuye't sau va rqng a cac vung tren cd th{
V:;tt cd- da bao gbrn cd va da phu a ben tren (doi khi gilrn ca can t:;to thanh
v:;tt can- Cd da- myofasciocutaneous flap). V:;tt Cd- da dU<;Jc nuoi duang bi'Ji cac
dqng m:;tch Cd - da. D6 Ia cac nhanh rn:;tch dU<;Jc tach ra tit cac dqng m:;tch a trong
cd, cac dqng rn:;tch trong cd nay l:;ti dU<;Jc tach ra tit cac dqng rn:;tch ngoai cd. Tuy
titng Cd rna cac dqng rn:;tch nay di vao trong Cd theo rnqt trong 5 ki~u phan Jo:;ti
cua Mathes va Nahai.
Cac dqng rn:;tch cd - da di rnqt do:;tn trong cd trUoc khi xuyen qua rn:;tc b9c cd
d~ vao da. Dqng rn:;tch tach ra cac nhanh rn:;tch xuyen cd da nuoi duang cho rnqt
ddn v! rn6 phuc h<;Jp bao gbrn Cd, rn:;tc, rnd dUOi da vii. da. 81,1 citp rnau cho phil.n da
thuqc ddn v! nay chu ye'u de'n tit cac nhiinh rn:;tch cap rnau cho cd (Hinh 1.26).
Trong rnqt v:;tt Cd da c6 cuong, phil.n da con dU<;Jc nu6i duang bai h~ thong
rn:;tch rn{IU thu hai nong hdn, di vao n~n V:;tt da. Nhung rn:;tch nay CO th~ Ja caC
nhanh rn:;tch da trl,lc tie'p hoi[ic nhung nhanh rn:;tch xuyen can-da. Tuy v~y, di[ic
di~rn Cd bii.n cua V:;tt Cd da ]a S\1 citp rnau cho da chu ye'u de'n tit Cd.
Tieu chu~n d~ thie't l~p rnqt v:;tt Cd da ]a da phai song dU<;Jc nhd Cd ben duoi
chu kh6ng phai chi ]a S\1 ke't h<;Jp ngi\.u nhien CUa Cd va da, nghia ]a khOng phai
bitt ky cd nao ciing cho nhanh xuyen hoi[ic du nhanh xuyen d~ nu6i duang dU<;Jc
vung da n~rn tren n6. Nhin chung, cac nhanh xuyen cd da c6 nhieu va tudng doi
h~ng d!nh a cac Cd rqng va d~t, vi v~y cac cd nay thUdng dU<;Jc dung d~ thie't ke'
cac V:;tt Cd da nhi~u hdn CaC Cd day va thon.
Hinh 1.26. Sd do cap mau cua nhanh m~ch xuyen da cd (a. Dao da, b. Mo dtJCli da, c. Cac
nhanh xuyen Cd da, d. Cd, e. M~c b9c Cd, f. Cuong m~ch cd)
66
II. PHAN VUNG cAc CO THlJONG SV Dl)NG TRONG PHAU THU,;T T~O HiNH
Ngay nay, nhd c6 nhung nghien cuu giai phi\.u v~ ci(u true m[!.ch mau va thiln
kinh CUa Cd va da nen nhi~U V(/.t Cd va V[/.t Cd - da da dU<;JC si'f d\illg hi(\u qua trong
phi\.u thu~t t[/.O hinh Va mi\i V(/.t deu cO nhling UU diElm va nhU<;JC diElm rieng.
Cac tac gia Anh George C. Cormack va B. George H. Lamberty (1986) da
d~ xuilt m(it sd d6 phiin vung cac cd c6 nhi~u uu diElm dEl thie't ke' cac v[!.t cd va
cac v().t cd . da d\la tren s\1 phan bo cac m().ch mau nuoi duang thuong du<;Jc si't
d\].ng nhilt trong lam sang.
Cac cd thudng du<;Jc si't d\].ng gilm c6:
-
M(it trU:dc: cd lie don chum, cd bam da c6, cd thang, cd Delta (philn truoc),
cd ng\lc to, cd canh tay quay, cd cheo b\illg ngoai, cd th~ng b\].ng, cd cilng m().c dill,
cd r(ing ngoai, cd th~ng dill, cd r(ing trong, cd thon, cd d[!.ng ng6nchan cai.
-
Mi'jt sau: cd thang, cd Delta (philn sau), cd lung r(ing, cd mong to, cac cd
khu dui sau, cd b\].ng chan.
Ngoai ra cling c6 m9t so cd khac it du<;Jc si't d\].ng hdn da du<;Jc hai tac gia
My S.J. Mathes va F.Nahai b6 sung.
Nhu v~y, philn lOn nhung cd chfnh trong cd thil, d~c bi(lt nhung cd r(ing va
d()t voi s\1 cilp mau phong phti. va c6 nhi~u nhanh m[!.ch xuyen cd da, c6 thil si't
d\].ng dEl thii\'t ki\' cac V[/.t Cd Va V[/.t Cd · da CO kha nang song CaO.
Ill. MQT SO V~T CO-DA THONG Dl)NG
N6i chung, cac cd- da du<;Jc si't d\].ng dEl thie't ke' v[!.t cd - da d~u c6 thil thie't
ke' du<;Jc cac v().t cd thuiln tuy voi hi(lu qua si't d\lng cao.
1. V~T CODA LUNG RQNG
1.1. Giai phftu
Nguyen uy cd lung r(lng (CLR) la cac mom gai T7-12 va L1 -5, xudng cling,
phftn SaU mao ch~U Va 4 XUdng SUM CUOi. a hom nach, dil.u V[/.t Cd xoay 180°
quanh cd tron r6i bam vao ranh lien milu xudng canh tay. Co d()t, r(ing, hinh
tam giac, dai khoang 38cm, r(ing 20cm, day 0,8cm.
D(ing m().Ch chfnh cilp mau la d(ing m().ch ng\IC lung, nhanh cua d(ing m().Ch
duoi vai, tach tu dong mach nach. CLR con nhan them mau cua mot so nhanh
nhO, tach tu cac d(i.ng m~ch lien suon va th:it htng. Thiln kinh chi phOi la thiln
kinh ng\lc lung, tach tit b6 sau cua dam roi canh tay.
a gil.n nguyen uy, CaC m().Ch mau Va thftn kinh lien quan toi V[/.t CO kfch
thuoc nhu sau:
Dlf<'li vai
3-4mm
D(?ng mll!ch
Nglfc ll!ng
1,5-3,0mm
Dlfoi vai
3,5-4,5mm
Nglfc ll!ng
2,5-4,5mm
Than kinh
Nglfc ll!ng
1,5-2, 1mm
67
1.2. Boc v~t
Xac djnh cac bO ngoai va tren cua CLR bAng sd n:in. Ve hinh V:).t da djnh
la"y thea Cd a vi trf thfch h
rna phai ghep da mong t\1 do tren khuye't. Kfch thubc ro1 da cua V:;tt Ia 40x20cm.
R:;tch quanh v:;tt da da xac dinh va rna them v€ phfa hom nach. B6c tach da
ra trubc va sau dEl b(lc 1(1 phll.n ca d\f kie'n dEl triin khi chuyEln. Khau co djnh t:;tm
thoi b(J v:;tt vao can m:;tc phOng dut rach cac m:;tch mau nuoi da. Nang v:;tt ca da
lung r(lng tU dubi len tren, ph!i.u tfch cuong m:;tch nuoi cua v:;tt.
1.3. Gia tri lam simg ·
V:).t ca- da CLR Ia lo:).i v:;tt dii su d1,1ng vi kfch thubc r(lng, cuong m:;tch dai,
ca m:;tch Ibn va hAng djnh, dii ghep noi. Ml).t khac ma"t CLR it anh huang tbi
chuc nang nhd S\f bu tru CUa cac Cd tr{m va Cd ng\!C to.
V:;tt nay c6 thil dung dEl h
Ca lung r(lng ciing c6 thil tach thanh hai b6 su d1,1ng d6ng thdi a hai vi trf
khac nhau. Ngoai ra, n6 con du
Ia cac m:;tch vai dubi.
2. V~T CCI DA CANG ~C
DiJI
2.1. Giiii phii:u
Ca cang m:).c dui (CCMD) c6 nguyen uy a 5cm trubc mep ngoai mao ch~u
va gai eMu trubc tren, bam t~n a dai ch~u chay a dubi ma"u chuyiln JOn, phia
dubi g:in vao 16i ciiu ngoai xuang chay. D6 Ia mt)t ca rt)ng, d~t than hinh Ia, dai
17cm, r(lng 5cm va day 1,5cm.
D(lng m:;tch chfnh cua ca Ia dt)ng m:;tch mii dill ngoai, xua"t phat tu dt)ng
m:;tch dui sau va c6 cac nhanh: nhanh len Ia nhanh chinh di vao ca va khoang 5-
7 nhanh xuyen tu cd vao da va mao ch~u. C6 hai ti'nh m:;tch kern d(lng m:).ch.
Duong kinh d(lng m:;tch mii dui ngoai a nguyen uy khoang l,lmm va chi€u dai
cuong m:;tch lOcm. V:;tt c6 thiin kinh van dt)ng Ia nhanh cua thiin kinh m6ng
tren va nhanh cam giac tach tu thiin kinh ng\ic XII.
2.2. Boc v~t
B(J trubc CCMD tuang ung vbi duong th£ng noi gai ch~u trubc tren vbi bO
ngoai xuang banh che, con bd sau nlim tren dudng noi m(lt diElm tren mao ch?u
each gai ch~u trubc tren v€ phfa sau 5cm, qua bO trubc ma"u chuyEln Ibn tbi !6i
ciiu ngoai xuang dui.
Di~n da cua V:).t c6 thil la"y tbi 20x30cm. Diilm chie'u tren da cua cuong
m:;tch nAm tren bo trubc ca, a dubi gai ch~u trubc tren khoang Scm. La"y v:;tt tu
dubi len tren a dubi can dEl c6 thEllily cii can dui va da phu ngoai.
68
Ph:iu tich bo ml!-ch sau khi keo cd thil.ng dlii vao trong. Tach CCMD, ci\.t
cac nhanh thil.n kinh di vao cd. Nang Vl!-t cd da tren cuong nu6i co nhanh len ci'ta
d9ng ffil!-Ch mil dlii ngoai. Boc tach tiilp va th:it cii.c nhanh b€m dii co m9t cuong
nu6i dai tdi lOcm.
2.3. Gia trj Him sang
Vli-t cd da dlng mli-c dlii la ml!-c Vl!-t cd- da dang tin cii\y va d/i si':t dvng ~o co
ciiu tao giai ph~u himg dinh va cac ffil!-Ch nu6i kich ca di't lOn. Tren thl,ic te Vl!-t
nay dli<;iC COi la m9t Vl!-t CO cam giac hdn la m,9t Vl!-t di\ ph\lC hi)i Vii\n d9ng. \l_oi
chigu rc;>ng kh6ng qua 6cm, khuyilt vli-t co the dong ddn gian, qua muc do, can
ghep da them. Chuc nang vii\n dc;>ng cd nay l_l:h6ng quan tr9ng nen co the hy
sinh. Tuy nhien s~o m6 khong dli<;ic thilm my lam.
3. V~T CO-DA MONG TO TREN
3.1. Gi3.i phiiu
Nguyen uy cd m6ng to (CMT) (J duiJng mong sau ci'ta canh eMu, can cd
dl,ing c9t song, phil.n duoi xudng cling, xudng cvt va day chAng cling v ng6i. Do
la m9t cd rc;>ng, dE~t, day, hinh tU giac, kich thuoc dai 15cm, r9ng 14,7cm va day
2,2cm. Cilp mau do hai dc;>ng ffil!-Ch mong tren va m6ng duoi la nhfing nhanh ci'ta
d9ng ml!-ch chii\u trong. Sau khi qua khuyilt hOng to, duoi cd thap, d9ng ml!-ch
m6ng tren chia hai nhanh: nhanh n6ng vao CMT, nhanh sau vao cd m6ng nha
va Xlidng chii\u. Thil.n kinh m6ng duoi chia nhanh vao CMT. D9ng ffil!-Ch m6ng
tren co dudng kinh 2-3mm va dai 2-3cm.
3.2. Boc v~t
Trvc Vl!-t la dudng thil.ng noi gai chii\u sau tren voi dinh milu ~huyiin lOn
xlidng dill. Vi tri xuilt hi~n ci'ta d9ng ffil!-Ch mong tren tlidng ung voi diem giua 1/3
tren va 2/3 duoi trvc Vli-t. Chigu rc;>ng co thii dl!-t tdi 13cm rna khuyilt v~n co thii
dong kin ddn gian. Vli-t thuilng dling hinh biiu dvc r9ng khoang lOcm va dai 30cm.
Mi'J duilng rl!-ch da theo bd tren ngoai dii b9c 19 b(! ngoai CMT. Boc tach rieng
hai cd m6ng to va nha. C:it nguyen uy va di~n bam CMT. Th:it va c:it cac nhanh
sau ci'ta d9ng ffil!-Ch m6ng tren. Rl!-ch tiilp duiJng Tl!-Ch da xac dinh gioi hl!-n trong va
duoi Vl!-t. Tach 1/3 tren cd m6ng to se lily cling Vli-t. Boc Vli-t cd da m6ng tren cuong
ml!-ch nu6i dli<;ic ph~u thich chitng 2-3cm va tach khOi day thil.n kinh m6ng tren.
3.3. Gia trj lam sang
Vl!-t cd da m6ng to tren cung cilp mi)t khoi lu<;ing cd khii lOn, t6 chuc rna va
da diftc bi~t thich h<;ip cho tl!-O hinh vu. Trong trlidng h<;ip nay, cuong ffil!-Ch nu6i
ng:in ngn d9ng ml!-ch vu trong duoi svn suiln V dli<;ic si':t dvng lam ml!-ch nhii\n
trl,ic tiilp va thuilng ph3.i xem xet kha nang ghep them tinh ml!-ch.
KhuyiJt do lily Vl!-t CO thi\ dong kin don gian va SE/0 m6 vling nay kin dao di\
chilpnhii\n.
Nhli<;iC dii\m Cd ban cua Vl!-t Cd da mong to tren la cuong ffil!-Ch nu6i ng:in va
do do chi dinh si':t dvng bi hl!-n eM.
69
~
,
-
VAT TO CHUC GIAN
Trong hdn m9t th~p ky qua, phUdng phap gian t6 chuc cd hQc dii thl;lc sl;l
khllc ph1,1c nhUn.g nhUCJC di~m ciia ky thu~t t~o hinh kinh di~n. dbng thbi t~o ra
m9t k.Y nguyen moi ciia chuyen nganh ph~u thu~t ~o hinh, trong d6 nguoi pbfiu
thu~t vien CO th~ t~o ra hilt ky tfl chuc mong muon nao do (da, can, Cd, thi'in kinh,
m~ch mau, xUdng, ~ng ... ) cho ID\lC dich t~o hinh ciia minh. Thg d1,1ng dliu tien
ciia phUdng phap gian t6 chuc Ia trong linh Vl:f.c t~o hinh vti, cho den nay ph~m vi
nay duqc md r9ng Wi hliu nhu tilt ca cac b9 ph~n ciia Cd th~ con nguoi.
I. L!CH SlJ
Gian da Ia m9t phUdng phap duqc biet den tit xa trong lich s\tloai nguoi.
M9t so b9 t9c d chau Phi (Surma Mursi - Ethiopie) c6 t~p t1,1c ding moi va b~ng
m9t khung kim lo~i hQ c6 th~ nong r9ng moi gilp hang ch1,1c !lin. M9t hi~n tuqng
duqc coi Ia giiin da sinh ly, d6 Ia da b1,1ng l! ph\1 nu trong thOi ky mang thai.
Ngoai ra, hi~n tuqng da bi gian con gi[ip trong m9t so bi~u hi~n b~nh ly, nhu
b~nh Recklinghausen, beo phi ... Tuy nhien, chi glin day cac nha ph~u thu~t moi
kham pha va co gAng ap d1,1ng hi~n tuqng nay nh~m t~o ra m(}t !Uc;lng da dii !On
ngay tren cd th~ b~nh nhan. Nam 1957, Charles Neumann cong bo truong hc;lp
gian da d~u tien b~ng m9t h~ thong tui gian lien t1,1c nho bdm khi d~ t:;~o hlnh
vanh tai sau chiln thUdng. Voi phUdng phap nay, sau 2 thang bdm hdi lien t1,1c,
Neumann dii thu duqc m9t !Uc;lng da Ion gilp rUi'li di~n tfch da ban dliu. Hdn hai
th~p ky sau, Chedomir Radovan (1976) !!in dliu tien dung h~ thong till gian da
b~ng silicon duqc bdm gian b~ng djch, d~ t~o hinh nhung truong hqp bi khuyet
phlin mem d tay va chan sau chiln thudng. Sau d6, t~i m9t h9i nghj pbfiu thu~t
t~o hinh Hoa Ky (! Boston, Neumann cong bo nhUn.g kinh nghi~m ciia ong ve ky
thu~t gian da nhO h~ thong tui silicon trong t~o hinh vti sau dieu trj ung thu.
H~ thong till giiin ciia Neuman bao gbm m9t till silicon c6 th~ cang theo Juqng
djch bdm, m9t trong d~ tiem djch, m9t ong nol. giua tui va trong, day Ia d~ng h~
thong rna cac tac gia cho den nay hay dung nhilt, ciing vi v~y rna cac nha ph~u
thu~t coi day Ia m9t ky thu~t thl;lc sl;l ml! ra m9t ky nguyen moi trong linh vl!c
t:;~o hinh. Tit h9i nghj quoc te !lin thu nhilt ve phUdng phap giiin da duqc tfl chUc
t~i San Francisco (1987) cho den nay, phudng phap gian da dii duqc nghien cuu
va ap d1,1ng thanh cong trong nhieu linh V\IC Va trd thanh phfl bien d IDQt SO
nuoc voi nhung tien b9 ca ve chilt li~u va chi djnh. Trong ph~u thu~t t~o hinh,
phUdng phap nay c6 vj tri di[ic bi~t, chUa c6 phUdng phap nao thay the dUc;lc vi
n6 c6 th~ cung cilp duqc m9t luqng da c6 cung ban chilt, mliu siic va cam giac
nhu nhung VU.ng dn ciit bO. Mi[it khac, chi djnh ciia phudng phap nay kha r9ng
rai, khOng c6 VU.ng nao tren cd th~ hi coi Ia chong chi djnh.
70
II. CHi f>!NH CHUNG
?
"'"
,..?
,.._?
"
""
"'
1. CHE PHU KHUYET HONG TO CHU'C KE C4N
Vung t6 chuc lrmh du<,Jc gian nAm M cij.n vilng khuye't hbng cil.n t:;to hinh.
Cac v:;tt t6 chuc gian du<,Jc sil dvng duoi d:;tng cac v:;tt di\'y, v:;tt xoay hoi).c v:;tt
chuyiln va vi~c nuoi duang v:;tt bAng chinh cac m:;tch nuoi tn;tc tie'p cua cu6ng
v:;tt. Day la chi dinh ph6 bie'n nhilt cua phuong phiip gian da.
,.,?
"'
A
A
"
2. CHUAN BJ CHO MQT PHAU THU4T KHAC
Vung t6 chuc lanh du<,Jc gian nAm each xa vilng khuye't hbng cil.n t:;to hinh.
Trang truong h<,Jp nay, cac khuye't hbng t6 chuc du<,Jc che phu bAng m(\t v:;tt t6
chuc ke cij.n hay v:;tt tl;i do (phi'iu thuij.t chinh), vi vij.y noi cho v:;tt t6 chuc cua
phi'iu thuij.t chinh se du<,Jc che phu bAng nguiln t6 chuc gian. Chi dinh nay hay
ap dvng cho m(\t so phi'iu thuij.t c6 dung v:;tt tran, v:;tt c£ng tay, v:;tt ben b:i ...
?
"
,._?
"
"
3. SU' DTJNG NHU' MQT L04! TO CHU'C GHEP Tlf DO
Vung da gian nAm d bvng, b~n hay dui, thlidng nAm each xa noi nhij.n v:;tt
da gian, va day cung la nguiln cung clip t6 chuc (da, co ... ) cho cac khuye't h6ng d
rilt xa. T6 chuc gian dliQC sil dvng nhli m(\t manh da ghep tv: do, hay m(\t khoi
co ghep tv do bAng ky thuij.t vi phi'iu.
Ill. CHONG CHi f>!NH
Ky thuij.t gian da doi hOi thoi gian va Sl;i h<,Jp tac chij.t che cua b~nh nhiin
voi thil.y thuoc. Nhung trlidng h<,Jp sau kh6ng thil chi dinh ky thuij.t nay:
-
Nhung b~nh nhan c6 roi lo:;tn tam thil.n, khong c6 tinh thil.n h<,Jp tac.
-
Nhung vilng t6 chuc du<,Jc chie'u x:;t cU., vung da t6n thuong cU. dua l:;ti
nguy co thilt b:;ti c8. v€ tinh thii'm my va t6 chuc du<,Jc gian.
-
Vi tri di).t tui gian ngay c:;tnh cac t6n thuong cua m:;tch mau (u b:;tch
m:;tch, u mau .. ) dil hinh thanh cac seroma rna hij.u qua la nguy co nhiilm trung
thu phiit.
-
Vi tri dij.t tui ben c:;tnh t6 chuc ac tinh vi kh6ng thil xac dinh chinh xac
sl;i phat triiln cua t6 chuc ung thli.
-
C6 t6 chUc viem nhiilm ben c:;tnh noi di).t tui gian da, tang kh8. nang thilt
b:;ti cua ky thuij.t.
v. KE HO~CH PHAU THU~T
Ky thuij.t nay dliQC chi dinh sau khi xem xet cac ky thuij.t khiic (t:;to v:;tt t:;ti
ch6, ghep da day toan b9 v.v ... ) thily kh6ng dam b:io hoi).c kh6ng thil thl;ic hi~n
du<,Jc. Ngoai nhung nguyen tiic chung cua phi'iu thuij.t quy uoc, phuong phap
gian da doi hOi nhung nguyen t:ic rieng: ll;ia ch9n tui gian, lij.p M ho:;tch cho
vi~c di).t tui, lij.p Mho:;tch born gian, lij.p ke'hol).ch tl).o vl).t dada du<,Jc gian.
71
1. xAY Dl}'NG KE H04-CH PHAU THU!T: day Ia bu(lc qtian tr<;mg nhfit
quye't dinh Sl;i thanh cong cua ky thu~t. Ke' ho:;tch phfiu thu~t bao g6m nhflng
bu(lc sau:
a. Danh gia to'n thudng: kich thu(lc, vi trf vii tfnh cha't cua t6n thuang, vi tri
vii kich thu(lc vU.ng da lanh ke' c~n.
b. L1ja ch(.m vq.t to· chitc thu dliiJc sau khi bum giiin: v:;~t t6 chile c6 th~ Ia
m(>t trong cac v:;~t xoay, v:;~t d!iy, v:;~t tru<;1t...
c. L1ja ChlJn tui giiin phlf thu{Jc vao tinh chat cua to'n thudng
-
Hlnh dang vii th~ tfch tui thay d6i phii h<;ip v(li titng lo:;ti t6n thuang,
tung vi trf t6n thuang.
-
Ll;ta ChQn siHu<;ing tui gian tuy theo kich thu(lc cua t6n thuang r(>ng hay
be, tuy vao tfnh phuc t:;~p cua t6n thuang.
-
Ll;ta ch9n vi trf dij.t tui gian vii till trO"ng i'J vU.ng da lanh.
-
Ll;ta ch9n duong r:;tch da d~ dij.t tui gian vii tui trO"ng.
Hinh 1.27. H~ thong gian to ch(!c
2. Ll/A CHQN H:¢ THONG GIAN TO CHUC
H~ th6ng gian da bao g6m m(>t tui gian da silicon c6 hlnh dang vii th~ tich
thay d6i, m(>t tui trO"ng bAng silicon dung d~ bam huye't thanh vii m(>t O"ng nO"i
silicon gifla tui gian vii tui trO"ng.
a. Tui giiin da: du<;lc che' t:;~o bAng cha't li~u polyurethan tra hoan toan v8i cac
phan ung mi~n dich dao thai cua co thl Cac tui chi khac nhau v€ hinh dang vii
th~ tfch.
-
Hlnh dang tui gian da: c6 4 ki~u dang khac nhau tuy vao mvc dich cua
phliu thu~t:
72
+ Hlnh lang trv.
+ Hlnh trv tu giac.
+ Hlnh ban nguy~t.
+ Hlnh ban diu.
-
Kich thu:oc cua till gian da thay d6i khac nhau tuy theo hlnh dang ciia till.
b. Tui trf/ng di bam djch loqi dijt duai da: gilm 3 loq.i khac nhau nhu: loq.i
nhi\ (du:(Jng kinh 1,8cm), trung binh (2,0cm) va lon (2,9cm).
C6 th~ si'i dvng lo!!-i van kin hay ho tuy d6i tU:<;Jng b~nh nhan.
3. V1 TRI D~T T(JI GrAN
Tuy vao mvc d:fch ti!-O hinh rna d(lt tui gian 6 du:oi da lanh, du:oi cil.n, du:oi
co ho(lc du:oi V>:tt da co.
4. PHAU THU~T LAN THU NHAT
Dij.t tui gian da va tui tr6ng trong ph!iu thuiitt thi mqt dU:<;Jc tii{n hanh du:oi
gay me ho(lc gay te tl!-i ch6 b!'ing lidocain 0,5% va adrenalin 1:200.000. Tien
hanh rl!-ch da vu6ng g6c ho(lc song song voi b(J t6n thu:ong, b6c tach du:oi da mi}t
khoang du lOn d~ d(lt tui gian da va tui tr6ng. Diin lu:u khoang d(lt tui trong 48·
72 gid, d6i khi phil.i d(lt d!in lu:u cho Mn khi phiiu thuiitt thi hai. Khau du:oi da
va da b&ng chi kh6ng tieu 3.0 ho(lc 4.0. Born m(lt lu<;Jng dung djch sinh ly b&ng
10% th~ tfch tui nh&m la'p d!iy khoang di;lt tui va c!im mau. C!in tranh lam
thung ho(lc giitp tui.
(
A'
""""'i"""""="""'"1,~:.
Hinh 1.28. Sa aii minh hoa each lien himh
cJ~t lui gian ben C
Hinh 1.29. Sa c:tii minh ho
trinh Mu d(ln. Cac liin hom gian each nhau 3 ngay, mi\i liin tiem m(lt lu<;Jng
dung djch sinh ly v6 trung b&ng 10-15% th~ tfch tui. Sau l!in tiem thu 10 ho(lc
12, d~ b~nh nhan nghi 1-2 tu!in tru:oc khi tien hanh phiiu thuiitt thi hai. Vi~c
born gian dU:<;Jc tien hanh tl!-i b~nh vi~n, con b~nh nhan dU:<;Jc diilu trj ngol!-i tru.
73
6. T~O HINH THI HAl
Ph~u thu~t thl hai bao g6m vi~c lay bO till gian da va till trong, dt bO t3n
thttdng, t:;to hinh v(Ji da dii dttQc cling gian. Cac v:;tt da thttCing duqc sii d1,1ng Ia
v:;tt xoay, v:;tt da':y va v:;tt xoay da':y. Vung da dttQc gian du d~ che phu vung da
khuyet h6'ng sau khi dt bO va viing cho da. Khau V:;tt da hai J(Jp, bang ep va d~n
lttu 48-72 giCI.
-
Hinh 1.30. Ket qua gian da dau a b~nh nhan b! s~o bong mat t6c vung thai dlfdng Iran phai
V. BIEN CHlmG
-
B1,1c vet m6' ngay trong !fin pMu thu~t dfiu tien do chay mau, nhi~m
trung hay dttCing r:;tch da qua gfin mep dttCing m6'. D~n lttu trong cac !fin pMu
thu~t phai dttQc coi Ia b:it bu(lc, vi tui gian da Ia m9t v~t l:;t, khi d~t du(Ji da lu6n
kich thfch tang tiet d!ch, d~n luu chi ket tMc sau khi d!ch het tiet.
-
Hi~n tttQng loet da gian trong qua trinh bdm. Nhung dau hi~u dfiu tien
dttQC th~ hi~n b§.ng cac cdn dau t:;ti vUng d~t till, m(\t viing da trO nen trllng nhQt
va vung thi~u duang xuat hi~n sau hai, ba ngay. Dam ho:;ti tii phat trilln ngay
tren vung da thillu duang, ch8.y nu(Jc d!ch, cuoi cling Ia 19 tui.
-
Ho:;ti tii da ciing c6 thll do cac nep gap cua tui tl de len vung da cfin
gian. Vi~c b6c tach khoang d~t tui ciing Ia yeu to ii.nh huong den qua trinh bam
74
gian, voi khoang di).t tui qua he, hoi).c b6c tach qua sat da d~ gay toac rgng ve't
mci hoi).c ho;;ti tit vung da bi b6c tach qua n6ng.
-
Lg tui gian do born tui qua nhanh. Thong thudng, ne'u trudng hc;Jp bi lg
tui, vi~c phfiu thu~t lily bO tui Ia bil.t huge, ben c;;tnh d6 ke'. ho;;~ch phfiu thu~t
ciing thay dc\i cho phil hc;Jp voi tung tinh huong C\1 th~.
-
Bie'n chung nhi~m trung Ia nguy co thilt b;;ti xay ra thudng xuyen ngay
tit nhftng ngay d:iu tien di).t tui cling nhu trong qua trinh born gian, th~ hi~n
b&ng vi~c toac rgng ve't me\, lg tui gian.
-
Thi~u dudng d:iu xa cua v;;~t do S\f co keo qua muc cua V:).t da gian, hay
xay ra khi khuye't hc\ng S\)0 bOng !On hon SO voi v;;tt da dllc;JC giiin. Kh6ng nen cil.t
Mt toan bg di~n tcin thuong trong trudng hc;Jp luc;Jng da gian kh6ng du. Cling ciln
phil.i xac dinh ro mgt di~u r&ng voi mgt !:in pMu thu~t kh6ng tM giai quye't my
man tilt ca CaC tc\n thuong, ngay ca VOi CaC dudng S\)0 CUa V:).t da duc;JC gian, nen
di).t S\f an toan cua v;;tt da tren he't, con Vi~c sita chua nhftng khie'm khuye't nhO
sau nay kh6ng phil.i Ia vi~c kh6 khan.
75
Vf!..T Mf!,.CH XUYEN
lfNG DUNG TRONG PHAU THUAT TAO HiNH
.
.
.
'}
"
,.,.,
.,
"'
1. qCH Slf PHAT TRIEN CUA V ~T MACH XUYEN
V?t m?ch xuyen (perforator flap) c6 th€ coi Ia chi;ing cu61 cung trong tien
trinh hinh thanh va phat tri€n ciia v?t da. Dilu iln dfiu tien ciia vi~c sli dvng v?t
da trong Jtch sli ph:iu thu~t t?o hinh ciia loai nguoi Ia vi~c tai t?o l?i mii.i hi cil.t
i'J nhilng n6 I~ An D9 b~ng vi~c sli dvng v?t da tran c6 tit hdn 3000 niim truoc
c6ng nguyen. Ky thu~t tai t?O mui b~ng V?t rna ciia nglidi An D9 sau d6 con
du<;Jc ap dvng i'J chil.u Au tit the ky thU 9 den the ky 12. Tagliacozzi (1597) da sli
d1,1ng V?t da tu Canh tay cho tai t?O khuyet mui hoan toan. Trong m(\t thdi gian
dai, CaC V?t da dli<;JC dg XUfft Va Slt d1,1ng tren Jam Sang dgu d d?ng V?t ng:iu
nhien do sJ,t h?n che vg kien thuc h~ tho'ng m?ch mau trong da. Cac c6ng trinh
nghien cuu vg h~ tho'ng d(\ng m?ch tren cd th€ ciia Manchot (1889) va Salmon
(1935) da cling chi dung l?i nhu nhilng kien thuc giai ph:iu va kh6ng duqc cac
nha t?o hinh chu y tai khi thiet ke cac v?t da. Trong m(lt nghien cuu ciia minh,
Milton (1960) Jdn ddu tien ket nOI CaC kien thUc giai ph:iu VOi ky thu~t t?O V?t
da vil. thffy rAng m(\t V?t da dli<;IC tang SUC so'ng neu CO m(\t d(\ng ffi(I.Ch di toi cilp
mau. Nho d6 McGregor va Morgan dua ra khai ni~m V?t trvc ffi?Ch va V?t ngliu
nhien tit niim 1972. V?t ngliu nhien Ia V?t da kh6ng bao g6m m(\t trvc m?ch
mau, digu nay khac VOi V?t da trt.IC ffi?Ch dJ,ta tren m(\t cuo'ng ffi?Ch duoi da
ch?Y theo m(\t huang. McCraw va c(\ng sl,t (1977) nh~n thily V?t da n~m tren
m(\t cd se duqc cilp mau tit nhilng m?ch xuilt phat tu trong cd d6 di len. Sau d6
khai ni~m V?t Cd va V?t da Cd voi m(\t trt.IC ffi?Ch dli<;IC xac nh~n. Ger va
Orticochea m6 ta cac V?t da Cd tit nam 1981 va sau do cac V?t da cd - V?t Cd trd
nen phil bien va dli<;lc ap dvng trong Mu het mQi tinh "huo'ng t?O hinh. Tuy
nhien cac V?t nay b(\c 19 nhigu nhli<;JC di€m, cac bien d?ng ca ndi cho va ndi nMn
V?t da cd lam giam chilt lu<;~ng t?o hinh. Yeu cfiu tim cac giai phap nh~m giam
nhli<;IC di€m cua V?t da Cd dii trd nen cap bach trong phl\.u thu~t t?O hinh.
Ponten (1981) gioi thi~u m(\t lo?i sieu v(lt superflap i'J chi duoi, day Ia nhilng V?t
da kern can sau va CO SUC so'ng t6t hdn CaC V?t ngl\.u nhien CUng kfch thliOC.
Beak (1983) va Song (1984) d6ng phiit hi~n ra V?t dui ngoai du<;Jc cilp mau tit
nhilng m?ch xuyen c6 ngu6n go'c khac nhau. Cac tac gia nh~n thily m(\t V?t da
dui ngoai c6 th€ so'ng nhd chi tit m(lt m?ch xuyen. Day Ia ung dvng dfiu tien ciia
v?t m?ch xuyen tren lam sang. Cormack va Lanberty dua ra khai niem v?t da
can va kh£ng djnh lo?i V?t nay dli<;JC cap mau bi'Ji d(\ng ffi?Ch ch?Y tu trong Cd
hay vach gian cd r6i ra da (1984). Nam 1987, Taylor vil. Palmer dl,ta tren cac
nghien cuu giai phliu ciia Manchot va Salmon truoc d6, dii dua ra khai ni~m
phan doan mt;tch (angiosome) d€ chi ra r~ng m6i vtlng da ciia cd th€ dgu do m(\t
76
cu6ng ml).ch chi ph6i. Nam 1986, Nakajima va c(lng s\f gia dtnh m6i m(lt vimg
da CUa Vl).t da ciin dli<;JC ci{p mau bdi m(lt lol).i ml).Ch ciin khii.c nhau, CO 6 lol).i
ml).Ch can khac nhau dli<;JC phan bi~t nhd vao di).c di~m di qua CO cua chung trliOC
khi di vao can sau. Khai ni~m ml).ch xuyen duqc Kashima va Soeda de xua't va
nghien CUU m(lt each CO h~ th6ng nhflm lm;ti bo nhfing nhli<;JC di~m CUa Vl).t da CO
(1989). Kashima va Soeda da m6 ta vi~c sl:i dvng cua cac Vl).t da d\fa tren cac
nhanh xuyen quanh r6n don thufrn CUa d(lng ml).Ch thli<;Jng vt sau dudi, Vl).t da
thu duqc du mong va co th!ing bvng duqc bao t6n. Allene va Treece d!l xua't vi~c
sl:i dvng vl).t ml).ch xuyen d(lng ml).ch thuqng vi sau dudi (DIEP) d~ tl).o hinh ng\fc
(1994). Tiep theo m(lt lol).t cac ml).ch xuyen tren co th~ duqc nghien cuu diing
nghia vdi vi~c ra d(Ji nhi!lu vl).t ml).ch xuyen lien quan. S\f bung n6 cac lol).i vl).t
ml).Ch xuyen ciJ.ng VOi S\f kh6ng th6ng nhfit ten g9i CaC Vl).t nay la hue tranh
chung v!l vl).t da ml).ch xuyen trong phftu thui).t tl).o hinh. M(lt philn do c6 qua
nhi!lu vl).t ml).ch xuyen duqc nhi!lu tac gia nghien cuu va c6ng b6 diing thoi trong
y van the gidi, mi).t khii.c tfnh da dl).ng v!l giai phftu duqc phat hi~n trong tung
nghien cuu da lam phuc tl).p hon trong vi~c di).t ten cac v~;~t xuyen. Vf dv nhu v~;~t
thuqng vi sau dudi d~;~ng v~;~t t\f do cilng c6 nhi!lu ten tuy theo tung tac gia, nhu
v~;~t paraumbilical perforator flap, deep inferior epigastric perforator flap, deep
inferior epigastric artery perforator flap, inferior epigastric artery skin flap
without rectus abominis muscle, deep inferior epigastric artery skin flap. Tranh
lui)_n VEl thui).t ngu CUa V:;tt m:;tch xuyen cang phuc t:;tp khi m(lt sO' tac gia dEJ nght
chi c6ng nhi).n cac m~;~ch xuyen thvc sv la cac m:;tch xuyen qua co. Cho du kh6ng
c6 s\f th6ng nha't v!l thui).t ngu va phan lo:;ti giua nhieu tac gia, nhung c6 m(lt
di~m chung d!lu duqc thua nhi).n la c6 3 lol).i vl).t ml).ch xuyen d\fa tren ban cha't
cua cac m:;tch mau ca'p mii.u: v~;~t m:;tch xuyen ra da tr\fc tiep, v~;~t m:;tch xuyen
vach co va v~;~t m:;tch xuyen da co. S\f phii.t tri~n m(lt lol).t ky thui).t mdi cho v~;~t
m:;tch XUyen da md ra m(lt tuong lai dfry tri~n v9ng CUa lo:;ti v:;tt nay ap d\}ng
trong t~;~o hinh: sieu vi phltu (supramicrosurgery) de xua't do Kashima va c(lng
sv (nam 2002), vi phh tfch (microdissecton) do Kimura va c(lng sv (2002), v~;~t
ngftu hung t\f do (free-style free flap) do Wei va c(lng sv (2004). Day cilng la
huang phat tri~n trong tliong lai cua v~;~t m:;tch xuyen nh:im sl:i dvng c6 hi~u qua
hon nhung cha't li~u t~;~o hinh da duqc nghien cuu tu 3 thi).p ky qua.
2. KHAI NI~M CHUNG vE V 4-T M4-CH XUYEN
V~;~t m:;tch xuyen la m(lt v~;~t da hay da can duqc cilp mau bdi m(lt m:;tch
xuyen ch~;~y qua m(lt co lien quan. Cac m:;tch xuyen c6 nguiin g6c tu cac m:;tch
trvc cua co th~. cac m:;tch nay di qua m(lt sO' ca'u true cua co th~ nhu co, t6 chuc
lien ket ke hay rna trudc khi chui vao trong da. Mi;tc du vi trf va kfch ca cua cac
m~;~ch xuyen ra't thay d6i nhung chi c6 m(lt sO' huu h:;tn cac m:;tch xuyen tiem
tang trong co th~. ten g9i cua tUng v~;~t m:;tch xuyen chu yeu dva tren ten g9i cua
cac m~;~ch cilp mau. Trude day m(lt v~;~t da can chi duqc coi la v~;~t m:;tch xuyen khi
c6 m:;tch nu6i di qua co trudc khi di vao da, nhling khai ni~m nay it duqc quan
tam vi kh6ng c6 y nghia thvc ti~n, cac phftu thui).t vien chi ciln phan bi~t lo:;ti
m:;tch xuyen trvc tiep nu6i da va m~;~ch xuyen vach co vdi m:;tch xuyen co, lo:;ti
77
•
~,
m~ch ph~u 'tich kh6 khan hon tren lam sang. Can· cu va6 so·lu<:lng m~~h xu yen
rna quye't djnh du
m~ch xuyen va v~t da co Ia toan b<) khoi co kh6ng du
bie'n d~ng,t~i noi cho v~t. Chi djnh,cho v~t m~ch xuyen phv. thu<)c vao nhi~u
ye'u to, bao g6m ca di~n tich va thanh phiin cua v~t cii.n thie't ke', yeu du thi\'m
my cua noi nh~n. slfllfa chqn b~nh nhan, kinh nghi~m va trang bj cua cac bac
si phii.u thu~t. Chong chi djnh chung cho nhung b~nh nhan t~i noi dn t~o v~t
kh6ng c6 m~ch xu yen, ho~c m~ch xuyen qua nho, noi cho c6 s!)o ho:\).c t6n thuong
cu. Noi cho v~t m~ch xuyen ph:ii dam bil.o 4 d:\).c di€m sau: c6 m<)t ngu6n cilp
mau (m~ch xuyen) c6 thil dlf doan dU
phii.u thu~t t~o hlnh; noi cho v~t dong trlfc tie'p kh6ng bj cling .
. . Ky thu~t phii.u tich v~t m~ch xuyen kh6ng khac may so vC1i ky thu~t t~o
v~t da co kinh di€n, chi c6 di€m khac bi~t Ia vi~c phii.u tfch m~ch xuyen trong co
du
huang tu Va sieu am ID~U CO th€ danh gia dti
h~n che' ke't qua do chi phf cao, nang life cua cac ky thu~t vien. Tuy nhien
doppler c~m tay c6 gia trj cao hon trong vi~c xac djnh m~ch xuyen truC1c va
trong khi phii.u thu~t. VC1i mqt so v~t m~ch xuyen, nhu v~t dui truCJc ngoai, vj trf
cua CaC di€m ra da cua m~ch xuyen dli
m~ch xuyen bao giCJ cling dti
nhat va an toan nhat d€ xac djnh cac m~ch xuyen. Tim dti
m~ch. Sau d6 tie'n hanh phii.u tfch m~ch xuyen ch~y trong co. Cac b6 co du
chi~u dai va duCing kinh thfch h
ph:ii phii.u tfch ti mi m~ch xuyen qua co, vi~c nay doi hOi ky nang va thdi gian.
Sau khi nhilc v~t cling m~ch xuyen, khau phv.c h6i co va IC1p can sau. Khau noi
cho v~t kh6ng du
V~t m~ch xuyen dut;~c sli dvng 6 nhieu d~ng khac nhau, v~t cu6ng lien va
v~t tv do. Voi cac t6n khuyet phiin mem n&m c~nh m9t vung c6 m~ch xuyen,
v~t m~ch xuyen cu6ng lien dut;~c thiet ke sao cho cu6ng m~ch du dii.i d!i c6 thii
chuy!in v~t tai khuyet t6n mii. khOng bt ciing cu6ng m~ch. Cac d~ng v~t cu6ng
ngo~i vi hay trung tam dut;~c sli dvng tuy thea ci(u true giai phiiu cua m~ch
chfnh. D6i voi v~t cu6ng lien, dieu ciin chu y nhflt lii. baa t6n hifl th6ng tinh m~ch
cua m~ch xuyen d!i tranh hii[ln tut;~ng (t tri[l hili luu tinh m~ch, m9t hii;ln tut;~ng
kha ph6 bien trong khi sli dvng v~t cu6ng lien. Vu dilim cua v~t cu6ng lien lii.
kh6ng ciin den ky thui).t vi ph:iu m~ch mau. D6i voi v~t tv do, chieu dii.i cu6ng
m~ch xuyen, dii;ln tich va thanh phiin v~t da lii. cac yeu t6 quyet dtnh cho mvc
dfch t~o hinh. Ph~m vi sli dvng cua cac v~t m~ch xuyen tv do rflt r9ng rai, c6
thii n6i v~t m~ch xuyen tv do c6 thii ap dvng cho bflt eli vung nii.o cua cua thii.
D6i voi v~t tv do, m9i thanh phiin cua noi cho c6 lien quan toi m~ch xuyen c6
th!i dut;~c sli dvng trong m9t v~t. C6 thii d6 lii. cac v~t da don thuiin, hay v~t da
rna, v~t da can va v~t da rna lfly cling m9t phiin co cho tling lo~i mvc dfch t~o
hinh. Cac v~t m~ch xuyen c6 th!i dut;~c thiet k€ duoi d~ng v~t kep (chimeric flap)
tuy thu9c s6lut;~ng m~ch xu yen c6 cling nguyen uy tu m9t m~ch chfnh. Dva tren
co si'J cua tung m~ch xuyen rieng lE~, c6 thii t~o ra nhieu v~t d9c li).p thea s6
lut;~ng cua m~ch xu yen. Cac d~ng v~t kep dut;~c sli dvng trong nhung truong ht;~p
t~o hinh ba chieu cua cac khuyet phuc t~p. Ngoii.i vii[lc t~o hinh che phu, cac v~t
m~ch xuyen con dut;~c sli dvng nhu nhung chflt liiflu d9n, t~o co quan n6i nho
nhung thii.nh phiin phong phu n&m trong ph~m vi cflp mau cua v~t m~ch xu yen.
Vu dilim lOn nhflt cua v~t m~ch xuyen la biio t6n dut;~c chuc nang co lien
quan va giam thi!iu nhung bien d~ng t~i noi cho v~t. Nho d6 co khOng bt hy
sinh, ngay ca khi co bt se m9t phiin. Sv gi6ng nhau ve each phiiu thui).t cua cac
v~t da co va cac v~t m~ch xuyen tuong ling la m9t uu the, chi khac nhau ve vii[lc
ph:iu tfch duong di cua m~ch xuyen trong co. Noi cho v~t dut;~c baa t6n t6i da va
giam dau don sau phftu thui).t. V~t m~ch xuyen c6 thii dut;~c thiet k€ tv do thea
khu6n miiu khuyet t6n va khOng bt h~n eM ve chieu cua cu6ng m~ch. V~t da co
dii;ln tfch du lOn nhu v~t da co tuong ling, thi).m chi con lOn hon neu c6 nhieu
m~ch xuyen, c6 thii lfly ca da cua nhung vling ke ci).n, vi vi).y dii[ln tfch v~t thiet
ke c6 thii r9ng hon vung cflp mau thvc cua m~ch. Cac vung da ke ci).n c6 thii
dung cling luc nhu v~t sinh d6i khi c6 nhieu m~ch xuyen til m9t d9ng m~ch
chfnh. Cu6ng m~ch cua v~t thuong dai nho lfly m~ch xuyen trong co cling voi
d9ng m~ch chfnh, m~t khiic co th!i ngung Mt cu noi dau neu khiiu kfnh cua
m~ch cho phep n6i dut;~c. Nhut;~c di!im lon nhflt cua v~t m~ch xuyen la ve ky
thui).t phiiu tfch cu6ng m~ch xuyen. Nhung tac d9ng nhu xo&n v~n cu6ng m~ch,
giAng gii).t v~t cii.ng di\ lam t6n thuong m~ch xu yen. Cac bflt thuong ve giai ph:iu
thii hii;ln sv khOng d6ng nhflt ve vt trf, s6lut;~ng, kich thuoc cua m~ch xuyen lam
vii[lc thiet k€ v~t kh6 khan hon. Ph:iu thui).t vien phiii chuiin bt d!i thay d6i thiet
k€ v~t hay thay d6i noi lfly v~t neu phiit hii;ln sv khOng thOa man ve m~ch
xuyen cua noi cho v~t. Phil ne tinh m~ch hay g~p do hi;l th6ng tinh m~ch sau
tuy hanh kh6ng du d:in luu cho v~t. Chieu day v~t khii lOn do lOp rna diiy 6 m9t
s6 nguoi la m9t tri'J ng~i cho t~o hinh.
79
3. DANH PHAP CHO V~T M4CH XUYEN
Cilng voi cugc tranh lu~n v~ khai ni~m m
v.,.t da duc;~c tach thanh hai lo
-
V(septocutaneous) va Vphan lo
V~i!t mli!Ch xuyen Ia cac Vphan lo
Neu Vvao tU viet t~t cua mli!Ch V
Khi nhi~u Vlien quan den m
Trang trUOng h<;lp Vli\t dlfa tren cac dgng ffi
80
Bang 1. Ten gqi m(>t so V:;ll m:;lch xuy€m thong d1,1ng trong phau thu$1 l:;lo hinh
Ten thiiCing dung
DIEP
V:;ll thuqng vi silu dtJoi
TAP
V1;1t ngl)'c lll'ng
ALT
V1;1t dui trll'&c ngoai
S-GAP
V1;1t m6ng tren
I-GAP
V:;ll m6ng dlJ'&i
Danh phap mlli
DIEAP
TAP
LCFAP-vl
SGAP
I GAP
Nguon d<;.ng m;:~ch
Ca nguyen uy
Thliqng vi silu dtJoi th&ng b1,1ng
Ngl)'c lll'ng
Lll'ng r(>ng
Nhanh xu6ng mO dui
R(>ng ngoai
M6ng tren
M6ng l&n
Mong duoi
M6ng lon
,.,?
?
A
4. TRIEN VQNG CUA V~T ~CH XUYEN TRONG TUdNG LAI
Sieu vi philu thu{Jt (Supramicrosurgery) dtt<;lc Koshima va cc;Jng sl,t
d!nh nghla nht:l la ky thu:itt Vi ph:iu noi CaC IDI!.Ch mau CO clt:ldng kinh khoang
0,5mm. M9t uu di~m ci\.a lol!.i ky thu:itt nay la cac mt:tch xuyen chi eiin phii.u tich
tren d\n, con clO:;ln Ch:;lY trong CO thi khong phi\.u tich, nhd d6 thdi gian va t6n
thilt ci\.a co la it nhilt. Nhung it phii.u thu?t vien c6 ky nang noi dtt<;lc cac ID:;lCh
mau nho la IDQt h:;ln che CUa Vl!.t nay.
Vi phfru tich liun mong v~t (Microdissection for flap thinning) dtt<;ic
Kimura va cc;Jng sl,t dil xuilt, day la ky thu?t phii.u tich c6 si'i dvng kinh hi~n vi
cac nhanh ID:;lCh xuyen Chi!.Y trong lOp md nang, diJng thdi lo:;li bO cac thuy rna
xung quanh cac ID:;lCh mau nay. Nhd vi~c phi\.u tich tach lOp rna ra khQi lOp da
tren n6ng, V:;lt thu dtt<;lc c6 chiilu day kha mong (2-3mm). Ky thu:itt nay cho phep
ki~m soat dtt<;lc chiilu day ci\.a v:;lt cho mvc dich ti!.O hinh che phi\. hay t:;lo hinh co
quan n6i.
Vgt ngilu hung tlj do (Free-style free flap) la m9t d:;lng V?t dl,ta tren
m9t cuong m~ch xu yen t?i hilt ky ndi nao ci\.a co th~. v :;lt dtt<;lc thiet ke dl,ta tren
d$-c tinh dong chay va vi tri ci\.a m?ch xuyen, hoan toan d9c l:itp v{Ji cac cilu true
xung quanh hay cac ID:;lCh mau chinh. V?t ngii.u hung tv do mil rc;Jng ngu6n cho
vi c6 th~ phiiu tich d hilt ky vung nao ci\.a co th~. C6 th~ dung V?t tl!.i ch6 hay v?t
tv do. Phii.u tich trong co la kh6ng d.n thiet.
81
KY THU~T GHEP DA
Ghep da la ky thu~t chuyEln mc;>t manh da tu noi cho (tren cling mc;>t co thil
hay tren co thil khac) den noi nh~n manh ghep va manh da do se t6n t:).i tren M
m~t cila noi nMn. Ngoai lo:).i ghep da t1,1 than, cac lqai ghep da khac chi t6n t:).i
t:).m thoi tren noi nMn manh ghep.
Da la mc;>t mang m6 dai, mem deo che phil toan b9 co thil nguoi, bao g6m
3 l(Jp (thu~ng bi, trung bi va h:). bi) lien ke't cMt che v(Ji nhau bdi t6 chUc
lien Mt, trong da c6 nhieu thanh philn khac nhu tuye'n m6 hOi, long, co, lu(Ji
ffi:).Ch mau va b:).ch ffi:).Ch, dfiu t~n va CaC s~i thfin kinh cam giac.
A1
A2
A3
Hinh 1.31. Cau true da va cac d;~mg manh ghep (A- ghep da mong; A1 - ghep da mong, A2-
ghep da mong !rung bi nong, A3- ghep da mong !rung bi sau; B - ghep da day loan b¢)
I. PHAN LO~I GHEP DA
C6 nhieu each phil.n lo:).i kiilu ghep thea d~c diElm sinh hqc, t6 chuc hqc
va ly hqc:
.
_,
1. THEO D~C DIEM SINH HQC
-
Ghep tlf than: noi cho va noi nh~n manh ghep tren cling mc;>t co thil,
manh ghep dti~C chuyEln vi tri tu vling nay sang vling khac cho ffi\].C dich che
phil noi nh~n. Do c6 Slf tuong d6ng ve khang nguyen phli h~p t6 chuc cila ndi
cho va noi nh~n, manh ghep du~c dung n:).p va t6n t:).i vinh vi~n.
82
-
Ghep d6ng loai: manh da dU<;Jc lfty tu ngubi nay va ghep cho ngUdi khac,
do khac nhau yg khang nguyen phil h<;Jp t6 chttc nen manh ghep bt lo:;ti thai
khOi ndi nh~n sau m(lt thdi gian. Tru trudng h<;Jp nhung ngUdi sinh doi cung
trl:tng cfty chuy~n cho nhau, manh ghep v:in c6 th€ t6n t:;ti vinh viiln.
.
-
Ghep dt loai: da ciia m(lt loai sinh v~t khac dU<;Jc ghep cho ngUdi, manh
ghep chi t6n t:;ti mQt thdi gian ngil.n.
...
,.?
,..,?
,.
2. THEO D4-C DIEM TO CHUC HQC
-
Ghep da mong (Ollier Thiersch): manh ghep rflt mong, chi chie'm 113
chigu day ciia da.
-
Ghep da mong trung bi nong (Blair - Brown): miinh ghep chie'm 112
chigu day ciia da.
-
Ghep da mong trung bi sau (Padgett): manh ghep chie'm 3/4 chigu day
ciia da. Ba lo:;ti ghep tren dU<;Jc lfty bAng dao lfty da.
-
Ghep da day toan b9 (Wolfe- Krause): manh ghep bao g6m toan b9 lop
thU<;Jng bi va trung bi va chi dU<;Jc lfty bAng dao m6.
...
,.._?
..
3. THEO D4-C DIEM SINH LY
-
Ghep da lien tvc: manh ghep c6 kich thuoc lOn va chi khac nhau tuy
theo chigu day ciia manh ghep.
-
Ghep da khong lien tvc: la nhung manh ghep c6 kich thuoc nho hay
be m~lt manh ghep kh6ng lien tvc:
+ Manh ghep hinh dao (Reverdin): manh da c6 kich thuoc nho va hinh
con dU<;Jc lfiy bAng dvng C\1 dac bi~t (kim Reverdin).
+ Manh ghep "tern thu'' (Gabarro): manh ghep da mong c6 kich thuoc nhO,
hinh vuong hay diii dai.
+ Manh da ghep hinh luoi: cac luBi manh ghep da mong dU<;Jc xe riinh hay
mil.t luoi bAng dvng C\1 d~c bi~t, di~n tich manh ghep tang gftp 3-5 l:in
di~n tich ban d:iu.
-
Ghep da nuoi cfty: manh ghep dU<;Jc nuoi cfty trong phong thi nghi~m tit
nhung te' bao bi~u bi ciia ngubi nh~n manh ghep, d~c di€m ciia manh ghep la
chi c6 lOp bi€u bi tren ngn chfit nang da, ngoai ra khong c6 cac thanh ph:in phv
ciia da (nang long, tuye'n bii, tuye'n m6 Mi ... ) va lOp trung bi.
I
...
,
-
?
I
II. QUA TRINH SINH L Y NH~N MANH GHEP
..
?
,.._?
1. HINH ANH D4-l THE
Manh ghep da sau khi du<;~c cfS dtnh t:;ti ndi nh~n se c6 mau h6ng vao ngay
thl:t 4. Ngay tht:t 8 tren be m~t manh ghep c6 bong nh~ lOp thU<;Jng bi, mau sil.c
ciia manh ghep g:in gi6ng voi da binh thubng. Tu ngay tht:t 21 hinh thai ciia
manh ghep t6n t:;ti vinh viiln.
83
'
?
~
2. HINH ANH VI THE
-
Giai doljln huyet tttdng: trong 4 ngay d~u tien manh ghep du~c nuOI
dttBng bi\ng huyet tttdng cua n€n manh ghep. N€n nh~n manh ghep !ling dc;mg t6
chuc td huyet dtl glln manh ghep vdi n€n ghep, cac bl;lch c~u va te bao s<;li non
tham nh~p vao J(Jp td huyet, sau d6 cac mJ. tan m(lch se phat trilln vao mf:it du(Ji
manh ghep tu ngay thu 4. T6 chUc lien ket phat tritln tu ngoai vao trung tam
manhghep.
-
Giai do(ln tang sinh bitlu bi: tu ngay thu 4 den ngay thu 8, cac ffi(l.Ch
mau thiim nMp vao manh ghep. TG~i manh ghep Wp billu bi tang sinh va day
len dtl tham gia vao qua trinh nh~n manh ghep.
-
Giai doljln thich nghi: ti't ngii.y thu 8 den ngii.y thu 21, c6 hii)n ttt<;lng bong
nhung J(Jp bi~u bi nong, ben C(lnh d6 J(Jp bitlu bi mong d~n va CO hinh thai cua
ldp billu bi binh thttCing. Mf:it sau cua manh ghep glln chi).t vdi n€n ghep nhd t6
chUc lien ket.
-
Giai do(ln ph\).C hbi th~n kinh cam giac chi xay ra tu thang thu 6 aen
thang thU 9, cac s<;li tMn kinh kh6ng c6 vo thiim nh~p vao manh ghep, va ph\J.c
Mi cam giac theo trinh W ti't cam giac dau, cam giac n6ng l(lnh va cuo'i cung Ia
xuc giac.
-
Giai doG~n thay d6i mau s:ic: ph\J. thuqc vao df:ic di~m cua manh ghep (dq
day, ndi cho manh ghep ... ) rna CO S\J t~p trung nhieu hay ft cac tebao sllc to' t(li
manh ghep, S\1 th:lm mau cua manh ghep Ia vinh vi~n.
Ill. £>lEU KI~N NH~N MANH GHEP
,.'
"'
?
,.
1. NEN NH~ MANH GHEP
-
N€n nMn manh ghep phai dtt<;lc cap mau to't: cac t6 chuc nhieu m(lch
mau nhtt trung bi, t6 chuc hl;lt non, Cd, mang xttdng, mang S\).n, mang gan Ia ndi
t6t d~ nh~n manh ghep.
-
N€n manh ghep v6 trung: n€n nh~n nhi~m khuiin Ia di€u ki!)n lam that
b(li qua trinh nh~n manh ghep.
-
C~m mau t6t: nhung kho'i mau t\1 t(li n€n manh ghep Ia hang rao can
tri':l qua trinh nu6i dttBng manh ghep phfa tren, d:in tdi hoG~i ti':t toan bq manh
ghep phfa tren. C~m mau ky ket h<;lp t(IO ap h,tc tren manh ghep lam giam C\).C
mau t\). dttdi manh ghep.
...
,.?
.,
"'
,.
2. D~C DIEM CUA MANH GHEP
Do'i vdi manh ghep da day toan bq, c~n lo(li bO toan bq t6 chuc rna (I trung
bi. Ngoai ra manh ghep phai Ia da lanh, kh6ng c6 t6 chuc s~o hay cac t6n
thudng khac Ooet, nhi~m trung ... ). Nhung manh ghep c6 dq d~y cang Wn thi
kha nang nh~n manh ghep cang tha'p ..
84
?
?
""
""
?
"
3. DAM BAO CO DJNH TOT MANH GHEP
C6 dtnh t6t mlmh ghep vii hilt d<;lng vi'ing nh:/.n m:'mh ghep la nguyen tiic
b:it bu<:Jc d~ dam bao kh6ng lam t6n thlidng cac tan m:;~ch dttdi manh ghep trong
nhung ngay d:iu.
4. DAM BAO AP LlfC TREN MANH GHEP
G6i g:;~c, bang ep, b<;lt b phia tren manh ghep trong 4 ngay d:iu tien la diilu
ki~n thu:/.n l<;Ji cho slj phat tri~n h~ th6ng tan m:;~ch hen trong manh ghep.
IV. CHi E>!NH VA CHONG CHi E>!NH
,
1. CHIDJNH
1.1. Miinh ghep da duo;tc sit d1;1ng nhu m{)t bang sinh h«;JC
Trong nhung t6n khuyet t6 chuc r<;lng, manh ghep dti<;Jc coi nhtt m<;lt bang
sinh hQc ch6ng l:;ti qua trinh milt nhi~t, milt nude, nhi~m trung ...
1.2. Che phil cite khuye't t6 chuc
-
Trong chiln thttdng: cac tac nhan chiln thttdng t:;~o ra cac khuyet t6 chuc,
cac vet thttdng mb, t:;~o diilu ki~n cho qua trinh nhi~m khmln tiep theo. Manh
ghep se phvc h6i tinh lien tvc cua da, ngan chi[tn qua trinh nhi~m khufln, bii.o
v~ cac t6 chuc phia dttdi.
-
Sau m9t ph§.u thu:/.t: sau cac phfiu thu:/.t c:it b6 cac t6n thttdng vung da
(s~o bong, u mau, u s:ic t6, ung thli da ... ), sau cac phfiu thu:/.t t:;~o hinh qui tide
(si't dvng v:;~t t\].i ch6, V\J.t tv do ... ) se d~ l\].i m<;>t t6n khuyet t6 chuc (da, can,
Cd ... ), CaC tfin khuyet nay se dude che phu b!ing V:;tt t:;ti chfi hay m<:Jt manh ghep
da tuy vao diilu ki~n cua vung t6'n thlidng.
1.3. T
Bong: cac t6n thttdng bOng r<:Jng vii sau kh6ng th~ liiln s~o t1j nhien cfmg
nhtt nguy cd nhi~m trung, milt nude cao.
-
Loet do ti de: t6n thttdng ldp che phu do thi~u dttiJng t6 chuc dttdi da c6
th~ dtt<;jc diilu trt t:;~m thdi b~ng ghep da mong.
+ Vet thttdng dii hinh thanh t6 chuc h\].t.
2. CHONG CHI DJNH
-
Kh6ng tien hanh ghep da tren niln ndi nh:/.n la xlidng, gan, svn.
-
Kh6ng nen ghep da mong d mnhtt: vung cung cvt, mi[tt trlidc trong cil.ng chan, gan ban chan ...
-
Kh6ng nen ghep da mong d m<;>t s6 vung doi hOi tinh thftm my cao nhli
mi[tt, c6 ... , nhling c6 th~ coi ghep da mong la bi~n phiip t:;~m thdi d~ chufln bt cho
m<;>t lo:;~i ph&u thu:/.t t:;~o hinh khiic.
85
V. KYTHU~T
. '
•
1. NOI CHO MANH GHEP
yg nguyen tll.c, hilt cu villlg da limh nao tren cd th~ ciing c6 th~ la ndi cho
da d~ ghep. Tuy nhien tuy vao ffi\}C dich t~o hinh rna c6 Slf. llf.a chc;m khac nhau
theo tiing vii.ng da.
-
Ghep da mong: m~t trong va ngoai dii.i, m~t tnroc ngoai dui, vii.ng tren
mong, vii.ng bl,lng duoi.
-
GMp da day toan b(l: tot nhilt la da vii.ng
g~n ben c~nh t6n
khuye't d~ dam bao da c6 cac tfnh chilt, mau slic, chigu day nhu villlg nMn
manh gMp. Cac vii.ng sau tai, mi mll.t tren, thuc;mg don cho da gMp t~i vii.ng
m~t. Cac vung ne'p khu)hl, ne'p cei tay, ne'p b~n, bl,lng, m~t trong canh tay ... cho
da gMp o cac vj tri khac ngoai villlg m~t.
,.
,.
,...
.,
"
2. CAC PHUONG PHAP LAY MANH GHEP
-
Lily manh da mong: c6 nhigu phl1dng phap lily manh da mong tit ddn
gian de'n phuc t~p:
86
+ Luai dao c~o: villlg cho da duqc v6 trii.ng va gay te n(li bi, M m~t da
duqc hoi m(lt lOp vaseline mong. Dan ph~ng vii.ng cho da bAng hai thanh
de Iuai, dua Iuai dao c~o song song voi M m~t da trong khi cll.t rCii da
khoi ngn phia duoi. ThuCing kich thuoc manh da thu duqc nhO va chigu
day khong d6ng Mu voi pMu thu~t vien it kinh nghi~m. (Hinh 1.32).
+ Dao Humby: la m(lt trong nhilng dl,lllg Cl,llily da mong thOng dl,lllg
(Hinh 1.33). t.J'u di~m CUa dl,lng C\1 nay }a C6 th~ chi\. d(lng thay dfii d11<,!C
chigu day cua manh da, kich thuoc manh da ciing Ion hdn.
+ Dao lily da ki~u Padgett, Brown ch~y bAng di~n hay hdi nen. Dao lay da
Padgett d~ Slt dl,lng va cho chat luqng manh ghep cao hdn.
+ Dl,lc 16 mll.t luoi: d~ Umg chieu r(lng cua manh ghep, thl1dng dung m(lt
dl,lng C\1 dl,lC 16 sau khi thu d11<,!C manh ghep. Kich th110C va d(l r(lng CUa
16 da duqc quye't d!nh hOi ban dl,lc 16.
~~
.-r"""-
·~~~<--
Hinh 1.32. Ky thu~t lay da bling dao ~o
Hinh 1.33. La'y da bang dao Hum by
-
La'y da day toan hq: chi du
day da khOi niln va lo:;ti ho toan h9 tci chlic mil a h:;t hi bil.ng keo. (Hinh 1.34)
...
"
.
?
,
3. CHAM SOC NOI CHO MANH GHEP
-
D6i voi ghep da mong, lau hil m~t Mi cho da hil.ng huye't thanh pha
adrenalin ho~c dung d!ch Dicinone d~ tranh chay mau thu phat. Dung g:;tc
mil va g:;tc i:lm che phil ndi cho da. Qua trinh hi~u mo h6a se xay ra va ve't
thudng liiln s~;o sau 10·14 ngay.
-
D6i voi da day toan h(l, phiii dong ndi cho da hil.ng each hoc tach r(lng
hai mep tcin khuye't, khau hai lOp. Ne'u ndi cho da co kich thuoc qua Ion kh6ng
th~ dong tn,tc tie'p, co th~ ghep da mong d~ che phil kin tcin khuye't.
4. GHEP DA NOI NH4N
-
Sau khi chui:ln h! ndi nh~n (vo trung, lo:;ti bO tci chuc ho:;ti ti':i, tci chuc
h:;tt gia, cilm mau ky ... ), tie'n hanh d~t manh ghep len Mi nMn. Ne'u manh ghep
la da mong thi kh6ng ciln khau c6 d!nh manh ghep vao mep tcin khuye't, trai l:;ti
manh ghep da day toan h9 se du
mep ndi nh~n sao cho m~t duoi cila manh ghep tie'p xuc voi niln ndi nh~n, d~
m(lt dllu chi dai d~ CO th~ huQC du
Lam s:;tch khoang giua manh ghep va niln nh~n hil.ng each hdm dung
d!ch huye't thanh ho~c d6n ep len manh ghep hil.ng g:;tc i:lm.
-
D~t g:;tc mil tren bil m~t manh da ghep, chu y g:;tc nay phiii co kich thuoc
Ion hdn bil m~t cila manh da ghep. Sau do d~t tie'p g6i g:;tc (g:;tc i:lm hay g:;tc mil)
len tren g:;tc mil va du
87
:~···
. .
.
.
- .
. :
Hinh 1.34. Ky thui[lt la'y da day loan b(l
Hinh 1.35. Co ff!nh va d~t goi g~c tren manh ghep
5. CHAM SOC NCH GHEP DA
-
Thay bang ngoai nai ghep da vao ngay hOm sau m6, chi dli~c thao g6i
g:;tc vao ngay thu 5 - 7.
-
Clit chi vao ngay thu 7.
-
Vi~c cham s6c tie'p theo d6i vdi nai cho va nai nMn manh ghep d1.1~c keo
dai tit 3-4 tuiln tie'p theo. Vdi ndi cho da, ciln dli~c phii tren be ml}.t m(lt ldp mil,
cream hay dil.u dil giu d(l lim cho da, ngoai ra bang kin va bang ep dil tranh hi~n
tli~ng tM.m mau va sf;)o qua phat ndi cho da. Vdi nai nh~n da, bang g~c mil hay
g~c lim ciing dli~c thay 2 lilnlngay trong 3 tuiln dilu tien.
88
· KY THU~T GHEP NQI Bi VA GHEP MO
I. GHEP NQI Bi
Ghep nl?i bi la dl}.ng ghep sinh hqc.
Liin diiu tien du<:Jc th1,1c hi~n bdi Bogomolev nam 1924.
,
1. CHI DlNH
Ghep nl?i bi, chi dinh thudng ra"t hl}.n eM, thudng dung lam chat li~u dl?n
trong phil.u thu?t tl}.o hinh.
Di?n duoi da b nhiing vung cd th~ bi lorn, vi dv nhu: d vling tran, cung may,
s6ng miii, gii rna ...
Dung thay the' lOp cil.n d~ bit cac 16 thoat yt.
Chen vao cac khOp hi dfnh.
D6i khi dung d~ treo mi trong digu tq S\J.P mi, hoi;tc treo mep trong digu tq
li~t day thiin kinh s6 VII ngol}.i bien, nhu:ng Mt qua thii:m mi kh6ng cao, nen
ngay nay ft sl:t dvng va n6 chi ciin mangy nghia lich sl:t.
2.KYTHU!T
2.1. Ndi lily n(li bi
Ni?i bi c6 th~ la"y b nhigu ndi tren cd th~: vung da bvng, da dui, va nhiing
ndi c6 bi~u bi day.
2.2. Phtidng phap lily n(li bi
Dung dao mil, rl}.ch da sau de'n he't chigu day lOp bi~u m6. Kich thu:oc
va hinh dl}.ng vung mil, hay n6i each khiic la kfch thu:oc cua manh nl?i bi din la"y
ph\[ thUQC vao yeu diu cua vling dinh ghep.
Dung lu:ai dao ll}.ng lop bi~u m6, thudng lop bi~u m6 nay ll}.ng day tu 0,6-
0, 7mm rili l?t lop nay sang mQt ben. Dung dao mil c:it philn nl?i bi mu6n la"y toi
t?n lop rna du:oi da, kh6ng lfiy rna du:oi da. Sau khi la"y du<:Jc lOp nl?i bi, up lop
bi~u m6 xu6ng va khil.u ll}.i giilng nhu ghep da mong tren ngn rna. D(lt g6i gl}.C,
bang ep c6 dinh manh da.
Ne'u la"y manh ghep nl?i bi nhO, c6 th~ c:it hi\ lu6n lOp bi~u m6 rili khil.u ve't
mil tr\fc tie'p b&ng dudng khau ddn gian.
Trudng h<:Jp la"y lop bi~u m6 len, thay lOp nl?i bi leo nheo, c6 th~ dung
phudng phiip xi ll}.nh d~ cung rili c:it. Nhung xi ll}.nh ll}.i c6 nhli<;lc di~m la gay r61
lol}.n ve tu:in hoan anh hu:bng de'n dinh du:ilng manh ghep.
89
Khong nen dUng dao l~y l6p da d~ l6c n(li bi vi r~t kh6 ki~m tra d(l day, mong.
Ghep n(li bi Ia ghep phAn da dii dttc;Jc 11)-ng bO phiin bi~u mo; .yeu cAu manh
ghep khOng con chan long, tuye'n bii. D~ di~t chan long va tuye'n bii, c6 tac gia dg
nghi d6t nhi~t di~n. Nhttng sau d6t, vi~c nuoi dttang manh ghep se kern hdn.
2.3. D~t manh ghep
D~t manh ghep vao vung nh~n cang sbm cang tot. ThOng thttong chuAn bi
vllng nh~n tn!CJC rfii l~y manh ghep sau.
Ndi nhi).n manh ghep phai dam bao hai yeu cAu: VO khuAn va cAm mau tOt.
Ngttoi ta khong d~t tn:tc tie'p manh ghep vao 6 nhi).n, rna lam m(it dttong hAm
r6i dij.t manh ghep di qua dttong hAm vao ndi nh~n, sao cho mij.t rna len tren,
mij.t bi xuong dttbi. DUng chi khau xuyen len da r6i bu(lc vao goi gi).C, sau d6
khiiu mep ngoai ve't m6 binh thttong Mng cac miii chi roi. Bang ep vita dii chAc
tren vllng ghep.
-·
3. NHUQC DIEM
Ghep n(li bi la ghep sau trong Cd th~ nen ne'u khi l~y mii.nh ghep con bO s6t
te'bao bi~u m5 n6 se phat tri~n thanh nang bi~u mo, s6t tuye'n bii se phat tri~n
thanh u bii, sat tuye'n m6 hOi se thanh u tuye'n.
Mij.t khac, m(lt thai gian sau ghep, n(ii hi thttong co 11)-i, thoai hoa va v6n
C\IC gay m~t thlim mi.
'
II. GHEP MO
Un dau tien Czerny (1869) ghep rna thilnh cong tren m(lt b~nh nhiin vita
cAt bii u xd tuye'n vli. Tit d6 rna dttc;Jc cac tac gia su d1.1ng nhttla m(it ch~t
li~u d(in trong phAu thui).t tl).o hinh.
1. CHI DJNH
Ghep rna tlf do khOng dttc;Jc chi djnh r(lng riii.
Ghep rna dung d~ d(in vao m(lt VU.ng lorn nao d6 ciia cd th~, thttong d~ d(ln
i'J tren mij.t. D5i khi ghep rna d~ tl).o 11)-i hol).t d(ing ciia kMp ham.
Hoij.c ghep rna d(ln vao cac hoc sau khi cAt bii khoi u.
2.KY THU4.T
Ndi l~y rna: ngttoi ta thttong l~y rna d~ ghep i'J h1.1ng hoic i'J dui.
Phttdng phap l~y rna: r{lch da, cAt Wi lbp n(ii bi, li).t lbp n(li hi va bi~u
mo sang ben, dt th~ng lbp rna xuong Wi can cd, l~y rna kern theo lbp can mong,
l{lng ngang tren cung binh di~n. l~y rna ra dij.t ngang vao VU.ng nhi).n, chinh vi
vi).y trttbc khi li'ly manh ghep cAn phai chuAn hi ndi nhi).n trttbc va cAn cAm mau
90
ky de phong mau tv. Lily rna trong dieu ki~n tuy~t d6i vo trung, khi lily rna cil.n
giam chiln thuong to'i da b&ng each dung g~c iim dEl cil.m manh ghep.
D~t manh ghep vao noi ~h~n, bang ep vita phai, ne'u cMt qua thi hOng
khOI.luqng rna, long qua thi c6 mau tv.
3. BIEN CHUNG
Mau tv: khil.c phvc hang c~m mau to't truoc khi d~t manh ghep.
Nhi~m triing: de phong b&ng each vo triing tuy~t do'i cac thao tac, khang
sinh toan thil.n. Ne'u c6 nhi~m trung dn thao bo manh ghep.
U dtch: ne'u nghi ngd (1 dtch sau m6, nen d~t d~n ltiu.
•'
4. NHU'QC DIEM
Ghep rna khOng hao dam vi mo rna long leo, nuoi duang kern, d~ Mm d~p,
ho~i tl:t. Kha nang cho'ng nhi~m triing cua manh ghep rat kern.
Ne'u manh ghep c6 gil.n duqc thi n6 ciing bt xo cung va co nhieu. Ngtidi ta
khil.c phvc hi~n tuqng co b&ng vi~c ghep kho'i rna 3/2. C6 nghia la sl:t d1,mg mi)t
khOI.luqng rna gilp ruai kho'i luqng rna viing nMn c~n.
91
KY THU4 T GHEP GAN VA GHEP CAN
I. GHEP GAN
l.D~ CU'ONG
Gan la mgt t& chuc lien Mt xd, d~ silng, each xi't lf va ky thu~t ghep ddn
gian. Khi ghep tudi, cac te' bao gan ghep bi tieu d:in va du~jc thay the' d:in bil.ng
cac te' biio mdi. Nghien cuu qua trinh phat tri€n cua manh ghep gan, nglidi ta
thily c6 hai thuye't du(jc nhigu nguiJi tan thanh hdn cii:
* Thuye't Lister: manh gan ghep chi la mgt c:iu nili, cac te'bao b manh
ghep cMt d:in va cuili cung manh ghep du~jc thay the' hoan toan bil.ng cac te' bao
mdi phat sinh.
* Thuye't Nageotte: gan ghep chi la mgt khung da, cac te'bao lien Mt phat
sinh til nhung nguyen bao xd thanh nguyen bao gan va n6 ghep nili tv nhien
thanh mgt c:iu gan mdi.
Gan ghep du(jc nu6i duang bil.ng thtlm thilu nhung sau ghep mgt thOi gian,
liii cua gan ghep bi ho~i ti':t v6 trung vi kh6ng du~jc nu6i duang kiP thdi. Manh
ghep co ngi\n l~i. Do d6, truoc khi ghep phai lily gan dai hdn yeu c:iu.
2. NGUON LAY GAN
Nen lily gan d nhung Cd rna it chuc nang quan trqng nhu: Cd gan tay lOn, cd
gan tay be, mgt trong cac b6 cua cd gilp chung n6ng ng6n tay, cd dubi ng6n chan,
cd gan chan g:iy. Si':t dvng gan tudi tv than d~ ghep se cho ke't qua tilt nhilt. C6
th~ lily nhting manh ghep la gan mong d~ thay the' cho ndi thie'u hvt la nhung
gan !On. C6 tac gia si':t dvng ngu6n gan dv tru lily tii ti':t thi, du(jc biio quan l~nh
hoi).c dong kh6. Manh ghep vil.n silng du(jc, nhung chilt lu~jng kern hdn.
3. CHI DJNH
Khi milt mgt do~n gan d nhung vi tri quan trqng, anh hubng de'n chuc
nang rna kh6ng th~ phvc h6i du~jc bil.ng ky thu~t chuy~n gan M ci).n hoi).c
ky thui).t xe gan thi chung ta nen si':t dvng den ky thu~t ghep gan .
. Ghep gan d~ phvc h6i sv thie'u hvt gan b cac chi, di).c bi~t la ban tay va
ng6n tay. Cac tac gia luu y nhigu den vi~c phvc h6i gan b ng6n Iva ng6n II.
4. DIEU Kl¢N GHEP
Ndi nh~n manh ghep phiii c6 da phil du day, nen nhi).n mgm m~i,
v6 khuiln va dieu ki~n tudi mau tilt.
Manh ghep phiii lily du~jc cii bao gan. TruC!ng h~jp hi milt bao gan, c:in
dung can m~c d~ thay the' bqc kin liii gan. Manh gan ghep kh6ng c:in khili lu~jng
ldn nhung phiii du chile.
92
Khop xudng i'J ndi djnh ghep gan con hol).t d<;ing binh thuilng. Kh6ng nen
ghep gan vao nhfing vling rna cac khOp xuong da hong, milt chuc nang. Nen lily
bO bOt nhfing t6 chuc xo, s~o, di! manh gan ghep du<;~c n?tm tren m9t d~m co la
tilt nhilt.
5. KY THU!T
Truoc khi ghep ph:J.i chw'i'n bi ky cac d:iu gan djnh ghep. Kii!m tra ky xem
bao gan c6 bi dfnh kh6ng, kiilm tra d9 dai cua manh ghep, bao giil cilng lily
manh ghep dai han so voi dol).n gan thieu hl,lt c:in ghep di!. dil phiing gan ghep co
.:;
,.,?
ngan sau mo.
Dung dao m6 thi).t sil.c cil.t gqn va gqt dil.u gan. Chung ta dung bao giil cil.t
gan b?ing keo. B6c tach bao gan i'J d:iu manh ghep, sao cho khi ghep bao gan
kh6ng bi k~t vao gifia mili nili cua loi gan.
Khau nili gan, thong thuilng ciic tii.c gia si'i d1,1ng ky thu~t khau mili day
gi:iy, voi chi nylon, kim th:ing.
Cilng c6 th~ khau gan b?ing ky thuij.t khil.u voi cue d~m kii!u Bunnel. Day
la each khau voi chi thep. Khau m9t d:iu gan kii!u mili day gi:ly; ben d:iu gan.
dili di~n, hai s<;li chi xuyen dqc gan chl).y song song va chui ra da qua m9t vet m6
nhO. Hai d:iu chi du<;~c luiln qua hai 16 cua chiec cue, rili bu<;ic cil djnh cue tren da.
Sau 3 tuil.n, chi thep du<;~c cil.t phfa cue d~m, va rut chi ra.
M<;it sil tile gia ll).i khau kii!u Sandwich. Dung chi nylon kh6ng chiln
thuong, khau cil djnh d:iu gan voi nhau b?ing cac mili chi xuyen ngang.
Ngay nay, voi S\J tien b9 trong nghien cuu vi giai ph!u cua bao gan; voi
S\J hi\ tr<;l CUa CaC phudng ti~n trong ph!u thu~t nhu: kim chi kh6ng chiln
thuong, kfnh lup ph!u thuij.t hay kfnh hiiln vi ph!u thuij.t nguili ta c6 thi! nili
gan theo kii!u loi gan voi loi gan va bao gan voi bao gan. Kii!u khau nay se cho
Mt qua ghep gan tilt nhilt, tranh du<;~c hi~n tu<;~ng xo dfnh sau ghep va Mt qua
la chuc nang vi).n d<;ing khOp tilt han.
Hi).u ph!u c:in cil djnh manh ghep 3 tuil.n. Neu khau chi nylon thi di! vinh
vii\n, khau chi thep thi rut chi va cho b~nh nhan ti).p tu tuil.n thu 4 tri'J di.
II. GHEP CAN
Can la chilt li~u thuilng du<;~c si'i d1,1ng trong ph!u thuij.t tl_lo hinh. Can
dung di! thay the gan co, lam phuong ti~n treo t6 chuc sa tr~ di! ph1,1c hili chuc
nang m9t co quan hay m9t b9 phij.n nao d6 cua co thi!, lam chilt li~u d<;in ...
,
1. CHI DlNH
Dung lam chilt li~u treo mi trong diilu trj Sl,IP mi mil.t.
Treo mep, treo mi duoi trong diilu tri li~t day th:in kinh VII ngol_li bien.
Si'i d1,1ng can (can thai duong) trong tl).o hinh d9n: chua lep ni'ia mij.t,
cac 6 khuyet phftn milm vung mij.t.
93
T:;to hinh phil cac khuyet h6ng SQ.
Lam mang bQC thay thebao gan.
B9c dftu xttong trong di~n khOp de phOng dinh khOp sau chiln thttong ho~c
sau phi\.u thu~t rna Sl,lll bQC di~n khOp bi thttong t6n.
2. NGUON LAY CAN
Can dill: thttong phii.u thu~t mil-t ngoai dui, b?tng dttong rlitch da cong
chu S, b9c 19 can dui, d.t m9t dai can theo yeu cfiu. Khau vet m6 hai lop sau khi
da khau ph1,1c h6i t6t lop can.
Can thai dttong: thttong sit d1,1ng nhtt m9t v:;~t c6 cuong, hol:ic di chuy~n v:;~t
t\( do voi ky thu~t vi phfiu.
Can c&ng tay: thttong it dttqc sit d1,1ng.
3.KY THU!T
Can ghep dttqc nuoi dttang b?tng thilm thilu, cho nen sit d1,1ng can tttoi
tl;l than d~ ghep Ia tot nMt.
Noi nh~n manh gMp phai c6 da dil day va t6 chuc dttoi da mem m:;ti, it
t6 chuc xo sqi, khOng diiit trl;ic tiep can ghep tren nen xttong.
Vung nh~n manh ghep can phai tuy~t dOi VO khufln, cftm mau t6t
va khong c6 dieu ki~n u dich sau m6.
Noi nh~n manh ghep cftn dttqc chufln hi ky trttoc, lily can ra ghep ngay.
Khong ngam manh ghep trong bat cu thu dung djch nao. Khong dEl manh ghep
bi khO, ket qua sau ghep se rilt kern.
Dung dao m6 rlitch da VU.ng dinh lily can. Mil-t ngoai dui, hol:ic cAng tay nen
rlitch da bAng dttong cong hlnh chu S. Khi lily can thai dttong, r:;tch da vung thai
dttong b?tng dttong r:;tch hlnh chu T.
B9c 19 vung can dinh lily, lily can b?tng dao m6. Rich thttoc cila manh ghep
can dai hay nglln, r9ng hay h~p ph1,1 thu9c vao noi nh~n manh gMp.
Thong thttong lily m9t manh can lam chilt li~u treo, ta nen lily m9t dai dai
vita dil voi yeu cilu ghep. Lily can dEl che phil nen lily di~n tich r9ng. Sau khi lily
can ghep xong, nen kh§.u ph1,1c h6i !:;ti vung lily can th~t ky, ch:ic ch:in de phOng
thoat vi co sau m6.
Can ghep dttoi d~itng chilt li~u treo ciln dttqc d~t trong m9t dttong hftm dttoi
da. Diiu can nen kh§.u co dinh b?tng mui kh§.u chu U dEl tranh tu9t chi, tu9t
manh ghep sau m6. Nen sit d1,1ng chi khOng tieu d~ khau c6 dinh manh ghep va
dEl vinh vi~n.
Sau khi ghep can m9t thai gian, neu manh ghep XO hoa thi t6 chuc bi co
l~iti. Da so cac trttong hqp sit d1,1ng can dttoi d:;tng chilt li~u treo thttong hi gian va
t6 chuc sat&
Thai kl h~u phii.u, manh ghep can cftn dttqc co dinh t6t va dam bao tuy~t
do'i vo khuiln.
94
KY THUAT GHEP SUN
.
.
I. E>~l CUONG
8\].n la cha't li~u t(lo hinh khOi du:qc slt d\].ng kha r(ing riii trong ph:iu thu~t
t(lo hinh. Bert liln dil.u tien ca'y S\J.ll thl,tc nghi~m tren d(ing v~t vao nam 1865.
De'n nam 1869, Koenig la ngu:ili dil.u tien ghep S\J.n tv than tren ngU:di d~ tii.i t(lo
m(it cung S\J.n khi quan bt t6n thu:ong. 8\ln la t6 chuc kern bi~t hoii., nen khi
ghep it bt pharr ung mi~n dtch. 8\].n ghep c6 nhi«lu U:u di~m:
-
Nguiln cung ca'p khii. phong phu.
-
8\].n c6 sue dEl khii.ng voi nhi~m trii.ng cao hon t6 chuc khii.c.
-
8\].n m«lm, d~ t(lo dii.ng bling dao m6.
Song manh S\].ll ghep cilng c6 m(it vai nhu:qc di~m:
-
Sau ghep, mang S\J.n thoii.i h6a xo co l(li lam cho S\J.n bt cong Vli!O.
-
Phil.i m6 d~ la'y S\J.n cho nen t(lo them m(it ve't s(ilo moi cho b~nh nhan.
II. PHAN LO~I
8\].n ghep CO ba lo(li: S\].ll tl,i than, S\].ll dbng loai va S\].ll dj loai.
1. SlJN Tlf THAN
ThU:dng ghep S\].ll tu:oi, manh ghep d~ du:qc tie'p nMn, ra't hie'm g~p tieu
S\J.n. Th~m chi i'J nhung ngu:ili tre S\J.n c6 th~ phii.t tri~n sau ghep.
Ghep S\].ll tl,t than la d(lng ghep S\].ll t6t nha't, thu:ilng du:qc ii.p d\].ng va c6
cha't lu:qng ghep cao.
Nguiln S\].n:
-
8\].n sU:dn: khi cil.n la'y m(it manh S\].ll r(ing, day nen la'y S\].ll SU:dn. Xu:ong
sU:dn thu VII, VIII, IX, X cho m(it kh6i lu:qng S\J.n Ion.
-
8\].n vanh tai: mong, d~ la'y. ThU:dng slt d\].ng d~ t(!O hinh cii.nh mili.
-
8\].n vach mili: du:qc dung it hon.
-
8\].n tren khOp g6i: trong thl,ic ti\' khong nen Slt d\].ng.
2. SlJN DONG LOAI
8\].n tu:oi: thU:dng la'y cua ffi(il ghep cho con, la'y cua anh em (chj em) sinh
d6i ghep cho nhau. Manh ghep du:qc tie'p nMn gil.n gi6ng nhu: S\J.ll tl,t than.
95
Svn bao quan: Ia manh svn dU<;!c lily tit C
phU
Svn du<;~c lily titbii, de, be ... d€ ghep cho nguoi. Thl,ic te' hi~n nay·khong
dung nua vi sau ghep phan ltng viem rilt m:;tnh, svn tieu nhanh. Ne'u manh
ghep con thi ciing bi thoai hoa thanh m9t khoi x<1 . s<;!i.
,
.
Ill. CHI D!NH GHEP Sl,IN
-
Ghep svn d€ t:;~o hinh song miii, dl,ing canh miii, t:;~o hinh d:iu miii.
-
Ghep svn va cac khuye't xU
T:;to hinh bO 6 milt.
-
Di)n cAm, phvc htii cac cung svn khi quan.
-
Lam khung d9n trong t:;~o hinh vanh tai.
-
D9n thay the v~t hang trong t:;~o hinh dU
Svn suon VII glln vao d:iu duoi xU
chung ta se lily dU<;!c m9t manh svn Ion va an toan. Thuong lily svn b nguoi 18
de'n 45 tu6i.
C6 th€ chi c:in gay te t:;~i ch6 ciing dii lily manh ghep b svn suon. Tuy
nhien, sau khi lily svn b~nh nhan se dau khoang m9t thang.
R:;~ch da b VU.ng djnh lily svn, duong r:;~ch song song voi trvc ciia xU
ci\n, tach C
XU
lily svn thuong lily kern theo cii. phftn m:;~c s~ mi).t ngoai. Dung dao m6 cllt
mang svn - svn theo hinh dang rna phftu thu~t c:in, nen lily 2/3 IU<;!ng svn ij
mi).t ngoai, d€ l:;~i 1/3 IU<;!ng s~ b phia trong cling v8i m:;~c svn. Thao tac nay
phai th~n trqng vi d~ gay chiiy mau do cAt phai m:;~ch lien suon, hoi).c gay thung
mang ph6i Oa thanh), gay tran khi mang phbi. D€ an toan khi dt svn, c:in dung
m6c nang phftn svn djnh cAt len, vita cAt svn vita ki€m tra du<;~c mi).t du8i di~n
cAt, tranh thiing mang ph6i.
Sau khi lily s~ xong, dn khau ve't m6 l:;ti din th~n, luu y khong d€ khoang
trong. Nen khau C
96
Neu gi).p bien chung chay mau, ciin d.m mau ky b~ng may d6t di~n hoi).c
khau cAm mau b~ng mili khil.u chu X, chfi U. Khong du<;~c khil.u kin vet m6 khi
con nghi ngo chay mau, cAm m{m th~t ky tru:oc khi khil.u kin lop cd. Dg phOng
mau tv cAn di).t d:ln luu.
Truong h<;lp khong tach cac b6 cd mil d.t qua cac cd khi vilo svn, cAn khau
phvc h6i cac lop cd th~t ky, vi truong h<;lp nay rflt dii chay mau thu ph:it sau m6
tit cac mf).Ch n(\i Cd.
V. CHUAN B! MANH GHEP VA NOI NH~N
,
.
l.MANH GHEP
Dung dao m6 g9t manh svn vita lfly, d~ c6 du<;~c hinh dang thich h<;lp
vil khO'i lu<;~ng phil h<;lp viii ndi dinh ghep. Neu tf).o hinh sO'ng mili thi tf).o dang
theo sO'ng mili dinh ghep. Neu d(\n duong v~t, tf).O thilnh hai manh dE:lt. Tf).O hinh
vilnh tai thi tf).o khung d(ln hinh vilnh tai ...
D~ tranh hi~n tu<;~ng cong VE:lO svn sau ghep, cAn b6c Sf!.ch milng svn, hoi).c
dung dao m6 cil.t ki~u khoanh bi nhigu vong d~ c&t dut cac s<;li milng svn.
Khi tf).o hinh sO'ng mili, nen quay mi).t c6 milng svn xuO'ng duoi, mi).t c&t loi
svn quay len tren. C6 tac gia xuyen dinh vilo trvc svn, hoi).c ngil.m lf).nh d~ cO' dinh
svn. Song cac phudng phap nay dii. li'ii thai, hi~n nay khOng ap dvng nua.
2. NOI NH~ MANH GHEP
Phai chuii:n bi t6t noi nh~n truoc khi lfly svn. Da phu tren viing ghep
phai du day. Vung nh~n du<;lc cAm mau ky, tf).o du<;~c 6 nh~n svn n~m sil.u trong
t6 chuc phAn mgm. Chi ghep svn vilo nhung vung co th~ nuoi duang t6t. Duong
rf).ch da khOng n~m tr\fc tiep tren manh ghep, mil tf).o thilnh dudng hAm.
Neu ghep svn vilo 6 viem, thi 6 viem phiii du<;~c digu tri tri~t d~ sau 7
th:ing. Th~n tr9ng khi ghep svn d b~nh nhan mile b~nh giang mai, b~nh phong.
VI. H~U PHAU
Sau m6 ghep svn b~nh nhan du<;~c nghi b noi mat me.
Neu nhiiim trung sau ghep svn nen digu tri biio t&n, b~ng each di).t sonde
bdm ri'la huyet thanh vil kh:ing sinh. Di€u tri biio t&n khOng c6 ket qua moi th:io
bo manh ghep.
97
KY THU~ T GHEP Xl/ONG
I. £>~1 CliONG
1. PHAN BitT au:EP co QUAN vA GHEP TO cuuc
-
Ghep cd quan ho!tn hao ve giai phli.u va chuc nang ciia Cd quan.
-
GMp t6 chuc Ia ghep mo ciia tung t6 chuc (da, cd xttdng ... )
Trang ghep t6 chuc ciing phan bi~t:
+ Ghep t~,t than: lily t6 chuc ciia ban than b~nh nhan, ghep cho chinh
b~nh nhan d6.
+ Ghep d6ng loai: lily t6 chUc ciia ngttdi. (ngttdi. khac, tu thi ... ) ghep cho ngttdi..
+ Ghep di loai: lily t6 chuc ciia d(lng v~t ghep cho ngttdi (xttdng bo, xttdng
!<;ln ... ).
2. GHEP XU'ONG LA GHEP TO CHUC DQN
C6 th~ ghep d(ln hinh (t~o song miii, t~o nh6 cAm ... ) c6 th~ ghep chUc nang
(ghep xttdng ham dtt(li ... )
Lo~i chilt li~u: xudng ghep ciing g6m ba lo~i:
+ D6ng loai.
+ Di loai.
+ T~,t than.
Xudng t~,t than tudi Ia chilt li~u tot nhilt, tuy c6 m(lt so nhu<;lc di~m (phai
m6lily manh ghep, solu<;jng va khoi h.t<;jng c6 h~n, hinh d~ng c6 khi kh6ng du<;lc
thich h<;lp).
Xudng di loai th~,tc chilt kh6ng con gia tq.
Xudng d6ng loai m(lt thOi gian dtt<;lc danh gia cao, hi~n nay cho tha'y ke't
qua thilp, l~i phai c6 phttdng phap va phttdng ti~n bao quan thich h<;lp.
,
.
3. SINH HQC MANU GHEP
M~c dliu du<;lc nghien cuu nhieu nhung nay vli.n chua danh gia tMt r6 so
ph~n manh ghep trong cd th~. Nhttng chile chlln khi ghep vao Cd th~, manh
ghep c6 nhflng thay d6i ve cflu true, hinh d~ng, d6 Ia S\! thay d6i ciia cilu true Cd
th~ nhAm phu h<;lp v(li chuc nang.
98
yg vai tro cua manh ghep ciing c6 nhigu gia thuyet khac nhau:
-
Manh ghep chi con la m9t khung cho tfi chuc xuong mdi, cac te bao cua
manh ghep se hoan toan tieu huy.
-
M9t so te bao cua manh ghep vfin con t6n t:;ti. Thl,ic tela nhung te bao
cot m:;tc, te bao cua lop xlidng ngo:;ti vi cung dil.n dil.n tieu huy, m9t so te bao
xuong con t6n t:;ti, thi vai tro t:;to cot cung rilt h:;tn che. Thvc chilt cua hii;in tuc;Jng
tai 1:!-p tfi chuc xuong tren manh ghep vfin la hii;in tuc;Jng thay tM dil.n: tfi chuc
xttong ghep tieu dil.n, t:;to thil.nh xoang hoc, mau tit 6 nh:!.n xam nh:i.p, dua te bao
lien ket tdi, t:;to thil.nh nhung be xuong mdi (hii;in tuc;Jng "bo liln- Cleeping
substitution" cua Femister).
4. NHUNG m:Eu KI~N D:E MANH GHEP n:E soNG mrQc
Manh ghep duc;Jc tudi mau tOt.
C6 digu kii;in ti ep giua manh ghep va xuong nh:!.n tot.
Co dtnh tot. Co dtnh tot t:;to digu kii;\n cho m:;tch mau xam nh:!.p dua te bao
t:;to xuong den d~ dang.
II. cAc D~NG MANH GHEP XUONG TUOI Tl/ THAN
Manh ghep xuong tuoi tv than thuilng dung dudi 3 hinh thuc:
+ Manh xuong - cot m:;tc.
+ Manh xuong di).c (xuong cung).
+ Manh xuong xop.
1. MANH GHEP xuoNG- coT ~c
Thuilng lily tit xuong chay hoi).c xuong mac.
Ky thu:i.t: dung dao s:ic, b9c 19 mi).t trudc xuong chay nhung kh6ng r:;tch cot
m:;tc, sau d6 dung dao s:ic c:it cot m:;tc theo kfch thudc dii. dtnh, dung dvc s:ic dvc
ml)t manh xliong mong dfnh vao cot m:;tc.
Lo:;ti manh ghep nay thudng dung d~ ghep d(in, ghep kich thfch sinh h9C
(ghep kern manh Homo, ghep vao vanh khdp gia ... ).
2. MANH Xu'ONG CliNG
Thudng lily i'J cac do:;tn xuong dai (xuong mac)
+ u'u di~m: dap ung duc;Jc yeu cilu chtu lvc i'J chi.
+ Nhuc;Jc di~m: kh6lien xuong.
99
9
,
~
3. MANH GHEP XU"ONG XOP
Hay dung trong tl;lo hinh. Thuong lily tit xudng ch~u, xudng suon.
-
Xudng mao ch~u: c6 th€ lily khoi lu<:Jng !On, kh6ng l(l, kh6ng anh huang
t<'li chuc nang. Ky thu~t: v6 cam - su d1,mg cac dl;lng v6 cam th6ng thuong. B(lc l(l
mao ch~u. Ven cd • phuc ml;IC vao trong. Di'tng d1,1c, ella lily manh ghep theo kfch
thuoc, hinh dang thich h<:Jp.
Chu y: c~m mau mi).t cil.t xudng (dil.p gl;IC, dung sap ... )
-
Xudng suon: thuong lily cung suon phia truoc (hay lily ben phai). Hay
lily cac xudng so 7, 8, 9 kh6ng lily cot m:;tc. C6 th€ lily them d~u Sl,ln khi c~n
tl;IO hinh d~u khdp.
Ky thu~t: b(lc l(l mi).t xudng, b6c tach xudng (chU y bo duoi, ph€ ml;lc), cil.t
ca dol;ln suon.
Chi djnh: c6 th€ tl;lo cung ham duoi (vi d~ uon, d~ cil.t g9t). Thlfc tea Vi~t
Nam it dung xudng suon.
Ill. XVONG DONG LOAI
Uu di€m: c6 th€ cung cilp du<:Jc khoi lu<:Jng !On, c6 th€ ch9n hinh dang thich
h<:Jp, b~nh nhan kh6ng phai chiu them m(lt Mn m6 d€ lily manh ghep.
Nhu<:Jc di€m: manh ghep kh6 hilp thv, kh6 lien.
-
Ngu6n lily xudng:
+ Lily tit cac tu thi d(lt tu, tu thi kh6ng mil.c b~nh truyen nhi~m, ngltoi
kh6ng qua gia, kh6ng qua tre.
+ C6 th€ lily xudng tit cac chi th€ cil.t lia.
-
Bao quan: xudng d6ng loai khi dung bil.t bu(lc phai qua m(lt qua trinh
biio quan. Thlfc chilt day Ia qua trinh lam milt khii nang mi~n djch. Co nhieu
each bao quan.
+ Bao quan l:;tnh: h:;t thilp nhi~t d(l d~n, c6 th€ xuong toi -170°C.
+ Bao quan dong kh6: xudng du<:Jc lily Mt nude a chan kh6ng trong nhi~t d(l
thilp.
+ Bao quan trong hoa chilt.
IV. XVONG D! LOAI
Thuong dung xudng be (truoc day c6 dung xudng de, xudng voi, nga voi).
Hay dung nhilt Ia lol;li xudng thu~n khiet (Osporum): xudng du<:~c lily thanh
ph~n dl;lm, nude, thlfc chilt chi con ll;li chilt khoang. Kha nang kich thich sinh
h9c rift thilp cua xudng Ia nhu<:Jc di€m ion nhilt, xudng kh6 du<:Jc chilp nh~n, qua
trinh tl;IO xudng rift ch~m. Hi~n nay rift it dung.
100