xet nghi~m b6 sung nhtt sieu am doppler holj.c cqng htti'lng tit. Ne'u vfin con nghi
nga, c6 th~ chiin doan nhb sinh thie't voi h6a m6 miiin dtch (GLUT1).
1.3. Chiin doim phan bi~t
-
U hl).t sinh mil (pyogenic granuloma)
-
Cac dt dl).ng ml).ch mau
+ Dt dl).ng mao ml).ch
+ Di dl).ng tinh ml).ch
.+ Dj dl).ng hl).ch ml).ch
+ Di dl).ng dqng - tinh ml).ch
-
Cac u ml).ch mau Hmh tinh bfim sinh.
-
Cac u ml).ch mau lanh tinh mAc ph3.i khk
- u ac tinh.
1.4. Di~u trj
-
Xi't ly bao t6n, theo doi kh6ng can thi~p.
Trong philn lon cac trttang hqp, cac u ml).ch mau tre em kh6ng ciln bat cu
sv di€u trt gi. Vi~c xi't ly bao g6m giai thich cho bO m~ tre v€ sv thoai lui tv phat
cua kMi u va theo doi dtnh ky.
-
Dieu tq nqi valholj.c ngol).i khoa trong cac th~ phuc tl).p.
Trong cac th~ phuc tl).p hoi).c nguy cd gay bie'n chung (do vt tri holj.c th~
tfch), vi~c di€u trt la da chuyen nganh bi'Ji mgt e kip chuyen sau. Cac di€u trj c6
th~ nhtt sau:
-
Di€u tq corticosteroids
+ Corticosteroids toan thfln: dttqc phat hi~n nam 1967 va hi~n nay dii. tri'J
thanh phttdng phap di€u tq hang dilu d6i voi nhilng UMMTE lOn bie'n
chung de dqa sv song holj.c chuc nang. Prednisolon hoi).c Prednison 2-3
mg/kg/ngay dttqc uong trong 3-4 tuiln, sau d6 giam li€u diln trong vai
tuiln den vai thang. Cac tac d\lllg phv bao g6m: ve mi).t Cushing, dii bt
kich thich, kich ung dl). day, giam phat tri~n chi€u cao va can nlj.ng ...
+ Corticosteroids tiem trong u: di~n hlnh T'rUzmcinolon hoijc/va bethametason
dttqc tiem trong kh61 u.
-
Interferon (IFR)
Tac d\lllg phv thttang glj.p: sot, dau Cd, tang men gan, giam hl).ch cilu, giam
ti~u cilu, thie'u mau, trilm cam va thi~u nang tuye'n giap, dlj.c bi~t la li~t co cung
hai ben (spastic diplegia) kh6ng h6i phvc. Vi v~y nhi€u tac gia cho r~ng
151
Interferon chi nen dung cho tre duoi 1 tu6i khi u de d9a tfnh m~ng rna khong
dap ung voi cac phltdng phap di€u hi khac.
Vincristin, Bleomycin da dltQc d€ nghi d~ thay the' Interferon.
-
Propranolol
Dttc_lc philt hi~n nam 2008, tuy nhien cac tac dvng ph\1 cung da dUQC bao
cao nhU co th~t phe' qwin, ch?m nhjp tim, h~ huye't ap, h~ dUdng huye't, co gi?t,
tang kali mau, ia chay.
-
Laser
Laser miiU (PDL) da dttc_lc sl:t dvng trong di€u trj cac UMMTE th~ nong,
cac giii.n mao m~ch con J~i ctia nhung u dii. thoai lui, hoi,j.c cac u hi loet.
-
Phudng phap lam nghiin m~ch: rB:t hie'm khi dUQc sl:t dvng.
-
Cac phudng phap khilc nhu ap l~nh, tiem xd, x~ tri hi~n nay h~u nhu
khong con dUQC ap dvng do cac biifn chung ni,j.ng nhlt S(;lO x3:u, teo t6 chuc, giam
S~C to, giii.n mao m~ch, Slf. d6ng som cua VU.ng cot hoa ....
-
Phii.u thu?t
Phii.u thu?t thuang dUQc thJ!.c hi~n mu(ln (sau 7 tu6i), cho cac di tfch con
s6t l~i sau khi UMMTE thoai lui.
C6 th~ phii.u thu?t som hdn cho m(lt so u b d~u mi,it c6 (mili, moi, vanh
tai ... ). Phii.u thu?t "cB:p cuu" ciing dUQC d€ nghi trong cac tinh huong nguy hi~m
cho Slf. Song (u d h~ thanh mon, chay mau ni,j.ng hoi,j.c keo dai. .. ), hoi,j.C anh hUdng
chuc nang tr~m trQng (de dQa thj ]J!.c, tlic nghen 16 mui ... ), loet-b(li nhi~m. rna
khOng dap ung voi di€u tri n(li khoa.
1.5. Cac u m~ch mau b&m sinh
D6 Ia cac u m~ch mau lanh tinh dii. d~t de'n Clf.C di~m ctia Sl/. tang sinh
ngay tu khi moi sinh chia lam 2 lo~i:
U m~ch mau bii:m sinh thoai tri~n nhanh (RICH: rapidly involuting congenital
hemangioma).
u thoai trien nhanh ch6ng (thudng 6-18 thang) va thuang gay nen m(lt
VU.ng teo rna va thua da.
U
m~ch mau bdm sinh khOng thoai tri~n (NICH: non involuting
congenital hemangioma).
U khOng thoai tri~n. di€u trj Ia phii.u thu?t.
1.6. Cac u m~ch mau lanh tinh miic phai khac
U m~ch d~ng bill (tufted angioma hay angioblastoma).
U m~ch n(li mo d{lng kaposi (kaposiforme Hemangioendothelioma).
152
Hai d~;~ng u m~;~ch mau nay d~u c6 di;ic tinh thil.m nhifim va X<1. B~nh nl;ing h<1n
vi c6 th~ tie'n tri~n de'n m(it Slf giam ti~u cAu nl;ing (hi~n tttc;sng Kasahach-Merritt).
Ill. D! D~NG M~CH MAU
Dt d~;~ng m~;~ch mau Ia Slf phat tri~n hilt hinh thttong cua cac m~;~ch mau
trong qua trinh phat tri~n phOi thai, luon xuilt hi~n vao hie sinh (ml;ic du c6 th~
khOng dttc;sc nh~n thily), Ian len cung vc'li tre va khOng hao gio W milt di. Dt d~;~ng
c6 th~ lien quan de'n tinh m~;~ch, d(ing m~;~ch, h~;~ch m~;~ch, hol;ic mao m~;~ch. C6 th~
lien quan de'n nhi~u d~;~ng m~;~ch mau, dttc;sc gQi Ia di d~;~ng phili hc;fp (di d~;~ng tinh
m~;~ch-h~;~ch m~;~ch, mao m~;~ch-tinh m~;~ch ... ). Cac dt d~;~ng nay c6 th~ nAm trong
ciic h(ii chung it nhi~u phuc t~;~p phili hc;fp cac dt d~;~ng m~;~ch mau vc'li cac hilt
thttong hilm sinh khac.
1. D! D4NG TiNH ~CH
D6la dt d~;~ng m~;~ch mau hay gl;ip nhilt (50% cac dt d~;~ng m~;~ch mau).
1.1. Lam sang
Do thttong Ia m(it khili mau xanh, it nhi~u g6 len, hol;ic cua m(it m~;~ng lttc'li
nong cac tinh m~;~ch giilng nhtt cac hui giii.n tinh m~;~ch (varices). T6n thtt<1ng c6
th~ ht iln x~p dfi dang, ph6ng trb l~;~i khi tha ep, tang th~ tich b ttt the' dilc xuilng
va khi gllng sue. Doi khi c6 th~ so thily cac nilt voi h6a dttc;sc g9i Ia soi tinh m~;~ch.
Dt d~;~ng tinh m~;~ch luon luon xuilt hi~n vao hie sinh, nhttng c6 th~ khong dttc;sc
nh~n thily va trb nen c6 tri~u chung trong thOi th<1 ilu hoi;ic tu6i thie'u nien.
1.2. Tie'n tri~n
C6 th~ hao g6m:
-
Cac giai do~;~n tile m~;~ch: thttong hay gi;ip, hlnh thanh cac nilt dau, viem,
giam trong vai ngay, dAn de'n Slf hlnh thanh cac soi tinh m~;~ch.
-
M(it Slf dong mau khu tru trong long m~;~ch (CIVL): thttOng b nhililg dt
d~;~ng tinh m~;~ch !(In, hi~u hl~n bbi cac cdn dau va Slf tang cac D-dimeres. Cfin phiii
phat hl~n sc'lm vi c6 th~ tie'n tri~n thanh dong mau rai rae trong long m~;~ch (CIVD)
khbi phat hbi m(it thii thu~t xam liln th~m chi ngay ca khl thii thu~t nay khong
lien quan de'n dt d~;~ng tinh m~;~ch (phAu thu~t amygdales, vi em ru(it thua ... ).
C<1n dau trb nen ktch phat hbi Slf thay d6i hormon, Slf hanh kinh, thai
nghen, dung thuilc ngi:!a thai ...
1.3. C~n lam sang
Bao g6m:
-
Sieu am Doppler: cho thily m(it khol m~;~ch mau c6 th~ nen ep, doi khi c6
cas soi tinh m~;~ch. Dong chay trong long dt d~;~ng tinh m~;~ch cMm hoi;ic khOng
the do dttc;sc.
153
-
C(lng huiing tu: danh gia gi{1i hl).n cua t6n thu<1ng, chiln doifm xac dinh
(cuong d(l tang ii T2).
-
X-quang tieu chuftn: soi tinh ml).ch.
-
N6ng d(l D-dimeres d~ phat hi~n chay mau khu tru trong llmg ml).ch
(CIVL) trong truong h«;~p dau ho~c tru{1c m(lt can thi~p xam Ian.
1.4. Dii!u tr!
Vi~c dii!u tq thuong du«;~c thl,tc hi~n biii m(lt e kip da chuyen nganh. Dii!u
tq c6 th~ Ia n(li khoa, X-quang can thi~p ho~c pMu thu~t.
Die'u trj n§i khoa:
Khi kh6ng c6 anh huiing chuc nang, vi~c dii!u trt thuong Ia tri~u chl1ng,
dl,ia tren Sl,i nen ep biii hQ ao nen va dii!u tq n(li khoa CaC giai dol).n dau:
-
Dii!u tri dau: aspirin 100mg/ngay trong khoang 10 ngay.
-
Di! phiing m(lt CIVD trong truong h«;~p c6 CIVL (D-Dimere > 500ng/ml)
tru{1c m(lt thu thu~t xam Ian: Heparin trqng lu«;~ng phan ttt thap 1/2 lii!u dii!u tq
(ch~ng hl).n Lovenox 1mglkg/ngay trong 20 ngay ke't h«;~p v{1i mang ao nen ep).
Dilu trj xam lfin:
Trong truOng h«;jp anh huOng chuc nang, Sl,i dii!u tq ph\]. thu(lc vao kich
thu{1c cua t6n thu<1ng, tfnh chat khu tru hay Ian toa, s1,1lien quan de'n cac ciiu
true quan tr<;mg ...
Dii!u tq pMu thu~t vatho~c X-quang can thi~p:
-
Dii!u tri X-quang can thi~p: lam nghen ml).ch qua da (gay x<1 du{1i mang
hu:Ynh quang): tiem m(lt h6a chat nhu Ethanol, Aetoxysclerol, Thrombovar ...
trong di dl).ng tinh ml).Ch d~ pha huy Cac ml).Ch mau.
-
Dii!u tq pMu thu~t: d.t bo t6n thu<1ng tl).o hinh khuye't h6ng.
Ngoai ra, laser c6 th~ du«;~e stt dvng ii cac t6n thudng nang (niem ml).C mi~ng).
1.5. Bien chung
Tai phat (ho~c tie'n tri~n) cua t6n thu
2. DJ D4NG MAO ~CH
D6 Ia di dl).ng cua cac mao ml).ch mau da, tru{1c kia hay gqi Ia "u mau
ph~ng'' ho~c "ve't ru«;ju vang''.
2.1. Lam sang
Bi~u hi~n du{ji dl).ng m(lt ve't ii da mau Mng, do ho~c tfm, hi! m~t ph£ng,
min, lu6n hi~n di~n luc sinh, kh6ng bao gio thoai lui, phan bo kh6ng can xl1ng,
c6 th~ g~p ii mqi' n
154
T6n thuong & mi,lt rift hay gi,ip, khu tni thuang theo duang di cua day thftn
kinh tam thoa. Truong h<;~p t6n thuong i'J vung Vl (trim va mi tren), din phai
kham milt d~ tim b~nh tang nhiin ap d~ lo[,!i tru h9i chung Sturge-Weber, vdi b9
ba tri~u chung nhu sau: di dl,lng mao m[,~ch vil.ng Vl, b~nh tang nhan ap, m9t di
d[,!ng ID[,!Ch mau nao-mang nii.O (thuang gay nen dQng kinh SOID Va ni,\ng VOi St;i
ch~m philt tri~n tinh thftn-v~n d9ng).
2.2. C~n lam sang
Di d:;mg mao m[,lch kh6ng ciin xet nghi~m gi ngo[,!i tru:
-
T6n thuong & vung Vl: MRI nao va kham milt.
2.3. Di~u trj
Ngo[,!i tru phi dl,li l<;~i hoi,lc moi, doi khi gi,lp trong truCing hc,Jp t6n thuong i'J
vung nay, cac bie'n chung thuang chi la thilm my. Digu tri lt;ta chqn hi~n nay la
laser mau cho phep lam nh[,lt mau sau nhi&u liin digu tri. Laser c6 th~ tht;tc hi~n
dudi gay me toan than khi di~n tich ldn. Trong m9t so truCing h<;~p, digu tri phiiu
thu~t c6 th~ du<;~c can nhllc (nhift la khi kh6ng dap ung vdi laser hoi,lc hoi,lc phi
dl,li t6 chuc phftn mgm kern theo): dt-khau don gian m9t hoi,lc nhigu thi, cllt-
ghep da, cac V[,lt t[,li chc'i hoi,\C ky thu~t gian da.
3. DJ D~G
B~CH ~CH
Cac dj d[,~ng h[,!ch ID[,!Ch, trudc kia thuCing du<;jc gqi la u b[,!ch ID[,!Ch, la cac di
d[,!ng cua cac ID[,!Ch b[,!Ch huye't voi St;l hinh thanh cac nang chua b[,!Ch huye't.
Chung c6 th~ la cac nang ldn hoi,lc cac nang be.
3.1. Lam sang
Trong truCing h<;~p t6n thuong da nong, hinh anh la cac mt_m nude nhO
nh6m ll,li vdi nhau. Trong truCing h<;~p khu tni sau, c6 hlnh anh m9t khoi dudi
da, kich thudc thay d6i, cam giac mgm khi sa va cho anh sang xu yen qua khi soi
dudi anh den (i'J th~ nang ldn). Trong truCing h<;!p di dl,lng bl,lch m[,~ch lan toa, m9t
st;l phil b[,~ch ID[,!Ch kern theo. Vi tri hay gl,lp la cac ho nach va c6, nhung c6 th~
gl,lp i'J bi\t cu vi tri nao tren co th~. C6 th~ xuift hi~n cac d<;~t viem nhi~m du<;~c
khi'Ji philt bi'Ji m9t nhi~m trung i'J giin (nhi~m trung tai miii hqng, nhi~m trilng
rang ... ). Chay mau trong t6n thuong ci:ing thuCing gi,ip gay nen sl,i tang th~ tich
d9t ngQt.
3.2. C~n lam sang
Sieu am Doppler la xet nghi~m du<;~c chqn diiu tien: m9t khoi d[,!ng nang,
dong ch:l.y kh6ng th~ ghi nh~n du<;~c (di dl,lng m[,~ch mau dong ch:l.y "ch~m").
C9ng hui'Jng tu: danh gia ranh gidi t6n thuong va d~ chii'n doan, cho thi\y
hinh anh cac nang.
155
3.3. Di~u tri
Djgu tri c6 th~ la nt)i khoa khi kh6ng c6 anh huang chuc nang, hoQ.c xam
liln (ph§.u thu~t va/hoQ.c X-quang can thi~p) trong trUdng hqp anh hliong chuc
nang hoQ.c cac dqt viem nhi~m qua thubng xuyen.
-
Di€u trj nqi khoa:
+ Bang ep trong trUdng hqp phu b
+ ng phOng cac nhi~m trimg (v~ sinh rang mi~ng, tiem chiing, tranh nhi~m
virus).
-
Di€u tri xam lO:n:
+ Laser c6 th~ duqc s\1 d\illg cho th~ n6ng a da du(!i d
Tii.i phat, nhi~m trung, chay mau trong nang.
4. DJ D~G DQNG- TINH M4CH
Bao gilm nhigu shunt dt)ng-tinh m
thai) ho~c sau mt)t chiln thUdng (tai n
Hinh anh Him sang cua di d
-
Giai do
Giai do
-
Giai do
-
Giai do
Bao gilm cac xet nghi~m sau:
-
Sieu am Doppler: kh6l ranh gi<'!i kern, dong chay nhanh (di d
-
C9ng hUOng tu y(!i cac l(!p ch\}p ID
-
Ch~p m~ch mau s6 h6a: du<;~c thl;lc hi~n cung hie voi mi_lt thu thu~t digu
tri (mit m~ch), bdi vi nguy CO lam khdi ph:J.t Sl;i tr:im tr9ng them CUa d! d~ng
d(lng-tinh m~ch; cho thily m(lt hinh anh ciic d(lng m~ch di vao va di ra.
4.3. Digu tri
Chi nen du<;~c thl;lc hi~n voi m(lt e kip chuyen sau. Digu tri c6 th~ la bao t6n
khi kh6ng gay kh6 chiu hoij.c bie'n chung, hoij.c xam liln (phil.u thu~t X-quang
can thi~p) trong trUdng h<;jp gay anh hUdng hoij.c bie'n chung (loet, chay mau).
Dieu trf bdo t6n:
Bao g6m m(lt sl;l theo doi thudng xuyen (hang nam), phiing ngiia cac ye'u t6
khdi phat Sl;i tr:im tr9ng them CUa t6n thUong (chiln thUong, thay d6i hormon,
thu6c ngiia thai ... )
Dieu trj xam lan:
Chi dU<;~c dij.t ra khi c6 th~ digu tri tri~t d~ (c:it toan b(l t6n thUong).
Digu tq dU<;lc ll;la ch9n la mit m~ch qua dUdng trong m~ch mau va c:it toan
b(l r(lng riii t6n thuong trong 24 gid sau d6. D6 la m(lt phil.u thu~t pha huy h:iu
nhu luon luon c:in thie't m(lt Sl;i t~o hinh va c6 th~ chay mau nij.ng. Truyen mau
t1;i thil.n thUdng du<;~c len ke' ho~ch.
4.4. Bien chung
-
Tai phat thudng gij.p, chil ye'u khi phil.u thu~t c:it bO kh6ng toan b(l.
-
Chiiy mau nij.ng.
-
Suy tim.
5. cAc Dl D~G PHOI HQP
Cac d! d~ng ph6i h<;~p c6 th~ kh6ng n&m trong cac h(li chung dii dU<;~c xac
d!nh, c6 th~ ph6i h<;lp tilt ca cac di d~ng m~ch mau voi nhau (di d~ng mao m~ch
. tinh m~ch, d! d~ng tinh m~ch-b~ch m~ch ... ).
H{li chung Klippel-Trenaunay: ph6i h<;~p cac d! d~ng mao m~ch, di d~ng
tinh m~ch va phi d~i t6 chuc ph:in mgm, lam milt can xung chigu dai cua chi.
H{li chung Proteus: ph6i h<;~p m(lt phi d~i chi hoij.c m(lt ph:in cua chi
(macrodactylie) voi nhfing kh6i u duoi da va xuong, nhfing no-vi, va nhfing di
d~ng mao m~ch, tinh m~ch va b~ch m~ch cua chi hi phi d~i.
H{li ch\ing Maffucci: ph6i h<;~p cac kh6i u s~n lanh tinh (endochondromes)
va cac d! d~ng tinh m~ch va b~ch m~ch.
157
Philn 3
'
A'
...
~
TAO HINH DAU MAT CO
•
•
TAO HiNH DA DAU- HOP SO
.
.
.
1. GIAI PHAU DA £>AU vA HQP sc::>
l.DADAU
Da dil.u che phil XUdng vom sq, ehia thanh hai phil.n:
-
Phil.n phil toe, g6m vling dinh, eh/im va thai dUdng. 0 day da dil.u day
len, nha't Ia vU.ng eh!im, phil toe.
-
Phil.n khong phil toe Ia vU.ng tran, voi cac n€p nhan, voi Cd chlim - tran
bam da.
T6 chUc dum da dil.u long li\o, sat xUdng Ia can Galia. Can Galia no1 giua ed
chdm- tran, phia tran, ehia thanh hai Ia, mt}t Ia sat xUdng, mt}t Ia Ia cd tran. Hai
ben thai dUdng can Galia bao phil cd thai dUdng va dt}ng ffii).Ch thai dUdng nong.
TUoi mau cho da dil.u ehil y€u Ia dt}ng ffii).Ch thai dUdng nong va dt}ng ml).eh
ehdm. Ml).ng Juoi ml).ch nuoi da dil.u ra't phong phu, vita Ia nguyen nhan gay
ehiiy mau Ion khi eo v€t thudng da dil.u, vita Ia nguyen nhan gay sue d~ khang
Ion, v€t thUdng da dil.u d~ lanh hdn cac ndi khac.
Cil.n luu y, .da dil.u ra't ehi\.c va it chun gian so voi da iJ cac vling khac. Khi
dong cac khuy€t da dil.u cfin tfnh de-n di;ie di~m nay.
2. HQPSQ
NgUoi ta thuong quan ni~m kh01 sq bao g6m phAn sq m(it va phil.n ht}p sq.
0 phil.n nay chi d~ c~p de-n ht}p sq. Ht}p sq du~ tl).o thanh bdi ba eij.p xudng tran
Ia xUdng ehe dinh, thai dUdng va xUdng ehdm. Cac xUdng lien k€t ch(it ehe voi
nhau b~ng duong lien khOp hinh rang cua, thanh mt}t hQp kin. Trong ht}p sq
chua nao. V~ mi).t cd ea'u, xUdng sq Ia nhung bil.n d~t, g6m ba ban: ban trong,
ban ngoai Ia xUdng cung, bil.n giua Ia xUdng xop co nhi~u ml).ch mau nuoi dU8ng.
Nhin chung, cac xUdng sq mong v~ phia trUoe, day v~ phia sau. XUdng ehdm,
xUdng dinh thi day. XUdng thai dUdng thi mong. Dij.c bi~t, xUdng tran con eo xoang
tran, d~ va khi eMn thUdng, kh6 xu ly khi va, kh6 ti).O hinh khi bi khuy€t.
158
II. T~O HiNH DA DAU
1. NHUNG TON THU'ONG DA DAU
-
Da dfiu co th~ bi t6n thudng do v€t thudng, ch:ln thudng: dut, rach, Mm
dij.p, do vij.t til ...
Tuy tfnh ch:lt v€t thlidng rna Ch9n each xi't ly. N€u mep v€t thlidng 8[,\Ch,
thii.ng, g9n co th~ khil.u da binh thudng. N€u t6n thudng phuc t[,lp nhu hinh
thuoc thq, hoa kh€ hay dich d:ic chil.n chim, khi khil.u phai chti. y rap dung vi tri.
-
Bong da dfiu, giong nhu bOng da ndi khiic, muc d9 ph1,1 thu9c vao d9
nong sau va di~n tfch bOng.
-
V€t thudng chi€n tranh, thudng it khi chi ddn thufin la t6n thlidng da
dfiu, nhling n€u co, thudng hay m:lt mang lOn, bfim dij.p, rach nat.
-
L9t da dfiu: thudng g~p a ph1,1 nil, toe dai, bi troc l9t toan b9 da dfiu
phfin toe do tai n[,~n lao d9ng hay tai n[,ln giao thOng.
-
Cac s~o x:lu da dfiu, gay nen do nhung thudng t6n kh6ng duqc xi't ly
ho~c duqc xi't ly bdi nhung phil.u thuij.t vien kh6ng chuyen khoa. Thudng g~p
nh:lt la nhung s~o ch6ng mep.
-
Cac khuy€t h6ng da dil.u do c:it bO cac khoi u, do viem nhi~m keo dai, do
s~o bOng r9ng (thi€u phfin da-toc).
2. NHUNG DUONG R~CH DA DAU
Truoc khi tim hi~u cac phudng phap giai quy€t nhung t6n thudng da dfiu,
h9p s9, cfin xem cac dudng r[,~ch da dfiu chi\. d9ng d~ vao h9p s9. Nhung nglidi
lam phil.u thui).t tMn kinh va phil.u thui).t s9-m~t thudng ch9n m9t so dudng
r[,~ch sau day:
-
Rl,lch tit chu vi da dfiu tOi dinh: dudng r[,~ch nay tuy it gay t6n thudng
m[,~ch mau nu6i duang nhung kho b9c 19 v€t thlidng, khi dong da ll,li d~ ciing,
nenit dung.
-
Dudng m6 hinh chu 8: r[,~ch da tren cd sa huang nhu tren, nhung luqn
hinh chu S. Rl,lch nhu vij.y d~ b9c 19 h9p s9 hdn, v€t m6 r9ng hdn, co th~ m6
trong h9p s9 d~ dang.
-
Dudng m6 hinh mong ngl,ia vung tran: dudng nay chi dung khi dii xac
dinh chfnh xac tcin thlidng a thuy tran.
-
Dudng m6 tran-dinh-thai dudng: la dudng m6 hay dung trong ch:In
thlidng, cho phep rna r9ng v€t thlidng, dong da cling d~ dang.
-
Dudng m6 cong phia sau: t[,lo dudng vao vung cfiu ti~u niio.
-
Dudng m6 sau chan toe: cho phep ra truoc d~ xuong tran, ra sau d~ vao
vung xoang, tinh m[,~ch, hij.u nhiin cfiu.
159
-
Duong m6 lien tai-dinh: truck day duong r(;lch nay chi dung trong giai
ph§.u b~nh, nay dung kha ph6 bien trong ph§.u thu~t thiln kinh va SQ m~t.
s. sir A s~o v A xir TRivET THU'ONG DA nA.u
-
Da dfiu it chun giiin, kho xe djch, ciln chu y khi can thi~p du !On hay
nhi\ tren da, tuy~t diJi khong go ep rna nen chQn phudng phap tf;l.O hinh thich
hQp, th~m chi ghep da roi khi thieu khuyet da.
Khi XU tri vet thuong da dllu Clln d(;lt yeu CllU St;lO nhi\, che phil kin duQC
XUdng SQ, kh6ng anh huang den vi~C can thi~p va ni;li SQ khi CO t6n thuong SQ
kern thea.
-
Chi djnh sua St;lO va tf;l.O hinh da dfiu.
+ St;lO xilu cac lo(;li.
+ St;lo bi~u rna tren di~n khuyet xuong.
+ St;lO dinh nhilt la dinh vao mang cung.
+ St;lO l6i anh huang Mn sinh ho(;lt (chai t6c gay dau, chiiy mau).
+ St;lO kh6ng dam biio phil cac t6n khuyet ben trong.
+ St;lo vilng tran anh huang toi thlim my.
+ Thieu khuyet da dfiu do cac nguyen nhan khac nhau.
-
ChOng chi djnh:
+ Vet thuong dang nhi~m trilng.
+
B~nh ngoai da phat tri~n.
+ Cac t6n khuyet da dfiu co kern khuyet SQ gay nilm niio, phil niio.
-
Ky thu~t xu trivet thuong sua St;lO da dfiu:
Lam Sf;l.Ch vet thuong: giai do(;ln nay dong vai tro quan trQng trong vi~c dua
lf;li ke't qua t6t. Lau r\ta vet thuong, co th~ dung nuoc muoi sinh ly born r\1a hay
lau, neu vet thuong blin, ciln danh r\1a bAng xa phOng. Sau do lily het di v~t
(dilt, dL)
C:it lQc: da dfiu duQc nu6i duilng tot, khii nang chong nhi~m khufin cao,
nhung kha nang chun gian lf;li kern. Do v~y c6 th~ va nen c:it lQc tiet ki~m. Chi
d.t phlln ho(;li tu ro rang, phlln d~p nat nhi~u, phlln con di v~t khi dii t!iy rua.
Khi SUa St;lO, vi~c c:it lQC cung tuan thil thea nguyen t:ic tiet ki~m, lQi d\).ng St;lO
cu c:it thanh nhung duong d~ dong sau nay.
Khau vet thuong: neu kh6ng milt t6 chuc nhi~u thuong khau l(;li m9t lOp
bAng kim co vong !On. Neu milt t6 chuc, ciln xu tri nhu voi khuyet da khac: Boc
tach mep, r(;lCh noi, tf;l.O hinh bAng ffiQi phuong phii.p.
160
4. DONG KIN KHUYET DA DAU
Da dilu bt khuye't do lay bo cac khoi u, do ve't thudng mat da IOn, cac s~o
Ion. Giong nhu cac khuye't da khac, khuye't da dilu c6 th~ gi!li quye't biing cac
phudng phap sau:
4.1. R~ch cac dU'ong noi hai ben hoi:ic mi)t ben khuye't da
4.2. T~o cac dU'ong xoay quanh khuye't da
4.3. T~o cac v~t hoan vi (co r~ch noi can Galia)
. -
c~~t,·~
····<~-·-·-~ y-
,..
.
.
F
161
4.4. Co thi ghep da rm tl! do, ghep b~ng cite Vljlt t6 chiic co no'i ffilj!Ch
nuoi du,Cing (mlj!C no'i lim + ghep da roi H~n trim), trudc day ciing dung trv
da ghep. Vi~c dung khoan khoan xUdng d<;li ffi9C t6 chuc h~t r6i va da, trudc day
ciing c6 dung, ngay nay it dung.
A
162
--------
/
",
llnl
4.6. Tuy vimg khuyet da, c6 th~ hja ch9n m<)t trong cite phu'dng phap
tren ho~c ket hqp cac phu'dng phap vui nhau cho thich hgp
A
5. T~O HiNH KHI TROC DA DAU
Da d~u hi li)t do tai n~n, ngay sau d6 c6 th~ cil.t lQc thanh mi)t v~t da day
toil.n hi), ghep l~i, d6 lil. phUdng phap kinh di~n dU
Ngoil.i vi~c d.t lQc s~ch, tie't ki~m, viln M d~n luu ciing dong vai tril quan trQng.
Cach tilt nhilt lil. nen t~o nhung lil thung tren v~t da ghep.
Hi~n nay, vi~c si1 dvng ky thu~t nili m~ch nuoi duong v~t da d~u mang l~i
kilt qua rilt khii quan. Da d~u hi tr6c roi ra du
lil. hai h6 m~ch (trong hiln h6 m~ch nu6i da d~u).
...
,.,
~
-
Ill. T~O HINH KHUYET HONG HQP SQ
1. CHI DJNH
T~o hinh dU
chiln cd hQC, chilng l~i anh hubng cua slj thay d6i ap Ivc ben ngoil.i voi SQ.
-
Chilng chi dinh:
163
+ Cac u Xlidng ac tinh.
+
Th~ dia di ung cua b~nh nhiin voi manh ghep ..
+ Cac b~nh m~n tinh cua da dil.u.
+
B~nh nhiin qua gia, qua tre, b~nh nhiin suy dinh duilng.
2. DIEU KJ:Ij:N: chl c6 th~ tie'n hanh pMu thu?t h(>p sq khi c6 nhUn.g diilu ki~n sau:
-
Trong nao kh6ng con di v?t, manh kim khi, manh xudng VVJl.
-
Mang cling con nguyen v~n hay da duqc tai t~o J~i nguyen v~n.
-
Ap h,tc cua n(>i STh1,1c t€ chi t~o hinh khi khuye't da c6 dudng kinh tren 2,5cm Mn 3cm.
3.KYTHU!T
Hi~n nay nhiilu nguyen li~u t~o hlnh khac nhau duqc su dvng d~ ghep kin
khuye't sq. Ky thu?t chung Ia b(>c l(>c khuye't sq, d(it manh ghep che kin khuye't
sq, co dinh manh ghep, phu kin bhg v~t can-da d:iu (nhiilu ngudi, khi v~t
khong con can Galia, dii. phu can dui len manh ghep truoc khi phu v~t da d:iu).
3.1. Ghep plastic cung
-
Ciit nh1,1a theo hlnh t6n khuye't, hd n6ng, uon cong sau d6 hffp ti~t
trling. Khi m6, ciit gqt mie'ng plastic cho thich hqp. Co dinh manh ghep vao
xudng s<;> bftng chi Perlon qua nhUn.g miii khoan b bon g6c.
-
Dung plastic che phu tot, vom cong theo y muon, v?t li~u c6 s~n va duqc
chuiin bi truoc, kich thuoc kh6ng h~n eM, d6 Ia nhung uu di~m. Nhuqc di~m lOn
nMt Ia kha nang dao thii.i kh6ng phii.i Ia tbap. Th1,1c cMt day Ia manh ghep trd,
di Jo~i ghep vao m(>t v\ing ngheo t6 chuc ph:in milm.
-
Vi~c dung Duracrin tuy nhiilu tac gia d6ng tinh, nhung ngoai 11u di~m
Ia d~ n(in hlnh (khi phii.i t~o g6c nhi di~n vling tran cung may-tdn hOc miit)
Duracrin ciing giong nhu plastic cung Ia manh ghep d~ bi thai.
-
Hi~n nay xu the' dung Composit Carbon dang duqc khuye'n khich. Kha
nang tie'p nh?n cila cd th~ v& manh ghep nay kh6ng kern cac manh ghep sinh hqc.
3.2. Ghep svn tt! than
-
Thudng Iffy cac svn 8- 9- 10 m(>t ho(ic hai ben tuy t6n khuye't. Chiilu dai
phv thu(>c vao dudng kinh khuye't xudng. Manh svn Iffy ra duqc eM doi cho dilu.
Xe'p manh svn theo chiilu dai hqp voi duC1ng kinh Jon cua khuye't xudng. Co dinh
svn- xudng s<;> bftng chi thep ho(ic Perlon, d6ng da, c6 dli.n luu.
-
Manh svn c6 uu di~m Ia d~ ciit gqt, l~i khong bi dao thai sau ghep.
Nhuqc di~m cua ghep svn Ia so luqng h~n eM, khi t~o hlnh vung tran-cung
164
may-trfin 6 mil.t kh6 t[!.O d11<;JC g6c nhi di~n. Tht;~c chilt, cac manh ghep di).t len
khuye't x11dng kh6ng dgu, 16 nh6, sau ghep manh S\lll hay bi xoil.n, vi).n. Ngudi ta
Cilng ghi nhij.n bii\'n Chung viem tieu S\lll hoij.C bi sij.p CaC manh S\lll do cfS dinh
kh6ng tfSt.
3.3. Ghep xudng tv than .
Manh ghep d11<;Jc lily tU bii.n ngoal cua Xtidng SQ. C6 th~ lily b~ng d\lC,
khoan, cua day hoi).c lily b~ng m(it lo[!.i cua chuyen d\lng.
Day Ia lo[!.i manh ghep t6t nhilt, c6 th~ ph\lC htii nhilng khuye't SQ c6 dudng
kinh 5- 6cm. Tuy nhien cfin c6 phtidng ti~n, c6 kinh nghi~m. ·
i65
?
,..
~
KHE HO MOl BAM SINH
Khe ho moi la b~nh ly bftm sinh thUdng gi).p o tre em voi ty 1~ kha cao
(1/600 de'n 111000 tre), trong d6 lol).i khe hO moi don thuiin chiem 20-30% va lol).i
ke't hQp voi khe hO vom mi~ng chiem 35-55%. B~nh nhii.n bi khe hO moi ngoai
nhilng bien dl).ng o moi miii con ph:ii chiu nhilng r61lol).n khac nhu bien dl}.ng v€
rang, kh6 khan v€ phat am va lbi n6i, nhilng bien d?ng mu{ln hon v€ sl;l phat
tri~n ciia mi).t. Ph§.u thu~t tl}.o hinh bien dl).ng ciia khe hO moi chi la m{lt phiin
trong toan b(\ qua trlnh da tri li~u cho b~nh nhan.
1. a~c DIEM PHOI THAI HQC vA GIAI PHAU
..
"'"
"'
I. D~C DIEM PHOI THAI HQC
Trong qua trinh phat tri~n ciia m~t thbi ky phoi thai, n1,1 tran bi tach rbi
khoi cac nl,l ham tren do Sl;i phat tri~n ciia hoc mii.i vao tuiin thu 4, Mn tuiin thu
6-7, cac n1,1 mii.i trong va ngoai tach tit n1,1 tran se tl).O ra CaC khoang mii.i. Trong
thdi gian tu tuiin thu 6 de'n tuiin th(t 12, cac ro1lol).n d§.n toi Sl;i kh6ng gil.n Mn
VOi nhau giila cac n1,1 miii va n1,1 ham tren Se t(IO ra khe hO moi 0 CaC muc dQ va
vi trf khac nhau.
C6 ra"t nhi€u yeu to b~nh nguyen cung hang lo?t cac di€u ki~n gop phiin
gay ra tinh trl).ng khe hO moi, cac yeu to dUQc chU. y nhi€u nha"t la gioi tfnh ciia
b~nh nhan, tu6i cha m~, chiing t{lc, cac tac nhan h6a h9c trong moi trubng ...
W
,..
:;
'J
A
2. D~C DIEM GIAI PHAU KHE HO MOl
Cac bien dl).ng trong khe hO moi c6 lien quan toi t6 chuc phi\n m€m che
phil va h~ thong xuong o duoi.
NgUdi binh thUdng, Cd vong moi t?O ra vong thil.t hoan chinh 0 d. hai moi.
Trong khe hO moi m{lt hen, c6 Sl;i gian do(ln ciia co vong moi t?i khe hO tuy thu{lc
vao muc d9 lon ciia khe M. Trong khe hO moi kh6ng hoan toan, phiin tren co
vong moi vfin tiep XUC dUQC voi nhau, con phlln dUoi CO bam vao bd trong va
ngoai ciia khe hO moi. Trong khe hO moi toan b(>, co vong moi hi gian do(ln hoan
toan, cac diiu co bam vao hai bd ciia khe hO. Bb trong khe hO, cac b6 co vong moi
bam ngUQc len tren vao chan tTI,l miii va gai miii truoc. Con t(li bd ngoai khe ho,
cac b6 cO vong moi bam vao chan canh miii. Cd ngang miii chl).y tu tren xuong
dUoi, vil_t qua chan Canh miii ben khe hO va bam l(IC ch6 vao chan Canh miii.
Diin dfin theo thdi gian, cac b6 co vong moi phat tri~n va keo cac bb khe hO v6ng
len nhu mi).t kfnh d6ng h6. 81;1 phat tri~n ciia co ngang miii se keo theo canh
miii bi X(;lp. Cilng voi Sl;i bam I(IC ch6 ciia co vong moi va co ngang miii t(IO nen
nhilng bien d6i v€ hinh thai ciia moi, canh miii, cung ham tren ... (Hinh 3.1).
Trong khe hO moi hai ben, nhilng bien d(lng o hai ben khe hO tuong tl;l nhu
166
trong khe hd moi toan b(>, ph~n giua- khoi ti!ln ham chi chua da, t6 chile lien kilt
va niem m~c rna khong c6 cd.
Hinh 3.1. Vi trf ccJ vong moi va ccJ ngang mOi 0 moi binh lhlfilng va khe ho moi loan b(> ben trai
-
Trong khe hd moi bftm sinh m(>t ben, m(>t sobi/Jn di\i thudng g~p cua h~
thong xudng - svn nhu sv: dich chuyi!n ra phia ngoai cua khoi ti!ln ham, sai l~ch
cung rang ham tren, biiln d~ng va l~ch svn vach ngiln sang ben khe hi\ moi,
bi/Jn d~ng va thiliu san svn canh mili ... Trong khe hd moi hai ben, khoi ti!ln
ham nho ra phia trtioc so voi cung ham tren va c6 tinh tr~ng thii!u san, cung
ham tren kern phat tril!n va chuyi!n dich vao trong hay ra ngoai.
"'
?
"
,.,"1
3. PHAN LO~ KHE HO MOl BAM SINH
3.1. Khe hd moi mc?t ben: g6m 3 lo~i nhu sau
-
Khe hi'J mang: thi! hi~n b&ng m(>t ranh hay m(>t dudng s<:Jo n&m tren m6i
va ch~y song song voi go nhan trung tOi moi do. Doi khi chi la m.;>t ranh khuy/Jt
n&m i\ vil.ng moi do. C6 thi! kern theo bi/Jn d~ng mili nhu n!ln lii mili gian r(>ng
nh<:J, ngoai ra hinh dang va dinh svn canh mili khOng bi bi/Jn d~ng.
-
Khe hd moi khOng toan b(>: du<;Jc d~c trting hili m(>t khe hd a moi ch~y
theo huang thimg dung. C6 nhi!lu mile d.;> khiic nhau tu be Mn lOn cua khe hi\
nhung chung c6 m9t d~c dil!m la khe hi\ khOng lan toi vung n!ln lii mili. Ngoai ra
cac biiln d~ng cua mili ben khe hi\ a muc d9 trung binh: thiliu san svn canh mili,
bi/Jn d~ng dinh canh mili, nEJn lii mili r(>ng cling VOi canh mili be, tr\). mili V\)0 VEl
ben khe hi\. (Hinh 3.2)
Hinh 3.2. Khe ho moi khOng loan b(> cac !hay deli cau true
giai phfiu cua vung moi va mOi.
Hinh 3.3. Khe ho moi toan b(>
m(>t ben va b(> m(>t ben.
167
. Khe hi1 moi torm b(l: khe hi1 tach doi hoan toan moi .tren, khe hi'J Ian Mn
ngn J6 miii, ngach tign dinh va cung rang ham tren. Ben c;,tnh sv, biiln d;,tng moi,
miii do khe hi1 gay ra, thuCing hay kilt h
khong sv, chuy€n djch vao trong ciia dilu ngoai cung rang ciia khe hi1 moi.
3.2. Khe hi't moi hai ben: gilm 3 Jo;,ti nhu sau
-
Khe hb mang: giilng nhu trong khe hb mang m(lt ben, bi€u hi~n ciia khe
hlJ moi chi la hai dUdng SE;)O nllm tren moi va ch;,ty song song voi gd nhan trung
toi moi do. Khuyilt nhE;) b vU.ng moi do va khong c6 biiln d;,tng miii.
-
Khe hb m6i kh6ng toan b(l: dU
khOng c6 biiln d;,tng ciia miii va kh6i tign ham binh thuCing. (Hinh 3.3)
-
Khe hi1 moi toan b(l: khe hi1 tach rC!i hoan toan khOI tign ham voi hai
ben moi tren. Khe hb Jan diln ngn 16 miii va cung rang ham tren, thUdng kilt
h
duoi, vach mui co ng:in. C6 tlnh tr;,tng thi€u san ciia bCI ngoai khe hi1 t;,ti cung
rang va c6 sv, chuy€n djch vao trong ciia cung ham tren (Hlnh 3.4).
Hinh 3.4. Khe ho m6i kh6ng loan b(l hai ben
Hinh 3.5. Khe ho m6i loan b(i hai ben
II. KE HO~CH £>lEU TR! PHAU THU~T
-
Khe hi1 mang: thdi gian thich h
-
Khe hb moi m(lt ben khOng toan b(l: thdi gian thich h
-
Khe hi1 moi m(lt ben toan b(l c6 khe hb cung rang: c6 th€ tiiln hanh
phuong phap dinh moi khi tre dU
chua thl hai cac biiln' d;,tng moi va miii vao khoang 14-16 tu6i.
-
Khe hi'J moi hai ben: phUong phap chinh ham dU
168
thu~t tl/.O hlnh moi tit 3-8 th{mg tu6i. Phiiu thu~t keo dai vach mili. dli<:JC thl.jc hi~n
khoang 18 thang. Slia chua thl hai cac s~o bien dl!-ng moi vao lUa tu6i 14-16.
-
Mvc dich cua phfiu thu~t tl/.O hinh moi la phvc h6i ll!-i vi tri giai phliu
cua co vong moi va co ngang mili, tl/.O S\f ciin d6i cua cung Cupidon, vign moi do,
tl/.O ll!-i chigu cao CUa moi tning, ph\].C hfii ngn 16 mili, d~t ll!-i vi trf CUa chan canh
mili va vach mili.
Ill. KY THU~T T~O HiNH KHE HCt MOl MQT BEN
1. KY THU~T T~O HINH CHO DA
C6 nhigu ky thu~t dong phiin da cua khe hd moi mgt ben, nhung vg co ban
CO ba phuong ph:J.p dli<;JC ap dvng phb bien nhfit: khil.u theo dudng th~ng, Vl/.t
chen tam giac hay tU giac va Vl/.t xoay dii:y.
-
Ky thu~t khil.u theo dudng th~ng (Rose- Thonpson): dudng rl!-ch da chl!-Y
theo bd cua khe hd moi va khil.u trl.jc tiep hai mep vdi nhau. Day la phuong
phap d~ thl.jc hi~n va tl/.O ra mgt dudng s~o chl!-Y theo dung hudng cua nep gd
nhil.n trung, nhung nhu<;Jc di€m la kh6ng th€ ap dvng vdi khe hd rgng va sl.j co
keo s~o se gay bien dl!-ng moi sau nay. Phuong phap nay chi ap dvng vdi nhung
khe hd moi mang hay kh6ng toan bg (khe hd moi chi Ian tdi 113 dudi cua moi).
-
Ky thu~t Vl/.t chen tam giac (Tennison): mgt Vl/.t da hinh tam giac d phfa
dudi bd ngoai khe hd moi dli<;JC chen vao mgt dudng rl/.Ch da niJ.m tl!-i bd trong
khe hd moi nhil.m tang chigu cao cua moi ben c6 khe hd. Nhu<;Jc di€m chfnh cua
ky thu~t nay la kh6ng phvc h6i du<;Jc dung hudng cua co vong moi, doi khi tang
qua muc chigu cao cua moi ben khe hd.
Hinh 3.6. Ky thu~t Tennison
Hinh 3.7. Ky thu~t Millard
-
Ky thu~t Vl/.t xoay dii:y (Millard): bao g6m mgt Vl/.t C xoay tit bd trong
khe hd moira ngoai va mgt Vl/.t dii:y tit bd ngoai khe hd moi vao trong. Du di€m
cua phudng phap nay la c6 th€ ap dvng cho ca nhftng trudng h<;Jp khe hd rgng,
c6 th€ tl!-o ll!-i ngn 16 mili, keo dai nhan trung cilng nhu vach mili.. Tuy nhien,
neu kh6ng ket h<;Jp vi~c phvc h6i ll!-i phiin co trong qua trinh tl/.0 hinh phftn da
cua khe hd moi, nhung di chung kh6 khil.c phvc 'cua ky thu~t nay la x~p va bien
dli-ng canh mili, lorn ngn 16 mili ... (hinh 3.7).
169
2. KY THU~T T~O HINH CHO CO
-
Du ky thu~t tl/-O hinh Vl'mg da dtt<;jc ap diPlg theo ki~u nao, v~ nguyen
t:ic vi~c phvc hili l11-i vi trf giiii phiiu ciia cd i'J m6i Ia ye'u til quye't dinh Mt qua xa
ciia phiiu thu~t t11-o hinh m6i. Bttoc nay cang c6 vai tro quan tr9ng trong khe hi'J
moi toan b(l.
-
Dil.u bam t~n ciia cd ngang mili: do vi tri bam 111-c chii ciia cd ngang mili
trong khe hi'J moi tl!-i chan canh mili, cil.n giiii ph6ng dil.u cd ngang mili va khau
dil.u co vao gai mili trttoc tren ciia xttong ham tren.
-
Phuc h6i stt lien tuc ciia cd
vong moi: do cd vong moi ba~ g6m hai
bo cheo va ngang, khi phl,lC h6i ll!-i Cd
nay cil.n tfnh de'n vi tri giiii phiiu ciia
tting bo cd. Do! voi bo cheo co ndi bam
t~n Ia gai mili trttac tren, sau khi tach
di\u ngoai bam ll!-C chi\ i'J chan canh
mili, cil.n khau vao gai mili trttoc tren.
Con dil.u trong ciia cd sau khi giili
phong khoi ndi bam 111-c chii t11-i chan
vach mili, cil.n dude khau vao dil.u bo
ngang i'J bd ngoai khe hi'J m6i (hinh 3.8).
Hinh 3.8. T<;~o hinh l<;~i cac 16p Cd trong khe ho
moi m9t ben (T: co ngang mQi, R: co nang
moi, oo: co vong moi).
3. KY THU~T T~O HINH CHO NI:EM ~C
-
M(lt t11-o hinh chu Z dtt<;Jc thvc hi~n khi khau hai mep ciia vung m6i ttot
Se giam Sl;i CO keo CUa Sfi!O moi sau nay.
-
Trong trttong h<;Jp khe hi'J moi r(lng, co th~ dting v11-t dfi:y t11-i vimg ngach
ti~n dinh ben ngoai khe hi'J d~ co tM dong dtt<;Jc n~n 16 mili va toan b(l khe hi'J.
-
....
...
?
...
...
IV. KY THU~T T~O HINH KHE HO MOl HAl BEN
Trong khe hi'J moi hai ben toan b(l, kh6ng c6 til chuc cd i'J vling khili ti~n
ham, nhttng co phanh moi Ia m(lt b(l ph~n co vai tro quan tr9ng trong vi~c hinh
thanh goc moi- trv mili va ngach ti~n dinh moi tren. Ky thu~t Millard dtt<;~c ap
dvng phil bie'n nhat cho cac lo11-i khe hi'J moi hai ben vi co th~ dap ung tilt cac yeu
ci\u Cd ban trong t11-0 hinh moi: dong kfn khe hi'J moi va si':ta chua cac bie'n d11-ng
ciia mili, tai t11-o sv lien tvc ciia cd vong moi tren, di~u chinh kh61 ti~n ham v~ vi
tri giai phiiu, tl/-O ngach ti~n dinh ciia m6i tren ... Phiiu thu~t trong m(lt thi ca
hai ben khe hi'J m6i thttong dem l11-i ke't qua thOa dang bonIa phiiu thu~t hai thi,
han nua vi~c phvc h6i l11-i sv lien ke't ciia kh61 ti~n ham va cung ham Ia yeu cil.u
chfnh thong qua phiiu thu~t t11-o hinh m6i (Hinh 3.9).
170
"
Hinh 3.9. Ky thu~t t<;~o hinh Millard cho khe hb moi loan b(i hai ben
-
T:;to hinh phil.n da va niem m:;tc: dUdng r:;tch da ciing gi6ng nhu trong khe
hd m6i toan b9 m9t ben, bao g6m v:;tt xoay niim a phil.n tien ham dii che phii vling
nen mill, v:;tt d:iy tu bCI ngoai che phil khe M m6i va nen 16 mill. Niem m:;tc cua tien
ham cling niem m:;tc hai ben khe M m6i duqc dling t:;to hinh ngii.ch tien dinh.
-
Kh6i ph\[c cd vong m6i sau khi giai ph6ng dh bii.m ti).n t:;ti chan cii.nh
mui tung ben, cii.c dil.u cd duqc n6i ngay tren kh6i tien ham.
171
?
...
,.,
,.,.,
KHE HO VOM MII;NG BAM SINH
I. f>~l CliONG
Khe M vom mi~ng bttm sinh hinh th!mh do lo
Dong kfn duqc khe M vom mi~ng.
-
Dtly lui duqc vom mi~ng ra sau.
-
Thu h~p duqc eo hQng.
M(lt s6 tac gia si't d\}ng phuong phap deo mang bit. Day chi la each digu tri
t
Tu6i m6: c6 nhigu y kie'n ban lu~n xung quanh van M tu6i m6. M(lt s6 tac
gia chu truong m6 som. Song m6 khi dua tre con qua nho, cac co cau giili ph:lu
chua ro rang, rat kh6 cho ph:lu thu~t. Mi).t khac vi~c cham s6c h~u ph:lu rat kh6
khan, di).c bi~t la kh6 nu6i ~uang.
Cac tac gia Lien X6 cii m6 hie 12 tu6i, m6 o tu6i nay tie'ng n6i dii. hinh
thanh, rat kh6 si'ta chua tie'ng n6i sau ph:lu thu~t.
Da s6 cac tac.gia tren the' gioi, ciing nhu cac tac gia Vi~t Nam dgu thua
nh~n m6 o lua tu6i 18· 30 thang la hqp ly nhat. Lua tu6i nay dua tre kh6ng qua
be d€ tie'n hanh m(lt ph~u thu~t va cung la hie dua tre blit dliu t~p phat am.
Vom mi~ng duqc ph\lc h6i t6t tre se it bi ngQng, sau m6 duqc luy~n t~p t6t vg
tie'ng n6i thi ke't qua phat am se rat cao.
Khe M vom mi~ng thuong duqc phan lo
Khe M vom mi~ng toan b(l.
-
Khe M vom mi~ng kh6ng toan b(l.
-
Khe hb mang.
Nghien cuu vg giai ph~u cua vom mi~ng ngUoi ta thay vom mgm duqc cau
t
phat am va d(\ng tac nu6t. Trong khe M vom mi~ng, cac co bam l
172
II. L!CH SlJ PHAU THU~T T~O HiNH VOM MII~NG
Tai li~m dllu tien vg ph~u thu~t t;;to hinh vom mi~ng du<;~c phiit hi~n tU
nilm 500 sau cong nguyen.
Nilm 1764, Le Monnier m9t nha si nguili Phap, llln diiu tien ph~u thu~t
thanh cong khe hd vom mgm_ Nilm 1834, Dieffenbach da ph~u thu~t t;;to hinh
vom mi~ng thanh cong ca vom cung va vom mgm_ Nilm 1861, Billroth khuyen
nen be gay Hamulus d~ lam giam sue cilng vom mi~ng khi khau. Thu thu~t nay
lam giam bOt rflt nhigu bie'n chung bvc ve't m6. Von Langenbeck liin dllu tien
mo til vi~c sa dvng v;;tt niem - c6t m;;tc d~ d6ng kin khe hd vom mi~ng vao nilm
1861. D~ keo dai cu6ng m;;tch cua v;;tt vom mi~ng, Dorrance da sa dvng thu
thu~t dvc bil sau vom cung. Kilner va Wardill c6 cong trong vi~c phat tri~n ki
thu~t Push back. Vao nilm 1874, Schoenborn Mn dllu tien sl:t dvng v;;tt thanh
hiiu d~ phvc h6i vom mi~ng.
Sau d6 con c6 nhigu ki thu~t khac du<;~c ap dvng trong t;;to hinh vom
mi~ng, va m9t s6ld thu~t v~n con du<;~c sa dvng de'n ngay nay cho ke't qua t6t.
Ill. PHAU THU~T
,
1. CHI DJNH
Khe hd ddn gian, khOng qua r(\ng thuilng sl:t dvng ld thu~t Von-
Langenbeck hoi;ic dung ki thu~t Schwecken-Dick.
Khe hd vom mi~ng toan b9, theo Limber thi nen m6 hai thi:
-
Thi m(lt, m6 dong kin vom mem b&ng ld thu~t ddn gian hie dtia tre m9t tu6i.
-
Thi hai, sau khi dua tre du<;~c 4- 5 tu6i thi d6ng tie'p khe hd vom cung
b&ng ld thu~t Limber hoi;ic ld thu~t Ericpeet.
Ngay nay, da s6 cac tac gia m6 t;;to hinh khe hd vom mi~ng m9t thi, b&ng
ld thu~t Push back.
,.,?
,
,..?
2. CHUAN BJ TRu'dC MO
B~nh nhiin phai du<;~c khiim ki mill, hqng, hO hflp. Ne'u c6 b~nh ciln du<;~c
digu tri 6n dinh truoc khi phliu thu~t t;;to hinh vom mi~ng.
Tie'n hanh lam cac xet nghi~m cd ban. Luu y xet nghi~m Hemoglobin mau.
Ne'u Hemoglobin mau qua cao se d~ gay chay mau sau phh thu~t. c6 th~ d~n
de'n tl:t vong. B~nh nhan an u6ng rflt kern trong 10 ngay dllu sau m6, cd th~
thie'u dinh duang rflt nhigu. Do v~y dn luu y che' d9 dinh duang cho dua tre
truoc m6.
3. vo CAM
Gay me n9i khi quan d~ ph~u thu~t t;;to hinh vom mi~ng. Nen dung 6ng
n(li khi quan b&ng khung kim lo;;ti hoi;ic nhva cung d~ tranh bi gflp 6ng trong hie
ph~u thu~t. ThOng thuilng 6ng n(\i khf quan du<;~c bao v~ bdi van banh mi~ng
kieu cung Dott hoi;ic cung Dingman.
173
4. TUTHE
Bo\)nh nhan n~m o tu the' Rose: nt.m ngi:la, do\)m g<'ii duoi vai, dil.u ngi:la de
len hai dui cua phfiu thu~t vien.
Phfiu thu~t vien ng6i phia dil.u bo\)nh nhan, trQ thu ng6i bem trai phfiu
thu~t vien.
5. KYTHU~T
Duoi gay me nqi khi quan, gay te b6 sung niem ffili~C vom mio\)ng b~ng dung
dich Lidocain 0,5% c6 pha Epinephrin 1/100.000.
Dung dao nhO, dao s6 15 ho~c s6 11. R~ch sat bi'1 khe hd, tach niem mlilc
mio\)ng ra khoi niem mli~C mii.i (Hinh 3.10).
Hlnh 3.1 o. Cac dllong r:;rch va l:;ro v:;rl lrong khe ha vom khong loan b(l
Khong nen rli~Ch chinh bd, rna nen rlilch Ian v~ phia niem ffili~C mio\)ng. Dung
dvng cvl6c niem mlilc tach niem mlilc mii.i khOi xudng mii.i.
Rlilch dudng thanh ben hc;mg, sau cung rang ham tren (Hinh 3.11). Dilng keo
Mayo b6c tach vao trong toan bphia trong la cac cd vom mio\)ng, phia ngoai Ia cd chan buom trong. Tlili day c6
Hamulus Ia milu xudng hinh moe cua gai chan buom. Trui'1ng hQp vom hO r<)ng,
d~ giam sue cling cil.n be gay Hamulus b~ng dvc dil.u tay, keo cd vao phia trong.
Hinh 3.11. cac dl!Ong r~ch va l~o v~l lrong khe ha vom loan b(l
174
Chen meches vao vling b6c tach dEl di\:y ph:in miim vao trong. Meches c6
tii:m Iodoform dEl mqt ngay sau m6.
Mo tiep duCing r:;1ch tu thanh ben hqng len phia truoc, t:;J.o thanh duCing
r:;1ch chu V (trong ki thu~t V- Y), hay chu W (trong ki thu~t W- Y). Dfll:;1i tam
giac phia d:iu khe hd, ma dinh tam giac quay vii phia sau (phia khe hd).
B6c tach hai V:;J.t, vom mi~ng cung tit truoc ra sau, lam dut cac m:;J.ch xien.
Dung l6c XUdng dfll6c hai V:;J.t niem- cot m:;J.C. Ta gij.p hai 16 khii:u cai sau, d d6 c6
b6 m:;J.Ch nu6i V:;J.t, cfin duc;~c bao v~. Dqng m:;J.ch nay ch:;J.y trong ong khii:u cai sau
(Hinh 3.12).
Hinh 3.12. B6c tach v~t niem cot m~c va giai ph6ng a¢ng m~ch khilu cai sau
TrUdng hc;lp muon giil.i ph6ng dai them cuong m:;J.ch, c:in dvc xUdng d bd
sau cua 16 khli:u cai sau. Dvc bO di mqt manh xUdng, lam nhu v~y vi~c dii:y lui
vom mi~ng ra sau se dfi dang hdn.
Giai ph6ng v:;1t tam giac phia etta mi~ng dEl kh§.u dfi dang, trong ki thu~t
W- Y. Sau khi b6c tach xong hai v:;J.t vom mi~ng, dii:y lui hai v:;1t vom mi~ng ra
sau va vao giua, chdn hi dEl khau.
Khau phvc Mi vom mi~ng duc;~c tien hanh theo trinh tV: nhu sau: khau
niem m:;J.C mfii trUOC, sau d6 khau phiJC hili lOp Cd vom mi~ng, CUOi cling khau
lOp niem m:;J.c vom mi~ng (Hinh 3.13a, 3.13b).
Niem m:;J.c miii khau b~ng chi Catgut Chromic 3-0 hoij.c 4-0, khau tit truoc
ra sau. Khi khau xoay mit chi v€ phia miii, d6n niilm m:;J.c tu truoc ra sau. DEl
mit chi xoay vii phia miii niln xuyen kim ben trai truoc, hen phil.i sau. ThuCing
dung cac miii chi khau rCii an toan hdn khau vil.t.
Khau cac lop cd vom mi~ng Mng chi Catgut Chromic 3-0 hoij.c chi Vicryl 4-
0. Luai ga nen co d!nh Mng miii chi Blair- Donati dEl dii phOng dut chi, toac
rqng luai ga sau mil.
Cuoi cling khau niem m:;J.c vom mi~ng b~ng cac miii khau rdi, chi Catgut 4-
0 tu sau ra truoc.
175
Hlnh 3.13. Khau cac l~p cua vl>m mi~ng.
Ne'u trong tntong h<;lp khe hb r(lng qua, ph~u thu~t vien si:t dvng ki thu~t
w. Y Push -back, thi lam m(lt v:;tt tam giac phia tntdc d~ liip bOt khe hd, Mng
phudng phap t:;to hinh chu Z ho~c giap hai c:;tnh tam giac ciia hai v:;tt l:;ti.
IV. H~U PHAU
Sau mii d.n theo doi di! phiing t:ic duong tho do tie't nhigu dich. PhOng
bAng each cho b~nh nhiin nAm nghieng, ho~c hUt dom dai.
Khong nen si:t dvng lo:;ti thuilc giam dau c6 uc che' h6 h~p. Ne'u ph!ti dling
thi r~t th~n trqng va theo doi sat nhip thO.
Khi _tre tinh tao hoan toan cho an bAng thia: sua, chao loang, nude hoa
quii. Thl,ic hi~n che' d(l an mgm sau mii m(lt thang. Sau khi an mgm cho b~nh
nhan uilng nude duong ho~c nude hoa qua.
Nen si:t dvng khang sinh toan than.
V. BIEN CHllNG
mau.
Chay mau 6 :;tt trong hie mli: c~n luu y d\.m mau ngay bAng each khau cfim
Tim tai, ng:;tt thO: cfin ki~m tra ilng n(li khi quan.
Tr~t khdp eli 3, 4 do sai tu the': c~n n:in l:;ti ngay phOng chen tuy gay ti:t vong.
Ch!ty mau sau mli: chen meches, ho~c chen Surgicel rna khOng cfim mau
thi phai dua !:;ti phong mii d~ khau cfim mau.
Nhi~m trilng: di! phong nhi~m trling sau mli bAng each cho b~nh nhiin
dling khang sinh toan than va v~ sinh mi~ng tilt. Ne'u c6 ho:;ti tit t6 chuc, cfin
phai lam s:;tch d~ t6 chuc h:;tt m9c.
Toac ve't m&· "do dut chi, ho~c ho:;ti ti:t lam duong khiiu hoac r(lng, s~o se
khong lien l:;ti du<;Jc. Truong h<;Jp nay cfi.n cho d~ mlil:;ti sau 1 nam.
176
CHAN THVONG VUNG HAM M~T
,....
?
~
I. PHAN MO f>AU
Chan thudng vung ham mij.t do va di).p chie'm ml)t ty l~ khoang 4-6% trong
t6ng s6 cii.c lol).i chan thudng tren toan cd thii. Gfiy xudng vung ham mij.t do chan
thudng chie'm 3-4% cac lol).i g:ly xudng. Trong th(Ji gian gil.n day, ty l~ chan
thudng g:ly xudng VU.ng ham mij.t ngay cang tang, nhat la b cac nuoc dang phat
trilin (trong d6 c6 Vi~t Nam), do s6 lu<;1ng cac phudng ti~n giao thOng tang
nhanh nhung cd sd hl). til.ng kh6ng kip ph:it trilin.
Chan thudng vung ham mij.t hay gij.p b lUa tu6i tre va tu6i trung nien
(khoang tit 18-50 tuili). Day la lua tu6i tham gia nhi€u vao cac hol_lt dl)ng xa hl)i,
lao dl)ng san xuat va hol_lt dl)ng giao thong. Ty l~ chan thudng vung ham mij.t
cua nam gioi so voi nil gioi vao khoang 10: 1.
Vung SQ mij.t chua nhi€u cd quan giu chuc nang quan trQng, ll).i lien quan
chij.t che voi SQ nao, dij.c bi~t la vung n€n SQ. Cho nen khi bi chan thudng VU.ng
ham mij.t, nhat la chan thlidng vung duoi mij.t, di'i bi t6n thlidng cac cd quan
thul)c chuyen khoa Tai- Mui- HQng, Mitt va nhung chan thudng sQ nao b nhung
muc dl) khac nhau. Cil.n luu y d.ng, nhilng chan thudng g:ly xudng vung ham
mij.t ddn thuil.n rat it khi gay nguy hilim de'n tinh ml).ng, rna nguyen nhan dfin
de'n til vong ll.li do chan thudng sQ nao, nhat la nhung chan thudng gay vil di).p
n€n SQ. Vi~c tham kh:im va ke't h<;lp xu trf chan thudng Mitt, Tai- Miii- HQng va
chan thudng SQ nao la Mt sue cil.n thie't truoc khi xu tri chan thudng VU.ng ham
mij.t. Ne'u trong di€u ki~n c6ng tac di)c li).p, kh6ng du cac chuyen khoa, cil.n vi).n
dvng nhung kie'n thuc thul)c cac chuyen khoa trong qua trinh xu tri chan
thudng vung ham mij.t cho h<;lp ly, tranh bO s6t t6n thudng dfin Mn nhung tai
bie'n nguy hilim Mn tinh ml_lng ngu(Ji b~nh.
Ngoai nhung cd quan giu nhung chuc nang quan trQng, VU.ng ham mij.t con
c6 vai tro quye't dinh bi).c nhat v€ mij.t thiim my cua mili con nglidi. Khi tie'n
hanh xu tri chan thudng vung ham mij.t cil.n phai thu(Jng xuyen chu y de'n phvc
h6i dl).t muc t6i da hinh thii thiim my cua cac cd quan, kh6ng chi nh&m tra ll.li
chuc nang rna COn tl).O di€u ki~n tiJt cho ngu(Ji b~nh hoa nhi).p trd ll).i voi CQng
dilng trong mQi sinh hol_lt va lao dl)ng.
II. NGUYEN NHAN GAY CHAN THliONG VUNG HAM MAT
C6 nhi€u nguyen nhan dfin de'n chan thudng gfty xudng vung ham mij.t va
c6 thii th6ng ke ra mi)t s6 nguyen nhan chfnh nhu sau:
1. DOI v<'n BQ DQI
Chan thudng VU.ng h~m mij.t xay ra trong khi th\1£ hi~n nhung c_!J.udng
trinh luy~n ti).p quan S\1 bat bUQC, trong cac d<;jt thao dien ky thui).t, dien ti).p
quan S\1 va hanh quan da ngol).i. Day la nhung hol).t di)ng mang tinh dij.c thu cua
177
quan d9i nMt Ia nhUng quan binh chung d~c bi~t nhu b9 d9i d~c bi~t tinh nhu~,
b9 d9i tang thie't giap, b9 binh co gioi ...
·
.
2. DO TAl N~ GIAO THONG
Day Ia lo~i nguyen nhan chiln thuong vilng ham m~t g~p ngay cang nhi€u
va c6 xu huang gia tang trong nhung nam gfin day. Tai n~n giao thong gay t6n
thuong vilng ham m~~ hay g~p Ia tai n~n do xe gan may. Thu de'n Ia tai n~n xe
6 t6, sau d6 Ia do xe gan may hoi).c xe 6 t6 gay nen cho ngubi di xe d~p hay di b9.
3. DO SINH HO~T GIAO TIEP
Chu ye'u do danh 19n bAng cac phuong ti~n gay thuong khac nhau cho nen
tinh chilt thuong t6n cling rat da d~ng va hay ke't hc;!p gifta cac v€t thuong phfin
mem voi nhung t6n thuong xliong.
"
..
~
,..~
,..?
,...,
4. DO LUY}i:N T~P VA THI DAU THE DlJC THE THAO
Hay xay ra b nhung m6n thi dau d6i khang, m6n c6 si't dvng nhung
phliong ti~n d1,1ng Cl,l (nhli xa don, xa kep, cfiu trli<;ft, CdU th!ing bAng ... ), nhftng
m6n luy~n t~p va thi dfiu hay gay va ch~m d nhftng tu the' khac nhau (nhu b6ng
da, b6ng r6 ... ).
Ill. PHAN LO~I CHAN THllONG VUNG HAM M~T
1. CHAN THU'ONG, vET THU'ONG PHAN MEM
Can cu d~c dilim lam sang va muc d9 t6n thuong, ngubi ta chia chan
thuong ve't thuong phfin m€m vi'lng ham mi).t ra lam cac lo~i sau:
1.1. Chan thudng bitrn d~p tTuy theo muc d9 t6n thuong c6 thii chia ra:
-
Xay xat mai truc;Jt da m~t.
-
Bfim d~p t6 chUc duoi da.
-
Tv mau duoi da va co vi'lng ham mi).t.
1.2. Ve't thu'dng phftn rnern vimg ham rni[lt
-
Ve't thuong phiin m€m don thufin.
-
Ve't thuong phfin m€m kern theo t6n thuong cac co quan di).c bi~t nhu
nhan cfiu, tuye'n nuoc bQt.
-
Ve't thuong phiin m€m Mt hc;!p t6n thuong xuong va khuye't h6ng t6 chUc.
2. CHAN THU'ONG GAYXU'ONG vUNG HAM ~T
2.1. Phan lo~j~i theo v! tri xu'dng b! gfty
Theo each phan lo~i nay ta c6 cac lo~i gll.y xliong vilng ham m~t nhu sau:
-
Gll.y xuong ham duoi: chie'm ty 1~ cao khoang tu 60-70% cac lo~i gll.y
xuong vi'lng ham m~t.
-
Gll.y xuong ham tren.
178
-
Gil.y XUdng go rna va cung tie'p.
-
Gfiy xUdng mili.
-
Gil.y xUdng 6 rang va thUdng t6n rang.
-
Gil.y ke't hQp til hai xUdng trd l€m.
Gfin day, tr€m thJ!c te' lam sang ngUdi ta nhi).n thily ty l~ gil.y ke't hQp cac
xUdng vung ham mi[tt ngay cang tang. D~ chfln doan xac dtnh dung va c6
phUdng huang va xay dJ!ng ke' ho(!.ch diilu trt thich hQp, nhiilu tac gia da dil nght
chia gil.y xUdng vung ham mi[tt ra lam hai ph:in lOn:
M{lt: gil.y xUdng t:ing duoi mi[tt: tUdng ung voi gil.y xUdng ham duoi, k~ cii
gil.y loi c:iu xudng ham.
Hai:
-
Gfiy XUdng t:ing giua mi).t: bao g6m xUdng ham tren, xUdng go rna va
cung tie'p, xUdng khftu cai, xUdng mili va la mia.
-
Con nhung t6n thudng xUdng tr:in 6 mil.t, xUdng da, xUdng buom dUQc
xe'p lo[!.i gil.y xUdng niln s9. Tuy nhien, lo(!.i gil.y xUdng niln s9 nay cilng do chuyen
khoa Rang - Ham - Mi[tt cilp cuu va xl:t tri.
2.2. Phan lo1;1i theo tinh ch3:t glly xudng
Can cu vao vt tri dUdng gil.y, tfnh chilt t6n thUdng ph:in milm, lien quan
cua dUdng gil_y voi cung rang va cac xoang hoc tJ! nhien d vung ham mi[tt rna
ngUdi ta chia ra hai lo;;ti gii.y xUdng vung ham mi).t.
2.2.1. Gdy xztdng ha
G6m nhung lo[!.i gii.y XUdng rna 6 gii.y c6 lien quan de'n cac ve't thUdng ph:in
milm, du6ng gil.y di ngang qua cung rang, hoi[tc du6ng gii.y thong vao cac xoang
hoc tJ! nhien (nhu xoang ham, hoc mili, khoang mi~ng, xoang tran ... ). Theo quy
dtnh vii tieu chufln gii.y xUdng nhu tren thi gii.y xUdng vung ham mi[tt chie'm
khoang 80-90% la gii.y xudng M.
2.2.2. Gdy xztdng kin
G6m cac lo[!.i gii.y XUdng kh6ng c6 ve't thUdng ph:in milm, kh6ng thOng vao
cac xoang hoc tJ! nhien, kh6ng di ngang qua cung rang nhu gii.y c6 lili c:iu, gil.y
mom V«:lt, gii_y nganh len xUdng ham dUoi, gii_y me b(J xUdng ham, gii_y XUdng go
rna va cung tie'p ddn thu:in, gil.y thanh ngoai hoc mil.t ...
ThOng thu6ng trong thJ!c te' lam sang khi chfln doan m(lt lo[!.i chiln thudng
gil.y xUdng vung ham mi[tt bao gid cilng phiii neu r6 duqc vt tri va tfnh chilt gil.y
XUdng. Cang chufln doan chfnh xac va chi tie't cang xay dJ!ng duqc ke' ho[!.ch
diilu tq dung va ke't qua diilu trt cilng se d;;tt chilt luqng cao.
IV. LAM SANG VA XlfTR[ CHAN THlfONG VUNG HAM M~T
?
~
,..,?
.... Jo
"''
'
'
"
1. XU' TRI KHAN CAP TRONG CHAN THU'ONG VUNG HAM ~T
Khi bt chiln thUdng vung ham mi[tt, di[tc bi~t la nhung chiln thudng ni[tng va
phuc t[!.p, d~ xay ra nhung bie'n chung phuc t[!.p de do[!. trJ!c tie'p de'n tfnh ill(!.ng
179
b~nh nhan. Nhung bie'n chung bat thubng nay ci\n dtt<;!c cilp cuu Iqp thai chfnh
xac d~ cUu sllng ngttdi b~nh, sau d6 moi xu tri dieu tq nhung thuong tfin khk
Nhung cflp cuu khii:n cap c6 th~ xay ra trong chiln thtt<1ng vung ham mi).t g6m:
1.1. Ng~;tt thi'l: day la bie'n chung dii.n de'n til vong nhanh nhilt, d.n dtt<;!c xu trf
cilp cuu nhanh ch6ng d~ khai thOng dttdng thd.
Nguyen nhan gay ng1.1.1. Tift luiii ra sau: gllc luai che kin nga ba thanh mon xay ra trong nhung
trttdng h<;!p gii.y than ham dttOi hai ben d.m c6 di l~ch manh gii.y ra sau, hoi).c gii.y
nat vii.ng dim kern thea ve't thuong pMn mem sat mi~ng. 1\l.t Iuai ra sau con xay
ra trong nhung trttdng hQp b~nh nhan c6 h6n me do chiln thuong SQ nao.
Xi't tri: trttoc he't phai nhanh ch6ng k~p keo luai ra phfa trttoc d~ khai
thong dttdng thd ket h<;!p voi nang va dtta g6c ham dttoi ra trttoc d6ng thdi hut
dam rai, mau u dqng trong mi~ng. Ne'u kh6ng c6 may hut thi phai dung bong
g
kh6ng cho Iuai tvt tro l
hoi).c bu9c vao vong day bang quanh ell. Ciing c6 th~ ell dtnh luai bling kim bang
t1$ t
Trang dieu ki~n cho pbep, ta c6 tn~ d~t vao mi~ng ngttdi b~nh llng thOng
khf ki~u Mayo ho~c di).t llng n9i khf quan qua mi~ng ho~c qua miii d~ dam baa
thong khi thttdng xuyen va c6 th~ chen g
mem hoi).c ell djnh t
1.1.2. Do tcic duiJng h6 hap tren: bbi nuoc bqt lii.n mau, C\}C mau dong, ho~c do
cac dt v:).t nhtt manh rang va, than rang, manh Xlt<1ng V\}n, manh tfi chUc phAn
mem ... Sl,t til.c nghen nay cang tro nen nguy hi~m khi b~nh nhan c6 chiln thuong
SQ nao ke't b<;!p dang 0 tinh tr
di v:).t d~ dam bii.o thOng khf quan khii:n cflp. Trang trttdng h<;!p Mt dtch, lily di vi).t
khong dtrong tinh tr
th~ chii. d9ng cho ho Mp c6 dieu khi~n (thO may hay b6p b6ng).
Trang trltdng h<;!p c6 gii.y nat hll Xlt<1ng, ve't thtt<1ng chay mau tit tren miii
xullng tbanh hqng sau, CO nghi ngd di).p va nen SQ, sau khi da di)_t nQi khf quan
hoi)_c mO khf quan cilp CUU, ci\n phai chen g
1.1.3. Nggt do phu nlgoc htiii san mi~ng, tran khi vung c6, chiiy mau duoi
da vung c6 t(lO thanh 6 mau tv quanh dudng khi d(lO. Nhung nguyen nhan tren
gay ng(lt thd tutu va mu9n hdn, c6 th~ xay ra tren dudng chuy~n thudng.
Xi:t tri: chii d9ng cllm kim cho thoat khi, r(lch da li'(y 6 mau tv va cil.m mau
t(li ch6. Chii d9ng d~t ong n9i khi quan ho~c md khi quan d~ dlf phong ng(lt tren
dudng vi!.n chuy~n b~nh nhan Mn b~nh vi~n.
1.2. Cap cuu chay mau
Chay mau cflp tinh trong chfln thuong vung ham m~t c6 th~ xay ra trong
nhung trudng hc;lp sau:
-
C6 ve't thudng phil.n m€m ke't hc;lP gay dut rach cac ffi(lCh mau lOn d
vung duoi ham, san mi~ng, vung c6.
-
Do va nat xudng ham duoi gay chay mau tu trong xudng qua ve't rach niem
ffi(lC vao khoang rni~ng, ho~C t(lO thanh 6 mau tv !On d vii.ng dt10i lttdi, san rni~ng.
-
Do g~y xt1dng til.ng giua m~t ke't hc;lp va di!.p n€n SQ truoc va n€n SQ giua
gay chay ffillU VaO XOang ham, chay ffillU tU Xt1dng bt1om, XUdng da XUOng thanh
hqng sau ho~c chay mau qua tai ngoai.
Xi:t tri:
-
Dol voi nhung trubng hc;lp chay mau do ve't thudng phil.n m€m ddn
thuil.n: tuy theo ffiUC d9 chiJ.y mau CO th~ tien hanh tu ddn gian la kli)p ffi(lCh
khau cil.m mau, chen g(lC bang ep. Khi t6n tht1dng cac ffi(lCh mau lOn d vii.ng sau
kh6 cil.m mau, cil.n khi\'n trt1dng b9c 19 d9ng ffi(lCh canh ngoai tim va thllt d9ng
m(lch chqn lqc chi phoi vung chiiy mau. Ne'u th:it d9ng m(lch chqn lqc kh6 khan
thi thllt d9ng ffi(lCh canh ngoai cung ben.
-
Ne'u chiiy mau tu hai dil.u xudng gh (di'i xay ra trong trudng hc;lp gfiy
xt1dng ham duoi): truoc het phiii nllm chinh cho cac manh g~y v€ dung vi tri giai
pMu, lien ket t(lm thCJi m9t cung rang ba't d9ng tranh gay di l~ch thu phat va
cil.m mau t(lm thdi. 6 cac cd sCI chuyen khoa phiii pMu thui!.t, b9c 19 ki~m tra la'y
mau tv, cil.m mau dil.u xt1dng g~y va phil.n m€m xung quanh, d6ng thdi chinh
khOp ke't xudng bAng cac phttdng ti~n nhu day thep, nli)p vit.
-
Voi nhung trt1dng hc;lp g~y di!.p nen SQ chiiy mau vao hqng, cil.n d~t ong n9i
khf quan ho~c md khf quan, chen nbet meche, g(lC vao miii, hqng, mi~ng moi CO th~
hy vqng cil.m mau t(lm thdi. Sau d6 tuy theo vi tri t6n thudng rna quye't dinh th:it
d9ng ffi(lCh canh cii.ng ben d~ hfl trc;l cho cac bi~n phap cil.m mau t(lm thdi.
1.3. Phong va chong choimg
* Choang chfln thudng it xay ra i'J b~nh nhan hi cha'n thudng VU.ng ham m~t
ddn thuil.n. Choang thubng c6 th~ xay ra khi c6 t6n thudng ket hc;lP nhu sau:
-
G~y cac xt1dng lOn: xudng dui, xt1dng chi!.u, xt1dng dng chan hai ben.
-
Cha'n thudng sq niio n~ng, c6 hon me.
-
Chfln thudng nglfc, tran dich, tran khi mang ph6i.
181
- va cac tlplg d~c, chay rnau trong 6 h\lilg hay chay rnau trong duemg tie't ni~u.
* Cac bi~n phap phong chong choang:
-
Kharn ki~rn tra ky toi'm than truoc khi xi1 trf cha"n thuong vU.ng ham
rn~t M kh6ng bO s6t thuong t6n.
-
Trong rnQi trui'Jng hqp phai darn bao thOng khf cho nglii'Ji b~nh, d~c bi~t
chu trQng phong chong ng11-t cho nhung b~nh nhan bj chiln thucJng sQ nao ke't
hqp. Khi b~nh nhan bj choang chan thlicJng, ne'u CO roi Jol/-n thong khf cang Jam
cho choang n~ng them va se tra thanh cai vong luiln quiln xilu trong vi~c cung
ca"p rnau va oxy cho nao, cu61 cling d~n de'n milt nao do thie'u rnau, thie'u oxy
ngay cang n~ng.
-
Phong chong chay rnau, ke't hqp voi truyen djch, truyen rnau (ne'u c6
th~) d~ nang va duy tri huye't ap.
-
Dung cac lo11-i thuoc giarn dau, an tMn, thuoc cilrn rnau (ne'u ciln), chong
phii ne tll-i ch6, khang sinh chOng nhiiirn triing, ke't hqp dieu trj tot nhUng t6n
thlicJng cac CCI quan theo tung chuy('m khoa.
2. LAM sANG vA xir TRi GAY xuoNG HAM nuo1
G~y xuong ham duoi chie'rn ty I~ cao trong tilt ca cac lo11-i g~y xudng vU.ng
ham rn~t vi n6 Ia rnqt xudng Ion, Ia khung da cho t6 chuc pMn rnern tfing duoi
rn~t. Xudng ham duoi c6 hinh rn6ng ngt,ta d~c bi~t, gilp khuc theo ba chieu
kh6ng gian a cac vi trf khac nhau nen tl/-0 ra nhung di~rn ye'u dii g~y khi c6 h,tc
gay thuong tac d<;lng. Xuong ham duoi Ia xudng v~n d<;lng duy nhilt a vi'lng ham
rn~t duoi tac dvng CO keo cua h~ thong Cd nhai trong cac ho11-t d<;\ng sinh Jy khac
nhau. Khi bj chiln thudng, tuy theo tu the' sinh ly rna xlidng ham duoi c6 th~ hi
g~y Xlidng theo Cd che' tl"\1C tie'p ho~C gian tie'p va Cii.ng CO th~ g~y ke't hqp ca hai
cd che' cling rn<;lt luc.
2.1. Vi tri cilC duang glly
Theo thong ke tren lam sang, c6 th~ g~p cac dui'Jng ga.y Xlidng ham duoi a
nhung vi tri sau:
-
G~y than xuong ham duoi (canh ngang).
-
G~y g6c ham: c6 ho~c kh6ng lien quan de'n rang 3.8 va 4.8.
-
Gfty viing cAm: chinh giua ho~c l~ch sang ben, c6 khi ga.y d61 xung hai ben.
-
G~y nganh len ham duoi (canh cao): dui'Jng g~y c6 th~ g~y ngang ho~c
g~y dQC tu hOrn Sigma xuong g6c ham.
-
G~y !6i cfiu ham duoi: c6 th~ g~y c6!6i cfiu a tha"p (g~y ngoai khop) ho~c
gfty !6i cilu cao (g~y trong khOp).
-
G~y me bC! duoi xuong ham ho~c g6c ham.
-
Gfty xlidng bi'J 6 rang kern theo rn<;lt nh6rn rang.
2.2. Seilugng duang gily. Co th~ g~p:
-
G~y don d<;lc rn<;lt dui'Jng.
182
-
Gliy hai duong den nhieu duong c6 th~ xay ra cac phudng an ke't hqp sau:
+ Gliy nhieu duong cling m(\t ben.
+ Gliy nhieu duong hai.ben.
+ Gliy tn.tc tie'p than xudng ham vdi gliy gian tie'p c616i cit u d6i di~n.
+ Gliy tn.tc tie'p than xudng vdi gliy gian tie'p g6c ham d6i di~n.
+ Gliy bd 6 riing vdi gliy g6c ham hoij.c c616i du d6i di~n.
+ Gliy vi'tng cAm vdi gity 16i du hai ben ...
+ Gliy xudng ham dudi ke't hqp gliy cac xudng khac vi'tng ham mij.t.
2.3. Lam sang g§:y xudng ham du&i
* Lam sang di~n hinh ciia gl\.y than xudng ham dudi
-
Dau va sung ne nhanh vung ham dudi bt thudng. Dau rang khi v~n
d(\ng ham duoi (ha mi~ng, ng~m mi~ng, nhai ... ). H~n che' hoij.c kh6ng th~ v~n
d(\ng duqc ham dudi (do dau, do sung ne ldn, do di l~ch sai khdp d.n).
-
Khi mdi bt chiln thudng nhin ngoai thily bie'n d~ng l~ch ham duoi.
Trang truong hqp den mu(\n, mij.t sung ne ldn kh6 c6 th~ nh~n thily bie'n d~ng
xudng, dn phili kham tht.tc th~ d~ phat hi~n cac tri~u chung gliy xudng.
-
Kham tht.tc th~ ben ngoai: so n:in d9c theo bo than xudng thily c6 nhung
di~m dau ch6i tudng ung vdi di~m gliy xudng. C6 th~ so thily go b~c thang hilt
thuOng hoij.c 16m Xlldng hilt thuOng SO voi ben lanh tudng uhg.
-
Kham tht.tc th~ trong mi~ng: trudc he't c6 th~ thily niem m~c bd lqi Mm
tim t\1 mau, rach ngang hoij.c rach d9c niem ffi~C bO lqi, tien dinh ca ngoai va
trong mi~ng. Kham cung rang c6 th~ thily:
+ Co di d(\ng hilt thuong rang hai ben duong gliy khi ci':i d(\ng ham dudi.
Kern theo tri~u chung nay c6 th~ thily cac rang l~ch ra ngoai cung rang (thuong
bt d6 vao trong mi~ng).
+ Sai l~ch khdp c:in: g6m sai khdp c:in trung tam do st.t di l~ch ch6ng ciia
cac manh gliy va khop c:in ben gliy bt ho do di l~ch tren du:oi ciia cung rang. Tuy
thea muc d(\ di l~ch ciia xudng va cung rang rna bi~u hi~n sai khdp c:in cling
khac nhau. Ngoai ra con thily m(\t ben cung rang d6 vao trong mi~ng ti'i 1/4-1/2
mij.t nhai, con ni':ia cung kia l~i l~ch ra ngoai.
* Tren day la nhung tri~u chung di~n hinh ciia gliy than xudng hitm dudi,
nhung kh6ng phili gliy xudng ham dudi o vt tri nao cling c6 dity dii cac bi~u hi~n
lam sang tren. Sau day la dij.c di~m lam sang ciia m(\t s6 vt tri gliy ham dudi kh:l.c.
-
Khi gliy m(\t duong giua c:lm thuong it gay di l~ch, khdp c:in kh6ng hoij.c
it sai. C6 th~ thily di d(\ng hilt thuong ciia rang hai ben duong gl\.y vii ke't qua
chvp X-quang xudng ham.
-
Gliy g6c hitm, nhilt la gliy g6c hitm sau cung rang, tri~u chltng lam sang
cling ngheo nan, it gay di l~ch va sai khdp c:in do c6 kh61 cd c:in bao b9c xung quanh.
-
Ne'u gliy c6 16i citu ham dudi ddn thuit~·cling kh6 chuii:n doan. Trang
m(\t s6 truong hqp c6 tri~u chung khdp c:in hai thi (thi c:in hai ham ditu tien
khdp c:im con hd hoij.c l~ch, sau b~nh nhan tt.t lt.ta dieu chinh ditn thi khdp c:in
183
l~i vao dung vi tn). Ne'u g§.y c6 16i c~u hai ben kern theo sai khop ham, toan b9
xttdng ham dttoi thudng b~ dily ra sau t~o nen hinh anh khOp d.n sau gia va
khop d.n hO i'J vU.ng ci'ta.
-
Voi nhung trui1ng hCJp g§.y, me bd dttoi xttdng ham dttoi, kh6ng c6 thay
d6i khOp d.n, chi dttc_1c xac d~nh bi'Ji sd nll.n t~i chi\ va X-quang.
2.4. Cac the chvp X-quang di chiin doan g;ly xlidng ham duoi
-
The' chvp thllng mi).t: cho phep nhin toan canh xuong ham dttoi, c6 thii
thily g§.y xttong vU.ng d.m, g§.y g6c ham, g§.y c6I6i c~u thilp.
-
The' chvp che'ch ham hai ben (P-T): cho phep xac d~nh t6n thttdng tung
ni':ta ham (tru vU.ng c&m) va so sanh ben t5n thttdng voi ben lanh.
-
TM Schuller: cho phep kilim tra g§.y 16i du cao (trong khOp) va tinh
tr~ng tran d~ch khop sau chiln thttdng.
-
Chvp phim toan canh ham dttoi (Panorama): cho phep danh gia toan b9
ham duoi tU t6n thttdng xttdng d6i voi m6i tttdng quan giua cac d~u xttdng g§.y
de'n tinh tr~ng cung rang. Tren Cd Sd nh~n d~nh t6n thudng tren phim toan canh
cho phep xay dvng ke ho~ch xi':t trf digu tr~ chfnh xac hdn.
2.5. Di~u trj g;ly xlidng ham duoi
2.5.1. M!fC dich die'u trf: phvc hili hinh thii va chUc nang an nhai cua ham dttoi.
2.5.2. Quan diem ve' die'u trf g6_y XUdng ham dUOi: voi ffi\).C dfch digu t~ nhtt
tren, khi digu t~ g§.y xudng ham dttoi phiii b&ng m9i bi~n phap t~o digu ki~n
cho cac d~u xttdng g§.y can chll.c, nhung d6ng thdi phiii phvc hili dttc_1c khOp cll.n
dii tra l~i chuc nang sinh ly an nhai cho b~nh nhil.n. Truoc m9t b~nh nhil.n g§.y
xttdng ham dttoi bao gii1 cii.ng c6 hai phttdng huang Ia digu t~ bao t6n va digu t~
bAng ph§.u thu~t. Theo quan dilim cua Mu he't cac tac gia trong va ngoai nttoc
hi~n nay thi bao gid cii.ng nen Iva ch9n phttdng phap digu t~ biio t6n truoc.
Trong digu ki~n con thieu trang b~ va phudng ti~n ky thu~t cii.ng nhtt kha nang
gay me hili sue cho chuyen khoa, nhilt Ia digu ki~n i'J cac tuyen, thi viln dg digu
t~ biio t6n cang nen chu tr9ng va ap dvng hdn. Digu tr~ pbfiu thu~t chi nen di).t
ra khi kha nang digu t~ bao t6n kh6ng c6 ket qua va trinh d9 chuyen m6n i'J cd
sd cho phep.
2.6. Di~u trj biio t6n
2.6.1. Chi dfnh
-
G§.y xttdng ham dttoi c6 di l~ch nhung c6 kha nang nll.n chlnh duCJc, cac
manh g§.y !On kh6ng b~ va vvn.
-
G§.y canh len va l6i c~u.
-
C6 thudng t6n Mt hc.lP va dieu ki~n toan than kh6ng cho pMp xi':t tri ph§.u th~t.
2.6.2. Cac phuang phap die'u trf bao gdm
Tuy theo muc d9 t6n thttdng XUdng ham, tinh tr~ng t6n thudng rang va
tinh tr~ng toan than rna Iva ch9n phuong phap digu tr~ thfch hCJp.
184
-
Sd dip cuu ban dilu: kham toan di~n d€ danh gia tinh trl).ng toan than
va tl).i chii, d(lc bi~t chu y danh gia chinh xac muc d9 chin thudng s9 niio. Co
dinh tl).m thdi Xlidng ham duoi biJ.ng CO dinh dinh - ciJ.m ho(lc CO dinh biJ.ng mang
nhlja d6n duoi clim treo len dilu d€ tranh gay di l~ch thu phil.t, d€ phong chay
mau va giam dau don cho b~nh nhan.
-
Nil.n chlnh cac rang bi x6 dily l~ch khoi cung rang, co dinh cac rang lung
lay bling cac moi lien ke't bling day thep nho ho(lc bling cung ph:ing. Doi voi tre
em con rang sua c6 th€ lam mang nhlja hi'J m(lt nhai d€ co d!nh ham duoi.
-
Doi voi nhung trudng hqp kh6ng di l~ch ho(lc it di l~ch nil.n chinh di\.
Sau khi nil.n chinh vao dung khOp cil.n, tie'n hanh co dinh hai ham bling nut
bUQC ki~u Ivy Mt hqp voi bil.ng dinh cil.m d~ h~n che' v~n d9ng ham duoi.
-
Nil.n chinh va co d!nh hai ham bling h~ thong cung m6c (cung
Tiguerstedt). Nhd h~ thong cung m6c bu(lc i'J cung rang ham tren va tung dol).n
tUdng ling voi tUng dol).n gi\y xUdng ham duoi c6 cac vong day cao su, m6c lien
ke't keo chinh cac dol).n giiy ham duoi theo cac huang khac nhau. Thdi gian keo
chinh lien tvc tU 2-3 ngay. Khi ki~m tra thiy khOp cil.m hai ham dii dung, phlti
thay d&i huang keo cua vong cao su d~ co dinh hai ham i'J vi tri dung khOp cil.n,
ho(lc thay cac vong cao su bling cac nut bu(lc day thep lien ke't cac m6c i'J cung
ham tren va cung ham duoi dOi di~n nhau d~ c6 dinh bit d9ng hoan toan ham
duoi vao ham tren_
-
Cac phUdng phap co dinh dieu tri gil.y xudng i'J tren deu la phUdng phap
co dinh trong mi~ng. Cac phUdng phap nay thljc.hi~n duqc la nhd vao slj hi~n
di~n cua cung rang. Ne'u i'J nhung b~nh nhan bi rvng gil.y nhieu rang do chin
thUdng, ho(lc i'J nhung nguCii truoc chin thUdng dii kh6ng c6 rang thi khong th~
tie'n hanh co dinh trong mi~ng duqc. Trong nhung trudng hqp nay c6 chi dinh co
dinh cac dol).n gi'iy cua XUdng ham bil.ng cung Rudko (ho(lc h~ thong cung ke't
hqp so vit tUdng tlj).
Th(fi gian co dinh dieu tri giiy xlidng ham duoi tuy theo muc dQ t6n thUdng
xlidng, so luqng dUdng gi\y va tu&i cua b~nh nhan. Thdi gian co d!nh trung binh
4-6 twin. Tru:oc khi thil.o phUdng ti~n co dinh di.n chvp phim ki€m tra muc dQ
lien xlidng i'J cac dudng gil.y.
Chu y: chi co dinh hai ham i'J b~nh nhan hoan toan tinh tao, c6 th€ chu
dt?ng khl).c nh& ho(lc tlj dun ddm diii qua mi~ng. Tuy~t dOi kh6ng du:qc co dinh
hai ham khi b~nh nhan dang trong tr:;lng thai hon me, ban h6n me ho(lc b~nh
nhan con tinh nhung c6 nhung tri~u chung nhuc dilu, bu6n non va non, trl).ng
thai thiln kinh u am de dO:;l h6n me. Khi b~nh nhan dii duqc co dinh r6i ciing
ciln theo d6i dii\n bie'n ve thiln kinh de phong h6n me sau khoang tinh do chin
thU:dng s9 niio.
2.7. Di~u tri phdu thu~t
2. 7.1. Chi dfnh phtiu thu~t
-
Giiy xudng i'J nguCii gia ho(lc tre em, kh6ng c6 h~ thong rang dam bao co
dinh d€ dieu tn bao t6n.
185
-
GAy xuang ham duoi co vet thuang mi':t lien quan den 6 gAy.
-
GAy nat phuc h<1p c6 nhigu manh V\ln.
-
GAy di I~ch nhigu, kh<'Jp cil.n sau keo chinh bAng h~ thong cung moe
kh6ng c6 ke't qua.
-
GAy c6 Iili cftu thllp, Iili ciiu bi venh v~n I~ch tl"\lc ho~c ket h<1p voi gay
mom vfi!t.
-
Khop gia ho~c can I~ch sau gAy xuang den muc?n.
-
T6n khuyet mat do~n xUdng do chlln thuang ho~c do viem ho~i til cac
manh xuang Vl,ln phil.i Illy bO thu ky.
2. 7.2. Ccic phudng phcip phau thugt die'u trf. gay xuang ham duili
* PMu thu¢t ke't hho~c chu d9ng mi':t bc?c 19 hai dftu xUdng gAy, chinh cho cac dftu xuang gAy vg
dung vi trf giai phAu, slip xep I~i cac manh gAy nho con cOt m~c bam vao dung
vi tri, sau d6 tie'n hanh ke't xUdng. C6 th~ ap dl,lllg cac phuang phap ke't xUdng
sau day tuy theo digu ki~n trang thiet hi cua tllng Cd sCI:
-
Ke't xuang b~ng chi thep: dung day thep khau xuang duong kinh
0,6-0,Smm deo c6 th~ xo:in v~n d~. 0 hai dftu xuang gAy khoan (ho~c dui) hai
doi 16 khoan xuang dOi di~n nhau, 16 khoan each diiu xuang gAy khoang 0,4·
0,5cm. Buc?c day tMp lien ke't hai dftu xuang gAy b~ng cac moi rbi dol di~n
nhau, ho~c lien ket hai diiu xuang bAng nut buc?c chu X qua bon 16 khoan.
-
Ket xuang b~ng n(!p · vit: tuy theo vi tri gAy xuang, tuy theo muc de? d~p
nat xuang rna si:t d1,1ng lo~i nE_!p c6 hinh thu va dQ dai ng:in khac nhau. Sau khi
b(ic 19 dftu xuang gAy, chinh kh<'Jp c:in, d~t nfi!p vao vi tri thich h<1p, khoan va b:it
vit lien ke't cac manh gAy dling vi tri giil.i phAu va dling khop ciin. Ke't xuang
bflng nfi!p . vit nhanh, dan gian, kh6ng cftn phiii bc?c I(> hai m~t xUdng ciing ke't
xuang dU<1c, nhung doi hoi phai c6 sll.n n(!p · vit mua cua nuac ngoai vi hi~n nay
trong nUOC chUa san xuat dU<1C.
-
C:it b6 t6 chuc Xd Sfi!O cua kh<'Jp gia ho~c pha can chinh kh<'Jp c:in trong
nhung truong h<1p can I~ch sau d6 ket xuang b~ng chi thep ho~c n(!p · vit.
* PMu thu¢t cffy ghep x!Mng: chi dinh trong nhting truong h<1p mat do~n
xuang sau chlln thuang vet thuang vilng ham duoi. Clly ghep xuang c6 th~ tie'n
hanh theo cac phuang phap sau:
-
Ghep xUdng t~i chii: ap dl,lng cho nhung truong h<1p khuye't xUdng tit
lcm tri':t xuong. Sau khi b(ic l(i 2 diiu xuang tl.t do, dung cua dia Illy mc?t manh
xuang d<;>c theo bo duai xuang ham c6 chigu day b~ng 1/3 de? day bO xuang ham,
chigu dai 2,5-3cm. TrU<1t manh xUdng d6 ghep b:ic cftu vao khoang trong khuye't
xuang sau khi d1i t~o dU<1c mc?ng ghep thich h<1p i':t d.iu xuang dOi di~n. Co dinh
manh ghep bAng chi thep ho~c nfi!p - vit.
-
Ghep xuang tt;t than tu xa mang de'n: c6 th~ si't d1,1ng manh xuang mao
ch~u ho~c xuang suon tlj than d~ ghep vao xuang ham duai. Ky thu~t nay dU<1C
chia lam hai Io~i:
186
+ Ghep XUdng tv: than tv: do: lily m(lt manh xUdng mao ch~u hoij.c m(lt
manh xUdng sUOn vita du, dij.t vao i) khuye't xUdng va co djnh vao hai di\u xUdng
tv: do sau khi da chlnh dung khap cll.n bAng cac nut bu(lc day thep hoij.c n~p- vit.
+ Ghep xUdng bAng xUdng mao ch~u tv: than c6 cuong m:;tch nuoi voi ky
thu~t noi vi pha.u. Day Ia ky thu~t duqc ap d\illg (J nhung cd so c6 kh:l. nang lam
vi pha.u thu~t. N6 cho ke't qua tot v€ kh:l. nang song cua manh ghep v€ hinh th~
tha:m my cua ham duoi va kh:l. nang lam ham gia phvc hinh sau phftu thu~t.
* Co djnh xudng ham sau pha.u thu~t:
-
Dol voi nhung phftu thu~t ke't XUdng, cily ghep xUdng tv: do co djnh bAng
bu(lc chi thep, sau khi m6 b~nh nhan da hoan toan tinh tao, nen tie'n hanh co
dinh hai ham bAng h~ thong cung m6c hoij.c nut bu(lc Ivy d~ hilt d(lng hoan toan
manh ghep t:;to dieu ki~n lien XUdng.
-
Voi nhung pha.u thu~t ke't xudng hoij.c ghep xUdng c6 su dvng n(lp - vft
chlic c6 th~ kh6ng nhilt thie't ph:l.i co dinh hai ham nhung nen co djnh dinh cAm
d~ h6 trQ hilt d(lng ham duoi t:;to di€u ki~n lien xUdng.
* Cac bi~n phap di€u tq h6 trQ:
-
Su dvng khang sinh du !i€u va hqp ly d~ chOng nhiiim tri"i.ng. Chu y
dung khang sinh lieu cao, phi) r(lng cho nhung truong hqp c6 ve't thUdng philn
mem d~p nat t6 chuc va nhfing trUOng hQp cily ghep XUdng phuc t:;tp.
-
Cac thuoc chong viem, giam dau, chO"ng phU ne t:;ti ch6.
-
Nuoi duang tot, dam bao v~ sinh rang mi~ng trong ca qua trinh dieu tri,
dij.c bi~t chu y nhung ve't m6 c6 thong vao khoang mi~ng.
3. LAM sANG v A m:Eu TRl GAY xU'ONG TANG GiirA ~T
Kho1 xUdng tilng giua mi).t g6m c6 xUdng ham tren, xUdng go rna va cung
tie'p, XUdng sO"ng miii, XUdng kha:u cai va XUdng Ia mfa. Cac xUdng nay gll.n
chi).t voi nhau thanh m(lt khO"i bdi cac khOp rang cua hilt d(lng. Cac xUdng c6
hinh dang da d:;tng, lien ke't voi nhau t:;to thanh cac xoang hoc W nhien. Da so
cac XUdng tilng giua mi).t Mu c6 cilu true Ia xUdng xop, vo XUdng mong dii d~p
va cho nen khi bi chiln thUdng ti\ng giua mi).t thUOng hay gay thUdng t6n nhi€u
xUdng cung m(lt luc. Duong ga_y xUdng c6 th~ di qua than xUdng hoi).c ngang
tach roi cac khOp rang cua t:;to nen hinh anh vita ga_y XUdng vua sai khOp. Tren
thV:c te' lam sang ngay cang it gi).p nhftng truong hqp ga_y ddn thuiln m(lt xUdng
cua tilng giua mi).t.
3.1. Vi tri cac duang giiy xlidng tllng giua m~t
3.1.1. Gtiy xuang ham tren: theo kinh di~~. tu truoc de'n nay ga_y xUdng ham
tren thanh ba muc d(l theo Le Fort.
-
Ga.y Le Fort 1: Ia gftY xudng ham mi).t tren thilp, duong ga_y di tu cung
rang (hoi).c sau cung rang) de'n bO khuye't !e. Ne'u ga_y ca hai ben thi duong ga_y
di ngang qua vach ngan, tach rOi XUdng hil.m tren khiJi xUdng kha:u cai.
187
-
Giiy Le Fort II: dubng g!iy tach xUdng ham tren khi\i XUdng go rna va
xUdng s6ng miii. Dubng g!iy con di qua bd dudi 6 m~t c~t ngang qua day 6 m~t
vao thanh trong 6 m~t.
-
Giiy Le Fort III: la g!iy xuang ham tren cao. Thvc chilt la g!iy tach kh6i
xuang tiing giua di cao ngang qua xUdng go rna va cung tiep vao thanh ngoai 6
m~t (c6 khi tach rbi kMp xuang go rna vdi xuang tran). Dubng g!iy di ngang qua
6 m~t vao thanh trong lam g!iy ngang xuang miii ho~c tach xuang miii khoi
xUdng tran. 0 phia sau dudi r~ cung tiep dUdng g!iy lam vCi thanh sau ngoai
xoang ham, tach xuang go rna khi\i canh trudc xuang hudm.
Ciin nh~n ro r~ng, it khi g~p nhung dubng g!iy di~n hinh theo phiin lo;;ti
cua Le Fort. Cac dubng g!iy c6 th~ a m<)t bi'm ham, c6 th~ g!iy l~ch ben thi'lp bi'm
cao. Da s6 cac trubng h<;Jp g!iy xuang ham tren Mu c6 thuang t6n xoang ham i'J
muc de) khac nhau.
Theo each phiin lo;;ti g!iy xuang ham tren cua Le Fort, ta nh~n tha'y g!iy
xuang theo Le Fort III la lo;;ti g!iy xuang n~ng, thubng kern theo thuang t6n ngn
59 (giiy vCi xUOng hUdm, vCi xUdng da).
Chu y: cac tac gia Anh . My chia muc d9 g!iy XUdng ham tren ngU<;lc l;;ti vdi
cac tac gia Philp. Theo each chia nay thl giiy Le Fort I la g!iy cao nha't (tuang
ttng vdi g!iy Le Fort III), g!iy Le Fort II la g!iy a giua, con g!iy Le Fort III la g!iy
tMp ( tuang ung voi giiy Le Fort I).
3.1.2. Gtiy xuang go ma va cung tiep: tren lam sang c6 th€ g~p m9t s6 dubng
g!iy chfnh sau:
-
Giiy dan thuiin cung tiep: c6 th€ g~p mha dubng g!iy. ThOng thubng cac do;;tn xuang giiy hi s~p hln xu6ng dudi vao
trong. Neu c6 ha dubng g!iy thi cung tiep hay hi lorn xu6ng thanh hlnh chu M,
chen vao mom v~t ham dudi gay h;;tn cheha mi~ng.
-
Giiy vCi lun xuang go rna: dubng g!iy rilt da d;;tng. Xuang go rna hi di\'y lUi
ra sau va vao trong. Trong trUdng h<;lp nay xay ra g!iy vCi thanh va hd dUoi 6
m~t, g!iy ch6 tiep giua xuang go rna va cung tiep va giiy va thanh ngoai 6 m~t
ch6 tiep n6i giua mom len cua XUdng go rna va xuang tran. Giiy lun xUdng go rna
thubng gay va thanh trudc xoang ham c6 lien quan den vling 16 dudi 6 m~t va
thiin kinh duoi 6 mk
3.1.3. Gtiy xuang chinh mui: ngoai g!iy xuang miii trong giiy Le Fort III, g!iy
:xuang miii dan thuiin c6 th€ g~p khi lvc va d~p trvc tiep vao thiip miii tren di~n
tiep xuc tuang dol h~p. Da s6 trubng h<;Jp g!iy xuang miii la g!iy ket h<;lp lun s~p
do xuang vach ngan ciing hi va l6.n l~ch. C6 th~ thay dubng g!iy ngang ho~c g!iy
tach d9c khdp hai ben, ho~c ket h<;lp ca hai lo;;ti dUdng g!iy, C6 khi XUdng IDW hi
giiy thanh nhigu manh.
3.2. Hinh lmh lam sang chung cua gily xudng tftng giii'a m~t
Nhu tren da trinh bay, g!iy xuang tiing giua m~t thubng la lo;;ti giiy phuc
h<;Jp cua IDQt s6 xUdng, tuy theo vl tri va muc dQ thUdng tdn cua xUOng rna c6
188
bi~u hi~n liim sang khac nhau. Sau day Ia nhung tri~u chung lam sang chung
thudng gi;lp trong gil.y cac xudng tilng giua mi;lt.
-
Nhin: c6 th~ thily l~ch mi;lt, nhilt Ia hai ben gil rna hoi;lc cung tie'p ne'u
b~nh nhan du<;Sc kham som ngay sau chiln thuong. Ne'u b~nh nhan den muc;in,
mi;lt dii. sung nli nhi!iu, c6 khi hai m:it d!iu bi che kin thi s\( bie'n d:;mg xudng mi;lt
kh6 nhin thily. Quanh 6 m:it, di;lc bi~t Ia vung duoi 6 m:it c6 quilng tim bilm tv
mau duoi da. C6 th~ chay mau ra miii cling ben hi chiln thuong trong trudng
h<;lp va di;\p thanh xoang ham hay gil.y xudng song mlii.
-
Dau: dau o vii.ng bi gil.y xuong, dau tang khi c:in chi;lt hai ham rang hay
dily ham tren len. C6 di~m dau ch6i khi iln vao cac vii.ng hai ben ho nanh, vung
duoi 6 m:it, bd duoi 6 m:it, thanh ngoai hoc m:it, dau khi iln dqc tu xudng gil rna
de'n cung tie'p. Cling c6 th~ phat hi~n di~m dau khi sd dqc cung ham tren dqc
theo ngach tilin dinh l<;li hoi;lc sd n:in vao vom mi~ng cung.
-
Roi lol_ln chuc nang vi;\n dc;ing ham duoi: xay ra khi gil.y xuong gil rna va
cung tie'p. Muc d9 hl_ln che' vi;\n dc;ing ham dum tuy thuc?c vao tinh trl_lng hin si;\p
cua xuong go rna va cung tie'p. Ne'u si;\p hoan toan cung tie'p se ch€m vao mom
v~t gay nen hinh anh khit ham hoi;lc ha mi~ng rilt hl_ln che'.
-
Kham trong mi~ng: niem ffil_lC ti!in dinh moi ]<;Si ham tren tfm bilm tv mau,
rach niem ffil_lC kern theo phu nli, hoi;lc chily mau l<;~i rang. Ne'u c6 gil.y vom khilu cai
c6 th~ phat hi~n di~m dau kern theo rach, tv mau dqc hoi;lc ngang vom mi~ng.
Ne'u gil.y xuong ham tren, c6 th~ gi;lp nhung sai l~ch khdp c:in theo cac ki~u
sau: ne'u gil_y ca hai ben, ham tren bi X~ thilp, cling CO th~ thlly XUdng ham tren
bi dily sang ben lam l~ch mi;lt nhai vao trong hay ra ngoai so voi cung rang ham
.~ duoi. Khop cil.n hiJ ·ffiQt b€m CO th~- gi).p khi gil_y X~ IDQt bi'm ham tren Jam ben gil_y
mi;lt nhai chl_lm som so voi ben lanh. Con thily xuong ham tren hi dily ra sau tl_lo
nen hinh anh khdp c:in dOi dilu hoi).c khdp c:in ngu<;Sc gia. L:ic nh~ ham tren c6
-
-th-&tMy-tuarrb9-hoi:J.c rn:qrpKlincung ham hi di dc;ing sang ben.
-
Gil.y si;\p song miii: khi chua sung nli thily song mlii bi 16m xuong hoi).c
16m l~ch §ang mc?t ben. Trong mlii l~ch vach ngan_sa-ng .hen.lam II\ mlii hi bit
kfn, niem l~WCffiui phitnhl-m-im,d{;i~hr~)'Ve'f rach niem ffil_lC.
---
-- ·--
3.3. Cac thil ch\1-P X-quang di\ chiin doim gil:y xlidng titng giii'a m~t
_.J"". ----..-.--"--
_-;c __ T_he'Jh~!}_g_ ~~_n_ghieng mi)_t (chvp ca SQ nii.o}: giti.p XaC dinh ti\'n-thuong- --
-trong gil.y LeFort II, gil.y va dii~ch-xouong go .rna~. __ _
-
The' Blondeau: xac dinh du<;Sc t6n thuong xuong quanh 6 m:it, thanh
truoc xoang ham va b(J sau duoi xuong ham tren.
-
The' Hirtz: chu ye'u nhin thily cac dudng gil.y xtiong go rna va cung tie'p
va so sanh d9 cao thilp cua xuong gil rna hai ben. Co th~ con thily nhung dudng
gil.y ngang hoi).c dqc xudng khilu cai.
-
The' chvp toan canh hai ham: cho thily moi tuong quan giua hai cung
rang, S\( di ]~ch X~ thllp CUa xudng ham tren, bd duoi 6 mllt va xoang ham.
189
-
The ch1,1p nghieng s6ng mill: thay xudng mui gliy s~p hinh yen ngv:a,
cac manh xudng mui di l~ch.
-
Ch1,1p d.t l(lp vi tfnh (CT scanner): d61 v(li g:iy xudng t~ng giua m(it cho
phep thay ro g:iy xudng go rna va cung tiep. Ngoai ra, con thay tinh tr:;mg gil.y
va xudng da, xudng bu8m, biJ 6 m:it va thanh xoang mui.
3.4. Dillu tr! gdy xu'dng tiing giii'a m~t
Giiy xudng t~ng giua m(l.t la lo~i t6n thudng xudng phuc hqp, c~n phai c6
S\1 ket h<;Jp dieu trj cua cac chuyen khoa, dbng thdi phai CO chien thu~t va bi~n
phap xu trf C\1 th~ cho tung lo~i, tung vi trf gil.y xudng C\1 th~.
3.4.1. Cac bi¢n phap xli tri chung
-
Thiim kham toan di~n tinh tr~ng toan than, chu y phat hi~n chan
thudng sq nao. Neu c6 cac tri~u chung chan thudng SQ nao c~n phai uu tien dieu
trj chan thudng SQ nao tru8c. Sau khi b~nh nhan
-
Dl'mg cac lo~i thu6c: khang sinh thfch hqp, ch6ng phu ne, tieu mau t1,1,
giam dau, an th~n. TUy kha nang an uo'ng c6 thi dung cac lo~i djch nuoi duang
va b6 sung vitamin.
-
Thiim kham cac chuyen khoa M:it, Tai-Mui-Hqng; su d1,1ng thuo'c va cac
bi~n phap dieu tri theo chuyen khoa.
3.4.2. Die'u trf gdy xudng ham tren
* Diiu trf bcio t6n: duqc chi djnh cho nhung trudng h<;Jp sau:
-
Giiy xudng ham tren c1,1c b(l, gil.y xudng bd 6 rang lam x6 l~ch m(lt s6 rang.
-
Giiy hai ben ham tren di l~ch it, d~ n:in chinh.
-
Giiy ham tren ket hqp v(li chan thudng SQ nao, dn theo doi dieu trj SQ
nao tru8c, sal! d6 m8i dieu trj gil.y xudng ho(ic chi djnh b3.o t6n t~m thdi.
-··
~
C~c bi~n phap dieu tri bao t6n g6m:
-
Gay te t~i chi\ ke't h<;Jp v(li gay te VU.ng, n:in chinh cung rang ho(l.c xudng
ham ve vi tri dung kMp c:in v8i ham du8i.
-
Bang c6 djnh dinh - cAm dfty-ep kMp XUdng ham tren len d~u, ho(l.c bang
ep dinh - d.m bil.ng mang t~o dieu ki~n cho xudng ham tren li€n 0 vi trf dung.
-
Dung day thep ho(l.c cung lien ket cac rang ham tren hi lung lay, d(l.t
dung kMp c:in, bang ep co' djnh dinh - cil.m.
-
Su d1,1ng h~ tho'ng cung thep 6m lay cung rang ham tren c6 cang dua ra
ngoai mi~ng d~ keo treo ham tren len d~u qua h~ th6ng 6c vft.
* Dilu trf phtiu thu¢t:
-
Ket xudng tr~,~c tiep: b(lc 19 cac dubng gil.y, n:in chinh ham tren ve dling vi
trf, dling kh(lp d.n, ket xudng bil.ng cac nut bu(lc chi thep ho(ic d(it n~p vft co' djnh.
190
-
Neu g~y xuong ham tren i'J cao, i'J vi tri kh6 ket xuong tn;rc tiep, co th~
lam ph~u thu~t treo cfi djnh xuong ham tren theo phuong phap Adams: cfi djnh
vao rang ham tren mgt cung moe, dung hai sQi day thep cii 0,3- 0,4mm Julin
ng~m duoi xuong go rna qua ngach ti~n dinh moi - lQi, Julin qua !6 khoan i'J
thanh tren - ngoai 6 mil:t (thugc xuong tran), quay d~u day thep xufing duC1i theo
duong cii. Hai d~u day dttQc huge cfi djnh vao cung moe sau khi da nlin chinh
ham tren dung khOp clin voi ham duoi. Trong truong hQp co ke't h<;Jp g~y xuong
ham duoi phai tien hanh c6 djnh hai ham bAng cung moe truoc khi treo cfi djnh
ham tren theo phuong phap Adams.
3.4.3. Diiu trj g6.y xucmg go ma va cung tiep
* N&n chinh
-
Dung tay ke't h<;Jp vC1i d\lng C\llua phia ngach ti~n dinh len cung tiep d~
nang va nil:n cung tri'J v~ vj tri binh thuong.
-
Qua duong r~ch nhii i'J ngach ti~n dinh - l<;Ji ham tren tuong ung cac
rang 1.5-1.6 (hoi).c 2.5-2.6), ]ua nang xuong (hoi).c mgt v~t tuong t\() vao du(li
cung tiep d~ nang xuong va cung len ket h<;Jp voi nlln chinh cung i'J ngoai da
bil.ng tay. Sau khi nang cung, di).t chen mgt meche theo thu t\1 tung lC1p qua
duong r~ch hoi).c di).t vao duoi cung mgt tui cao su co born nuoc mufii sinh ly M
nang da cung i'J dung vi tri da du<;Jc nAn chinh. Rut meche (hoi).c liiy bo tui cao
su) trong vong 3-5 ngay.
-
Dilng kim ba tr~c Limberg keo nang xttong trong gh s~p xuong go rna.
* Phti.u thu{jt:
-
Bgc lg xuong go rna va cung tiep qua cac duong r~ch duC1i 6 mAt, duong
r~ch ngoai 6 mAt va tren cung tiep ket h<;Jp voi duong r~ch ngach ti~n dinh l<;Ji.
-
Nlin chinh xuong go rna va cung tiep v~ dling vi tri. Ket xuong bAng chi
thep nhii hoi).c n~p vit nhii.
-
Khi tie'n hanh pMu thu~t phai ki~m tra thanh truoc xoang, lay bO
manh xuong V\ln, gii chen ep th~n kinh i'J mAt 16 duoi 6 mk
Trong truong h<;Jp g~y s~p xuong go rna ket h<;Jp voi vii nat thanh duC1i
trong 6 mAt (thugc xuong ham tren) c~n chu :Y ki~m tra va lay bci manh g~y V\lll
chen ep ho?c gay t6n thuong 6ng d~n l~, ke't h<;Jp voi chuyen khoa mAt xii tri biio
tlin duong l~ cho b~nh nhan. Ke't xuong quanh 6 mAt va xuong go rna bAng chi
thep ho?c n~p vit nho.
"........
...~
,..,
"'"'
'
4. Xl1 TRI VET THUONG PHAN MEM TRONG CHAN THl10NG VUNG
HAM Mt.\.T
4.1. D{i.c di~m vet thudng ph~n ml!m trong chtrn thuctng vung hiun m{i.t
dova d~p
-
Vet thuong co th~ xay ra i'J bfft ky vi tri nao rna tac nhiin gay thuong tac
dgngvao.
191
-
Do hinh thiii cua ciic tac nhan gay thuong rilt da dl;tng nen hinh thai
cac ve't thuong phlin m~m ciing rilt khac nhau. Da so cac ve't thuong phlin m~m
d~u bt Mm d~p t6 chuc, mep ve't thuong nham nhO, d<.J nang sau khong Mu.
-
Ve't thuong c6 th~ gay thuong t6n cac nhanh tMn kinh VII. Thuong t6n
ong ho~c tuye'n nuoc bqt ne'u khOng dliQC xi't trf tOt c6 th~ d~ ll;ti Mu qua ro
tuye'n nuoc bqt.
-
Ve't thuong c6 th~ chay mau nhi~u ra ngoai dilng th<'li ciing hay gay
chay mau i'J sau gay nen nhl1ng 6 mau t\1 lOn chen ep i'J vU.ng duoi ham, sau
mi~ng, c6 khi la nguyen nhil.n chen ep can trd dudng thi'J phiii cilp cuu khiln cilp.
4.2. Xi':t tri cac ve't thu'
Tify ri'ta Sl;tCh quanh ve't thuong, lily bO mau t\1 va dt v~t trong ve't
thuong. K~p va khau clim mau ne'u dn.
-
CAt lqc gqn va tie't ki~m mep ve't thudng, co gAng gift ll;ti nhl1ng Vl;tt t6
chuc nho c6 chan nuoi. Khau kfn ve't thuong sau khi dii khil.u cac lop duoi d!nh
huang da sAp xe'p cho cac v~t t6 chuc vao dling vt trf giai pMu cua no. D~n luu
cac viJ't m6 tuy theo IDUC d(J sau, r(Jng, tuy S\1 0 nhi~m va thdi gian SOID mu(Jn
sau khi bt chiln thuong.
192
~
SI:JP Ml BAM SINH
SJ.lp mi bi\'m sinh la b~nh ly thuCing g~p trong b~nh canh t6n thuong mi
mil.t, voi bi~u hi~n lam sang chu ye'u la hl).n che' v~n d9ng cua mi mil.t tren, h~u
qua cua b~nh ly nay c6 th~ anh huang toi ca chuc nang (nhli~c thi) cung nhli
viln dg thi\'m my. Cho tOi nay c6 rilt nhigu phuong phap phfi.u thu~t ap dJ.lng
digu tr:[ b~nh SJ.lp mi, nhung ciing chi cil.n dg c~p de'n hai phlidng phap gia tri
nhilt c6 th~ gi3.i quye't tot tinh tri).ng bitt thlidng nay cua mi tren: phliong phap
treo tinh mi tren va thu ngil.n co nang mi.
~
?
%
'
,
I. NHAC L~l GIAI PHAU VA SINH LY
Mi tren gilm 5 lOp di tu ngoai vao trong: da va t6 chuc duoi da, co vong mi,
vach 6 mil.t, co nang mi va SJ.ln mi, ke't ffii).C. Co vong mi va co nang mi c6 tac
dJ.lng h,tc trai ngli~c nhau, co vong mi voi chuc nang khep mi mil.t va do th~n
kinh mi).t chi phoi, ngu~c ll).i co nang mi c6 tac dt.Ing nang mi mil.t tren, do th~n
kinh III chi phoi. Co nang mi tren gilm cac b6 chl).y bam vao bd tren SJ.ln mi va
b6 can co bam t:l.n tl).i da mi sau khi chui qua co vong mi. Chinh nhanh can co
vong mi nay ti).O ra ne'p mi tren thlidng g~p a ngudi chau Au.
Binh thudng, mi tren du~c nang len trong d9ng tac rna mil.t do tac dJ.lng
h~p h,tc cua cua ba co: co Muller, co nang mi va co tran. Co Muller do th~n kinh
thvc v:l.t chi phoi va tham gia vi~c nang mi khoang 2mm. Rieng co nang mi tren
khi co cung voi co tran, c6 th~ nang mi tren mTrong trudng h~p kh6ng c6 c9ng lvc cua co tran, co nang mi tren chi c6 th~ nang
mi du~c m9t khoang ngil.n han (tu 10-12 mm). Chuc nang co nang mi a nguCii
binh thlidng du~c danh gia bilng hai chi so sau: vi tri cua bd tv do mi tren voi
ria giac ffii).C va khoang each chuy~n d9ng cua bd tv do mi tren. ThOng thlidng
bd tv do mi tren nilm duoi ria giac mf!.c khoang 2mm, trong trudng h~p chuc
nang co nang mi giam, khoang each nay c6 th~ tang len 4-7mm. Dva vao
khoang each chuy~n d9ng cua mi tren, ciing c6 th~ danh gia du~c chuc nang cua
co nang mi. Cach danh gia chuc nang co nang mi tren thong qua vi~c quan sat
khoang each bd tJ;I do mi tren chuy~n d9ng tu hai vi tri khac nhau: bd tv do mi
tren a vi tri nhan du nhin xuong duoi he't muc va vi tri nhan c~u nhin he't sue
len tren. Khoang each nay chi dl).t du~c 2-5mm thi coi co nang mi kh6ng con
chuc nang. Tilt ca cac t6n thuong co nang mi hay co vong mi deu di'in toi roi lof!.n
chuc nang dong rna mi mil.t. Di).c bi~t nhung roi lof!.n bi\'m sinh hay mil.c phai cua
co nang mi dgu gay ra b~nh ly SJ.lp mi.
II. NGUYEN NHAN
St.IP mi la tinh trl).ng b~nh ly bi\'m sinh hay mil.c phai cua co nang mi tren,
rna tren lam sang th~ hi~n bilng sv sa tr~ qua muc cua mi tren cil.ng voi sv hl).n
che' v:l.n d9ng cua mi tren.
193
~
,
1. SlJP MI MAC PHAI: chl chiem khoang 25% cac loli!i svp mi.
-
T6'n thttdng thiln kinh: bao g6m cac t6'n thttdng trung ttdng va ngoli!i
bien ciia day thiln kinh III, hqi chung xoang hang ...
-
T6'n thttdng cd: nhttc;Jc cd, b~nh ly cd do ty lii~P th~ ...
-
Cac yeu tO"bilt thu(Jng ciia can cd nang mi: svp mi ngttdi gia.
-
Chiln thttdng: do nhieu nguyen nhan khac nhau tac dqng vao mi tren,
xttdng 6' m!l.t, nhiin cilu ...
_,
2. SlJP MI BAM SINH
-
Svp mi bam sinh ddn thuiln: thttdng gl;lp mqt hay hai ben, c6 ket hc;Jp
tang holi!t dqng bli ciia cd tran.
-
Svp mi bii:m sinh ke't hc;Jp thi~u nang cd thAng tren: lac dtt<'li cling ben
v<'li svp mi va gay nhtt<;1c thi.
-
Svp mi bii:m sinh do li~t day III: lac dtt<'li ngoai cling v<'li svp mi.
-
H9i cht!ng Marcus Gunn: bao g6m cac bi~u hi~n ciia svp mi m9t ben,
dilu hi~u d6ng dqng xttdng ham - mi m!l.t, li~t cd thAng tren.
-
Hqi cht!ng h~p khe mi: svp mi hai ben va ng!l.n mi tren, nep QUii\t dao
ngt1<;1c, hai g6c m!l.t xa nhau ...
3. KHAM VA CHAN DOAN MUC DQ SlJP MI
-
Khai thac tien su d~ biet thdi gian va hoan canh xuilt hi~n va tien tri~n
ciia svp mi.
-
Tim hi~u tien su bi svp mi ciia cac thanh vien trong gia dinh b~nh nhiin.
-
Do thi h;tc ciia ca hai m !it ciia b~nh nhan.
-
Danh gia tinh trli\ng holi!t dqng ciia cac cd v~n nhiin.
-
Danh gia hinh thai ciia b(J tl;l do mi tren.
-
Vi trf ciia nep mi so v<'li bd t1;1 do mi tren neu c6, tinh trlilng thua da mi
tren, trli\ng thai nep QUli\t d g6c m!it trong ...
Bang 3.1. Phan loai mCtc do sup mi
09 s"'p mi tren lam sang
Khoang each bo mi II! do
Muc di) sa tri cua
tdi ria giac m~c
mi tren
Nglfoi binh thl!Cing
1-2 mm
-
Nh!!
3-4mm
1-2mm
Wa
5-6mm
3-4mm
Nl;lng
>6mm
>4mm
-
Danh gia muc d9 svp mi ciia ti'tng m!l.t, trong trttdng h<;!p chi c6 mqt m!l.t
bi t6'n thttdng thi so sanh giua ben lanh va ben b~nh, thOng qua vi~c xac dinh
khoang each ciia bd t1;1 do mi tren so v<'li cl;lc tren ria giac mli\C b~ng thtt<'lc do
194
milimet chuyen dung: cho ngudi thl:t nhin th&ng, xac djnh vi tri c~c tren ciia ria
giac m:;tc i'J thuoc do mm, sau do xac djnh vi tri ciia bd mi tv do. Khoang each
ciia hai dilim tren du
chuyi\n d(lng ciia bd tv do mi tren tu hai vi tri khac nhau: vi tri c~c duoi - nhan
cil.u nhin xu6ng duoi he't muc va vi tri c~c tren - nhan cil.u nhin he't sue len tren.
Khoang each giua hai vi tri do ciia bd mi t~ do du
+ Bien d(l ho:;tt d(lng ciia cd nang mi va cd tran: du<;Jc tfnh bilng khoang
each chuyi\n d(lng t6i da ciia mi tren tu duoi len tren.
+ Bien d(l ho:;tt d(lng ciia cd nang mi: xac djnh bien d(l ciia rieng cd nang
mi cii.ng du
Bang 3.2. Phan lo:;ti ch(tc nang co nang mi theo Beard
Mlic di)
Bien di) ho01t di)ng cua
Biendi) ho01t di)ng cua co
co nang mi tren
nang mi tren va co triin
Rat tot
12-15 mm
14-17mm
Tot
8-11mm
10-13mm
Yeu
5-7mm
7-9mm
Khong con ch(tc nang
<5mm
<7mm
IV. NGUYEN TAC f)IEU TR! PHAU THUAT
Phudng phap digu trj tinh tr:;~ng svp mi co hii[lu qua nhf!t la nhd vao pMu
thu~t, trong do co hai phudng phiip du
1. CAT co NANG MI
Trong phudng phap thu ngil.n cd nang mi, vi~c danh gia chuc nang ciia cd
nang mi truoc pMu thu~t co y nghla quye't djnh thanh c6ng ciia ph:iu thu~t.
Djnh gia muc d(l nit ngil.n cd nang mi dung nhd vao vii[lc danh gia chinh xac
chuc nang cd nang mi.
-
Danh df!u dudng r:;tch da theo ne'p mi ne'u co, ho~c m(lt duong cong each b(J
mi tv do khoang 6- 8 mm. Sl:t dvng v6 cam t:;~i eM va r:;tch da theo duong ve (A).
-
Ph:iu tich phil.n cd vong mi phia trlioc svn mi va tranh tach phil.n cd
vong mi ngay sat bd mi. Giai ph6ng b(J tren svn mi cling vach ngan 6 mil.t, kh6i
rna 6 mil.t se du
Ca nang mi nilm ngay phia duoi kh61 rna va bam vao bd tren svn mi.
B(lc 19 m~t truoc cd nang mi len t~n phia tren gil.n ndi nguyen uy ciia cd. Ca
nang mi rf!t mong va cil.n tach kh6i ca khoi Mt m:;~c, bilng each sl:t dvng panh
cil.m mau Mosquite t:;~o dudng hiim ngay bd tren ciia svn mi (C), giai ph6ng dil.u
195
bam tl).n cua Cd nang mi khOi S\lll mi phfa duoi va Cd Muller a phfa sau. Ciit rdi
dliu bam tl).n cua cd nang mi khOi svn mi (D), giai ph6ng hai canh ben cd va b(lc
19 m~t sau cd nang mi len phfa nguyen uy nhu a m~t truoc (E,F).
-
Co djnh dliu dum Cd nang mi vao bd tren svn mi bilng ba miii khau Vicryl
5.0 sao cho duCing cong ciia bCi mi sau khi khau d-
Muc ciit ngiin cd nang mi tuy thu(lc vao d(l svp mi va chuc nang cua Cd
nang mi, thOng thuCing cd nang mi du<;~c ciit khoang 14 Mn 22mm (H) .
•
G
Bang 3.3. M(tc do cat cd nang mi theo Beard
r.:s::
rot
Yeu
Kern
(tren Smm)
(5-7mm)
(dLtoi 4mm)
.
nhfi! (dU'oi 2mm)
10 den 13mm
-
-
vita (3mm)
14 den 17mm
18 den 22mm
tr€m 23mm
n~ng (tren 4mm)
khong
tren 23 mm ket hop
chuyEin co
trw'lc
tren 23mm ket hgp
chuyEin co tnJoc st,m
st,mmi
mi
-
Ciit bO phlln da thua, khau phvc Mi lOp Cd vong mi phfa tren Cd nang
mi, tai tli\O lliti ne'p mi bilng each khau chi nilon 6.0 miii rCii (l,H). D~ trong vong
24h m(lt miii khau chi nilon 4.0 giua mi tren va mi duoi nhilm che giac mli\c.
2. TREO MI V Ao CO TRAN
Trong truCing h<;lp cd nang mi khong con hotran du<;~c si':t dvng d~ lam ndi treo mi tren cung ben bilng nhieu chilt li~u khac
nhau (can dill, chi khong tieu, chilt trd ... ). Ky thul).t treo mi vao cd tran Ia loliti
ph~u thul).t treo mi tinh rna mvc dfch Ia khiic phvc du<;~c tinh trlilng svp mi rna
196
khOng d.n phai can thi~p vao cd nang mi. Tuy nhien nguyen t~c cua vi~c treo
mi vao Cd tran trai nglic:JC voi nguyen t~C ho::tt d(\ng binh thuOng cua Cd nang mi:
chat li~u treo mi keo mi len tren va ra truoc, nguc:Jc l::ti ho::tt d(lng cua cd nang mi
keo mi ra sau va len tren.
Chat li~u treo mi: c6 nhieu lo::ti chat li~u trd hoi).c sinh h9c duc:Jc si':t d\].ng
cho vi~c treo mi tren.
A
+ Chi t6ng hc:Jp kh6ng tieu va kh6ng gian, kh6ng tudng hc:Jp voi t6 chuc
xung quanh nhung la chat li~u tilt d~ treo S\J.n mi.
H
~..
}
'i -
~.
•
~
~
-.:~~ --1\:~i"iiiP:.iE-..? /,/
}~\
~
c
~"''~
..... ~.
J
+ Chi t6ng hc:Jp silastic, hay chi Goretex thuong d~ l::ti cac bie'n chung t::ti
chi\ nhu nhi~m trung, u h::tt va 19 chat li~u ...
+ Can dui tv than (fascia lata) duc:Jc coi la chat li~u 6n djnh va duc:Jc si':t
d\].ng nhieu nhat trong sil cac lo::ti chat li~u d~ treo mi.
- Ky thu~t treo mi tren bAng can dui:
+ R::tch da dai 10cm i'J mi).t ngoai dui, theo m(lt duong th&ng c6 mile la
di~m nili giua gai ch~u truoc tren va dilu tren xudng mac, tren gili 5-6
em. Lay m(lt dai can dui dai 15 em, r(lng 1 em. Khau kin can dui tranh
thoat vi cd sau nay.
+ Khau dai can vao Cd tran theo Crawford: can dui dude luiln vao mi tren
qua 3 di~m tren ne'p mi, sau d6 duc:Jc treo vao cd tran theo hinh chuM.
+ Khau dai can vao cd tran theo Morax: can dui duc:Jc khau cil djnh vao
S\J.n mi tren nho duong r::tch da tren ne'p mi, sau d6 duc:Jc treo vao cd
tran theo hinh chu U.
_,
,
.,
%
..
~
V. BIEN CHUNG CUA PHAU THU~T £>lEU TR! SI,IP Ml
-
8\lP mi tai phat: thOng thuong do dieu chinh qua it muc d(l S\J.P mi bi'Ji
cac nguyen nhan sau: chi djnh phudng phap phli.u thu~t khOng hc:Jp ly, dt cd
197
nang mi qua it, khong xac d~nh chinh xac muc d(i svp mi, khau sai v1 tri cua can
dui. T6t nMt d<;!i 6 thang sau ph~u thu~t l:;~i.
-
Co mi tren do dii!u chlnh qua muc, ne'u d muc d(i nh~ c6 th~ kh~c phvc
biing massage mi m~t, trong truong h<;!p co mi tren qua muc kh6ng th~ phvc
hili, t6t nha't la pMu thu~t l:;~i.
-
Cac hinh thai ba't thuong cua ne'p mi so voi ben m~t lanh: ma't ne'p mi,
ne'p mi qua ng~n, c6 hai ne'p mi, v1 tri ne'p mi khong can dol voi ben lanh ...
-
Mi tren b~ l(in ra ngoai: do c~t qua muc da mi ho~c co nang mi.
- Ba mi tren kh6ng can dol: do cac miii khau co d~nh vao svn mi kh6ng
chinh xac.
-
Thii:a ke't m:;~c trong truong h<;!p svp mi muc d(i n~ng rna khong can
thi~p vao ke't m:;~c.
198
T~O HiNH VUNG Ml MAT
T::to hinh cac t6n thttdng vung mi m:it luon doi hOi d::tt cling m(lt hie hai
ffi\lC tieu: thftm mi va chuc nang bao v~ nhan cilu cua mi m:it. M6i mi m:it c6
di).c di~m rieng kha.c nhau (mi m:it tren luon i'J tr::tng thai d(lng hdn mi m:it duoi)
do d6 cac phttdng phap t::to hinh ciing khac nhau tuy tung vung.
I. NHAC L~l GIAI PHAU
Mi m:it duc;~c coi la m(lt man ch:in chuy~n d(lng d~ bao v~ nhan ciiu phia
sau. Mi tren va duoi c6 cilu t::to bi'Ji ba lOp chinh nhu sau:
1. DA: da mi dttc;!c chia thanh hai phftn la da vilng truoc S1,1n (tt1dng ung voi
phftn nhan cftu i'J duoi) va da vilng 6 m:it, ranh gioi cua hai da vilng nay la nep
mi, di)j voi mi tren nep mi dttc;!C hinh thanh bi'Jj ciJ.c che can cua Cd nang mi tren
chui qua Cd vong mi vii. bam ra ngoai da. Ba tv do cua mi m:it dai khoang 25-
30cm, phia trong ba t\1 do c6 16 I~ va 6ng 1~, phia ngoai c6 long mi vii. h~ th6ng
tuyen Moll.
2. CO: cd vong mi nilm t~p trung xung quanh khe mi va chia thanh hai phftn 6
m:it va mi m:it. Cac b6 Cd phftn mi sat voi bO t\1 do va t~p trung thanh cac day
chilng trong va ngoai m:it.
3. Sl}N KET ~C: la t6 chuc lien ket sc;~i chun t::to nen khung djnh hinh cho
m6i mi. S1,1ll mi tren cao khoang lOmm, mi duoi 5mm va m6i dftu s1,1n Mu bam
vao day chil.ng g6c m:it cua tung bem. Ba tren S1,1n mi tren bam vao Cd Muller,
vach 6 m:it. Ba tntoc S1,1n mi tren dttc;!c Cd nang mi bam. Ba duoi cua S\ln mi duoi
duc;~c bam bi'Ji vach 6 m:it vii. cd co mi duoi. Ket m::tc bam chi).t vao mi).t trong cua
S\ln mi va phu toan b(l phia sau cua mi mllt.
n. r~o HiNH cAc roN KHUYET Ml TREN
Khuyet t6 chUc mi m:it tren it gi).p hdn so voi mi duoi nhung muc d(l d~ l::ti
di chung cua vilng nay nghiem tr9ng hdn. Chinh vi v~y cac yeu clu cho vi~c t::to
hinh mi tren rilt phuc t::tp va luon tuan thu theo nguyen t:ic cua Mustarde la sl:t
d1,1ng mi tren vii. lu~t 1/4.
~
~
"
1. TON KHUYET DA MI TREN
Cac t6n khuyet be, hinh thoi voi tT1,1C nilm ngang c6 th~ dttc;!c khau tr\IC
tiep m(lt lOp do tinh chun dan cao cua da mi tren. Tuy nhien nhung t6n khuyet
IOn hdn chi duc;~c ghep bil.ng da mong tru truong hc;!p manh da dfty toan b(l lily tu
mi m:it ben lanh. Cac v::tt da t::ti ch6 lily tU mi duoi cling ben dap ttng t6t yeu
CftU Vg d(l dfty CUa mi tren hdn la Cac V::tt da ranh mill rna hay thai dt1dng.
199
A?
A'
'
A
A
2. TON KHUYET TOAN BQ 114 MI TREN
Nhililg t6n khuye't ca 3 lap giai phli.u mi tren du<;~~ chuy~n thanh hlnh ngii
giac co day a bo tlj do mi va khiiu phvc htli 3 lap rieng re, se kh6ng lam bie'n
d~ng mi tren. Clin chu y kpi khiiu hai mep t6n thUdng a vi tri bo mi tlj do, Slj di
l~ch cua hai mep nay se de l~i SE;)O biiJ'n d~ng hlnh th~ mi tren nghiem tr<;>ng.
A?
.A,
' " ,
A
3. TON KHUYET TOAN BQ NtJ'A MI TREN
-
V~t Abbe du<;~c la'y tit mi duai co kich thuac bAng nita t6n khuye't mi
tren, Mi cho v~t dong trlfc tie'p 3 Iap, cu6ng nuoi cua v~t r(lng 5mm va nAm vi$
phia trong cua m:it. V~t du<;~c khau 3 lap t~i ndi nh~n va d.t cu6ng v~t sau 3
tu:in (hlnh 3.14).
,
-
Ghep phuc h<;~p m(lt ddn vi mi m:it: manh ghep co kfch thuac bAng nita
ton khuyiJ't mi tren va dUQC lgy tit mllt ben kia bao g6m da, S\}TI ke't m~c va Cd
(co th~ lo~i bii cd a manh ghep nay), khiiu trljc tie'p manh ghep vao t6n khuye't
theo ba lap, ndi cho v~t du<;~c dong trvc tie'p. Ke't qua ghep phuc h<;~p thuong
kh6ng 6n djnh.
Hinh 3.14. V~t Abbe cho khuyet nlla mi tren
~
'' '
I
I
' I' o o I \
Hinh 3.15. V\lt Cutler Beard cho t6n khuyet 3/4 mi tren
A?
A'
'
A
A
4. TON KHUYET TOAN BQ 3/4 MI TREN
-
V~t Abbe duc;Jc lay tit mi duai co kich thuac bAng 1/4 de'n nita chii$u dai
mi duai, cu6ng nu6i v~t co chieu r(lng khoiing 5mm, huang xoay v~t theo phia
ngoai hoi).c phia trong cua m:it. Dong ndi cho v~t cua mi duai hAng v~t xoay tit
phia thai dudng vao (v~t xoay Mustarde).
-
V~t hlnh thang mi duai Cutler- Beard: v~t du<;~c thie't ke' sao cho chieu
ngang d:iu v~t bAng 112 chieu dai mi duai, mep tren cua v~t each bo tv do 5mm,
va mang toan b(l chii$u day cua mi duai. V~t chui ngay sau bO mi t1f do va khau
trljc tie'p vao t6n khuye't mi tren. Cu6ng v~t dUc;Jc cAt sau 2 thang. Do kh6ng co
svn mi nen phai tie'n hanh ghep svn sau do. (Hlnh 3.15)
200