Bài Giảng Phẫu Thuật Tạo Hình Thẩm Mỹ

TIJ'img nh& GS. TSKH., Nguyfm Huy Phan
Ngi.PiYi sang t~p chuyen ngimh ph~u thu~t t{lo hinh Vi~t Nam
Chu bien:
Tham gia bien so\in:
2
PGS. TS. Nguyen B~c Hung
PGS. TS. Nguyen B~c Hung
GS. TS. Trfm Thil!t San
I PGS. TS. £>o Duy Tin hi
TS. Nguyen Roan Tut.t
GS. TS. U! Gia Vinh
TS. £>o £>inh Thu~n
BSCKII. Nguyen Thl! Hung
PGS.TS. Nguyen NgQc HU'ng
ThS. DU'ang M~nh Chil!n
/

U)l NOI OAU
Chuyen nganh Phi'iu thu~t t:J.o hinh duc;sc hinh thanh nhu m(lt chuyen
nganh Ngol).i khoa tu hang ngan nam truoc c6ng nguyen vii. duc;sc phat tri~n tu
the' ky XIX (J cac nuoc tren the' gioi. Nhung thanh tl;tu chuyen nganh duc;sc tfch
lily vii. phat tri~n, tu ky thu~t cd ban sii. dvng mqi chilt li~m cily ghep tren cd th~
de'n nhung ky xao tinh vi nhilt trong c6ng vi~c m6 xe. Voi nhung tie'n b(l vfl ky
thu~t v6 cam vii. h6i sue, S\f ra doi cua m(lt so ky thu~t moi nhu vi phi'iu, laser,
gian t6 chuc, phi'iu thu~t t:J.o hinh da c6 kha nang giai quye't hang lo:J.t nhung
yeu cil.u khac nhau cua nguoi b~nh, nhlim phvc h6i S\f can dOi vfl giiii phi'iu,
phvc h6i chuc nang cd quan, b9 ph~n, th~m chi sua chua nhung net xilu vfl m(lt
hinh th~.
0 Vi~t Nam, nhung thu thu~t ngol).i khoa tl).o hinh dii. duc;sc ap dvng tU lau
(vao nhung nam khang chie'n chong Phap). Toi cu(lc khang chie'n chong My cuu
nuoc, chti.ng ta dii. c6 nhung phi'iu thu~t vien duc;sc dao t:J.o cd ban vfl phi'iu thu~t
tl).o hlnh. Nhung can thi~p t:J.o hinh dii. duc;sc thl,fc hi~n phi\ bie'n trong vung c6
m(lt, trong cd quan v~n d(lng, trong vi~c phvc h6i cac cd quan b9 ph~n quan
trqng khac cua cd th~. Ngay nay, phi'iu thu~t t:j.O hinh dii. c6 buoc phat tri~n moi.
Ngoai nhung phi'iu thu~t t:j.O hlnh thuong quy, nhung lo:j.i hinh mil xe da d:j.ng
vii. phuc t:j.p hdn, nhung ky thu~t hi~n d:j.i hdn dii. duc;sc ung dvng.
Truoc nhu cil.u thl,fc tiiln cua nganh Ngo:J.i khoa, truoc s\f phat tri~n cua
chuyen nganh phi'iu thu~t t:J.o hinh, H(li Phi'iu thu~t t:J.o hlnh Ha N(li dii. ra doi
tu cuoi nhung nii.m 80, rili it nii.m sau la s\f ra doi cua H(li Phi'iu thu~t nv cuoi
Vi~t Nam. D:;tc bi~t, d~ c6 duc;sc nhung phi'iu thu~t vien mim vung ky thu~t phi'iu
thu~t t:J.o hinh ho:J.t d(lng trong cac chuyen nganh ngo:J.i khoa, B(l m6n Phi'iu
thu~t tl).o hinh- Truong D:J.i hqc Y Ha N(li dii. duc;sc phep thanh l~p tU nii.m 1991,
voi s\f sang l~p cua co giao su Nguyiln Huy Phan. Cling voi s\f ra doi cua B(l
m6n Phi'iu thu~t t:j.O hinh, t~p bai giang ve chuyen nganh phi'iu thu~t t:j.O hinh
dii. duc;sc bien so:J.n vii. tai ban nhifiu lil.n voi mvc dich cung cilp nhung kie'n thuc
cd ban nhilt cho cac hac si thu(lc chuyen nganh ngo:J.i. Trang lil.n xuilt biin nay,
chti.ng t6i dii. co gAng l\fa chqn nhung viln M thie't thl,fc cho kh6ng chi cac hac si
thuQC chuyen nganh phi'i_u thu~t t:j.O hinh rna con ph\].C V\1 cho vi~c tham khao
cua cac hac si thu(lc chuyen nganh ngo:j.i t6ng quat, chiln thudng, ngo:j.i nhi, tai
mili hqng, ham m:;tt.
Tuy nhien trong difiu ki~n con rilt kh6 khan vfl tu li~u, vfl kinh nghi~m ...
cuon sach nay kh6 tranh duc;sc nhifiu thie'u s6t. Chung t6i mong nh~n duc;sc sv
dong gop y kie'n chan thanh cua b:J.n dqc, M cho nhung lil.n tai ban sau duc;sc dil.y
du vii. hoan chinh hdn.
Thay mij,t cac tac giii
'
"
CHUBIEN
PGS. TS. Nguy~n Biic Hung
3

(Trang không có chữ)

Ml,.IC Ll,.IC
Trang
L&inoiddu
3
PHAN 1. D~ CU'ONG
9
Lich sii m6n Phii.u thu~t t'i'-o hinh tren the' gioi va Vi{lt Nam
9
Nguyln Biic Hung
Cac nguyen tiic cd ban trong Ph&u thu~t t'i'-O hinh
16
Nguyln Biic Hung
Qua trinh ]ign vilt thudng
21
Trdn Thiet San
Cap mau cho da
Le Gia Vinh
Cap mau cho cd
Le Gia Vinh
Ky thu~t rlilch da va kha.u da
Nguyln Roiin Tuat
Cac phUdng phap dong kin khuye't da
Nguyln Biic Hung
Ky thu~t t~o hinh chfi Z (Z-plasty)
Trdn Thie't San
DiJDuy Tinh
Le Gia Vinh
Le Gia Vinh
Trdn Thie't San
V""t ffilil-Ch xuyen ung dvng trong Phii.u thu~t t'i'-O hinh
Ky thu~t ghep da
Trdn Thiet San
26
33
37
45
50
55
62
66
70
76
82
5

Ky thu~t ghep nqi bi va ghep rna
89
Nguyln Roan Turit
Ky thu~t ghep gan va ghep can
92
Nguyln Roan Turit
Ky thu~t ghep S\ill
95
Nguyln Roan Turit
Ky thu~t ghep xudng
98
Nguyln B&c Hung
Cac bq ph~n gia va cac cMt li~u ghep ung dlplg trong pMu
102
thu~t t?O hinh
Laser trong ph:iu thu~t t?O hinh
A~
A
~
~
PHAN 2. Blj:NH LY CUA DA
Nhung u lanh tinh cua da
Cac u IDI,!Ch mau thuong g~p
Cac u ac tinh cua da
S~o phi d?i va s~o 16i
Bong va di chung bong
Loet do tide
Cac bat thuong ID?Ch mau
,....
...
..
~
...
,...,
PHAN 3. T4.0 HINH VUNG DAU ~T CO
T?O hinh da d~u - hgp SQ
Khe hb moi b~m sinh
6
UGia Vinh
Nguyln Th{Hung
Nguyln Bile Hung
IJ6 IJinh Thu~n
Nguyln B&c Hung
UGia Vinh
Triln Thiet Sdn
Triln Thiet Sdn
Nguyln B&c Hung
Triln Thie't Sdn
111
119
119
126
130
136
140
144
149
158
158
166

Khe hd vom mi~ng bflm sinh
172
Nguyin Roiin Tuat
Ch:J:n thuong vilng ham mi).t
177
Nguyin Bcic Hung
Svp mi bflm sinh
193
Trdn Thie't S11n
T::to hinh vU.ng mi miit
199
Trdn Thiet S11n
T::to hinh vung miii
204
Trdn Thiet S11n
T::to hinh vung m6i
209
Trdn Thiet S11n
T::to hinh vung vanh tai
215
Trdn Thiet S11n
Digu tri phh thui).t li~t tMn kinh silVII
220
Nguyin Bcic Hung
~
..
..
,...
'
,.._?
PHAN 4. T~O HINH VUNG THAN VA CHI THE
225
T::to hinh vli sau phii.u thui).t ung thu vli
225
Trdn Thie't S11n
T::to hinh d(in vli
230
Trdn Thiet S11n
T::to hinh vli phi d::ti va sa tri\
235
Trdn Thiet S11n
Vli to b dan 6ng
240
Trdn Thiet Sdn
T::to hinh thanh bvng
244
Nguyin Bcic Hung
Nguyen tiic digu tri phii.u thui).t ban tay
247
Nguyin Bcic Hung
Cac di ti).t ban ng6n tay
248
Nguyin Bcic Hung
T::to hinh che phil ban tay va ng6n tay
252
Nguyin Bcic Hung
7

8
Cac dj t~t vung ban chan
259
Nguyln Ng9c Hung
PHAN 5. VI PuAU THU~T
266
Ljch su phat tri~n ky thu~t vi ph~u
266
Nguyln Bc'ic Hung
Dvng cv trong vi ph~u thu~t
269
Nguyln Biic Hung
Ky thu~t vi phftu co ban
272
Nguyln Biic Hung
Vi ph~u thu~t th1fc nghi~m
276
Nguyln Biic Hung
Khiiu n61 m~ch mau th1fc nghi~m
279
Nguyln Bc'ic Hung
Khiiu nili thiln kinh ngo~i vi
282
Nguyln Biic Hung
lmg dvng vi phftu thu~t trong ngo~i khoa va phftu thu~t t~o
285
hinhham m~t
Nguyln Biic Hung
Tai li~u tham khiio
291

Phdn 1
DAICU'ONG
.
')
A
:::
A
...
LICH Slf MON PHAU THUAT TAO HINH
.
.
.
.....
,..,
,
...
?
....
TREN THE GIOI VA 0 VII~T NAM
Khoa PMu thu~t t:;~o hinh (PTTH) c6 mi)t ltch sl:t lau dCii, trai tren 30 the'
ki. Theo nhung tai li~u con htu l:;~i duQc thi phAu thu~t dl,lng l:;~i miii, mb dilu
cho PTTH hallJ m~t (hi) pMn phat tri~n nha't cua chuyen khoa PTTH) da dUQc
thvc hi~n t:;~i An Di) tu hang ngan nam tru(fc Cong nguyen. Trong ~i)t cu6n sach
mang ten Shamhita vao thdi xa xua d6, nha van Sushruta nguCii An Di), da ghi
nh~n b Mt nuC1c ong, ngUCii ta da bie't tai t:;~o miii b~ng each sl:t d\].ng nhung v:;~t
da c6 cu6ng chuy~n tu rna ho~c tran tCfi. Miii t:;~o hinh c6 du vach, canh va cac 16
miii, nghla la kha hoan chlnh. Trong t~p sach cua minh, Sushruta con nhAc Wi
ca vi~C tli-O hinh v,anh tai vCfi Vll-t da rna. Leraux (1817) COn cho hay la vao thdi
gian tren, ngUCii An Di) con bie't ghep da manh tv do. Manh da ghep la'y b mong
nha phAu thu~t dung mi)t thanh g6 d~p nhigu liln vao ndi lily da d~ "tang si9h
lvc" cho manh ghep. Zeiss cho r~ng tai li~u tren kh6 c6 th~ xac thl,lc. Ngoai An
Di), theo Celsius va Galien, ngUCii Hy L:;~p va La Mii ciing da bie't t:;~o hinh miii
b~ng cac v:;~t da la'y tren m~t. 81,1 xuilt hi~n PTTH miii trong nhung thdi ki xa
xua gAn lign v(fi mi)t t~p quan cii la trt:cng ph:;~t p.hung ke ph?m ti)i ho~c ke thU
bAng each cAt dut miii. Trong mi)t s6 bi) l:;~c b An Di), cho de'n giua the kl XIX
vftn c6 1~ cAt moi tu binh. D~ xoa bO dt d:;~ng sau nhung l}inh ph:;~t tren, cac n:;~n
nhan da ph:li nhd de'n ban tay cac nha phAu thu~t. 0 An Di), phAu thu~t vien
t:;~o hinh dilu tien la nhung nha tu hanh, nhung ngUCii thQ g6m, th~m chi chinh
nhung ten d6 t~ dUQc giao nhi~m V\1 cAt miii nguCii.
T?i chau Au, nhung slt li~u vg PTTH c6 sCfm nha't b Italia vao thdi Ph\].c
hung. Nam 1450, t?i Sicile, Branca (mi)t nha ngo?i khoa qulin y) la nguCii c6
kinh nghi~m tai t?o miii bAng ciic v:;~t da tran, rna; sau d6 truygn ngM l?i cho
cac con, cac chau ong. Antoni, con trai Branca, da c6 sang kien dl,lng miii va ciic
v:;~t da c6 cuong dua tu canh tay len. Ciing chinh Antoni da tai t:;~o vanh da tai
b~ng cac v:;~t da canh tay. Ngoai dong hq Branca, c6 mi)t so nha ngo:;~i khoa b
Italia ciing biet lam miii, moi theo ky tl}u~t d6. Dang chU y la vao thdi bily giCI,
S\1 phat tri~n cua khoa PTTH b chiiu Au dl,la vao S\1 ph6 bien kien thuc theo
dong hq, cha truygn con no! theo d:;~ng truygn kh:iu nen rilt h:;tn che'. Tinh hinh
nay cha'm dut v(fi S\1 ra dCii cua cuon sach "De Curtorom Chirurgia per
Insitionem" cua Tagliacozzi. Sach duqc cac hqc tro cua ong in va phat hanh vao
nam 1597. Trong cuon sach tren, tac gia da mo ta tl mi cac ky thu~t t:;~o miii
b~ng v:;~t da canh tay c6 kern theo hinh ve tl ml chinh xac. Phudng phap t:;~o miii
9

g6m nhi~u thi: b6c tach mgt v:;~t da hinh chu nhl).t i':J m~t tntCic canh tay vCii kfch
thuCic du d~ d\illg thap miii, ]6t mgt' mie'ng vai v!lO duCii v:;~t da c6 di~n ve't
thuong hi\ ngo; sau 14 ngay cAt rC!i diiu xa cua v:;~t da, d~ v:;~t da tt,t co l:;ti trong
14 ngay nua qua cac giai do:;~n: "au thci', "nien thie'u" va "tnti':Jng thanh" glln v:;~t
da d6 len bC! t6n khuye't da duqc mi':J sAri a goc miii, d~t bang co dinh d.nh tay va
ding tay len dilu; sau 20 ngay c:it rdi dilu tren (dilu glln) cua v:;~t da canh tay;
sau 14 ngay, nua, dung v:;~t da c6 chan nuoi goc miii d~ dt,tng thap miii. Trong
cuiln sach, Tagliacozzi con giCii thi~u mgt vai phUCing phap phfiu thu~t khac nhu
cac ky thu~t t:;~o moi bang v:;~t da canh tay va ky thu~t t:;~o vanh tai Mng v:;~t da
lay a sau tai. V~ nh1lng d6ng g6p, sang t:;~o cua cac tac gia Italia trong t:;~o hinh
miii, phUCing phap t:;~o hinh tren m~t bang v:;~t da canh tay c6 cuong ngay nay
duqc mang tenIa phurmg phdp Italia.
Cuiln sach .cua Tagliacozzi da danli dffu mgt giai do:;tn phat tri~n cua khoa
PTTH t:;~i chiiu Au rna sau d6, trong giin 15 th~p nien nua, khOng c6 tai li~u nao
khac duqc cong bo them. Vao giua the'ki XVIII, Miskolzy, ngUC!i Hungary, trong
mgt cuiln sach giao khoa in nam 1742, da danh mgt phlln quan tr<:mg d~ vie't v~
ky thu~t m6 cac khe hO bllm sinh v~ ham m~t.
,, .
'
Tdi dilu tbe'ki XIX, m<)t thC!i ki duqc coi Ia hung tblnh cua khoa PTTH t:;~i
chiiu Ay, mngUdi An Dg va da duqc cac nha ngo:;~i khoa Anh gidi thi~u vdi giCii y hqc phUCing
Tay. Vao thdi gian nay n6i len nhung cong trinh cua Lynn (Anh), Graefe,
Ammon, Zeiss, Dieffenbach (Due), Dupuytren va Lisfrance (Phap). Nam 1844,
Lumnitzer, ngUC!i Hungary, cho xuat ban m<)t cuon sach chuyen khao v~ PTTH
vCii ngi dung kha tie'n bg. Ke' d6, nam 1861, Balassa, vi~n si han Jam, d6ng
huang vCii Lumnitzer, cong b6 t~p Nhitng thU thutjt tgo hinh cua ong vdi y d6
xay dt,tng m<)t truC!ng phai ky thu~t hie bay gi(J. Trong sach, Balassa da mo t8.
tCii 40 lo:;~i hinh pbfiu thu~t khac nhau, chu ye'u Ia nh1lng phUCing phap t:;~o hinh
miii, mi~ng. 6ng nh~n thay nh1lng v:;~t da c6 cuilng t:;~o hinh miii d~ bi x~p lam
h:;~n che' chuc nang tho, nam 1859, Langenbeck chu trUeing lily da c6 kern theo
cilt m:;~c va nhU v~y, d9 c(lng cua miii l:;ti dU<;lc b8.o dam tilt han. Nam 1865 dUQc
danh dffu bang st,t ra dCJi cua mgt cong trinh xuat s:ic v~ PTTH cua the' ki XIX:
Nhllng phdu thu{jt tren M mijt Cd the' cua Shimanovski d thanh phil Kiev, t~p
sach rna tCii nam 1965, t:;~i Lien Xo, ngUCJi ta da long trqng ki ni~m 100 nam
ngay ra m:it dgc gia. Trong cuiln sach tren, Shimanovski da t6ng hqp y van
trUdc ong, phiin tich, danh gia cac phUCing phap t:;to hinh c6 di~n, d6ng thCJi gidi
thi~u nhung ey thu~t dAy sang t:;~o cua minh. C6 m<)t sil phuong phap pbfiu
thu~t duqc mo ta trong sach de'n nay vfin dU<;lc ap dl,lilg vCii ke't qua tOt. Sau
Shimanovki Ia thdi ki phat tri~n cua khoa PTTH hi~n d:;~i.
Md diiu cho thdi ki tren Ia S\1 sang t:;~o ra nh1lng kY thu~t ghep tv do cac
t6 chUc tv than, truCic Mt Ia ghep da. Nam 1869, nha pbfiu thu~t ngUCJi Phap,
Reverdin da d~ xuat phUCing phap cay nhung manh da mong bao g6m chu ye'u ICip
bi~u .bi va c6 kfch thudc nhO (nhung manh triin, du(Jng kfnh khong qua 0,5cm)
tren di~n t6 chUc h:;~t. NhUng manh bi~u mo ghep tt,t do tO ra d~ song, song hi~u
qua th!i:m mi l1,1i kern do s~o sAn sUi va mau s:ic khOng d6ng nhdt, khong si1 d1,1ng
10

duqc b nhung vU.ng be?c IQ ciia cd th~, nhflt Ia d m~t. Sau Reverdin Ia hang lo~~ot
khuye'n cao si':t d\mg nhung manh da day hdn va rQng hdn. Nam 1870, Lawson
khuye'n cao dtmg manh da c6 be day toan hQ !fly sat lap mil duoi da, chflt li~u nay
ve sau dUc;IC Wolfe va Krause ph6 bie'n rQng rai t~~oi chiiu Au. Nam 1872, Oilier
phii.t hi~n ra kha nang ghep nhung manh da mong ki~u Reverdin nhung rQng
hdn, nho v~y thOi gian phfiu thu~t dUc;lc nit ng:in rna hi~u qua thAm mi l~~oi tOt
hdn. Kinh nghi~m ciia Oilier dUc;lc Thiersch (nam 1886) giOi thi~u rQng rai trong
giOi ngo~~oi khoa. Vi~c tham khao nh1lng tru li~u con luu 1~ t~~oi Nga cho thfly ngay
tit nam 1871, Yetsenko da biio v~ lu~n an tie'n si ve ky thu~t ghep da, trong d6 c6
de c~p tOi khii nang ghep nhung manh da mong c6 di~n tfch r(>ng, nghia Ia me?t
nam truoc Ollier va 15 nam truoc Thiersch. Dang tie'c Ia tu li~u tren it duqc bie't
de'n. Ky thu~t ghep da t\1 do dUc;IC b6 sung hoan chinh hdn vao dllu the' ki XX voi
nhung v~~ot xe doi ciia Blair va Brown (1929) dQ day. 0,5- 0,6mm thay vi
0,2- 0,4mm voi da mong ciia Oilier va Thiersch, v~~ot da 3/4 ciia Padgett (1939) voi
dQ day 0,6- 0,7mm va nhung manh da h~~ot ngo ciia Davis (1914) Ia nhung manh
da duong kinh nho nhu trong phUdng phii.p ciia Reverdin nhUng d giua !fly toan
hQ be day ciia da. Nhu v~y, tit ngo~~oi vi vao trung tam manh ghep c6 dii be day tit
bi~u hi tOi he't ca nQi hi. Nho c6 cong C\1 16c da rna Padgett sang che' vao cuo'i tMp
nien 1930, ngUoi ta da c6 th~ d~ dang !fly nh1lng di~n tfch da r(>ng (cil 20 x 10cm)
voi di? day theo y muo'n. Cong vi~c t~~oo hinh phii kin nhung khuye't da !On da trb
nen d~ dang va d~~ot ke't qua cao hdn nhieu so voi !fly da Mng dao m6 hay dao c~~oo.
Sau da Ia cac ch!lt li~u t~~oo hinh khii.c liln !Uc;lt dUc;lc si':t d\}ng trong lam
sang. Ngay tit nam l868, Lister da c6 nhung cong trinh nghien cuu ve ghep
th~n. Hdn ni':ta the' ki sau, Mauclaire (1920) va Bunnell (1928) da hoan chinh ky
thu~t ghep gan trong lam sang va nh!ln m~~onh vai tro ciia bao gan d~ ngan ngita
dfnh gan t~~oi 6 ghep. Nam 1871, Czerny !!ln dllu tien tri~n khai ky thu~t ghep t1,1
do niem m~~oc rna ngu6n cung c!lp Ia moi, rna ho~c am d~~oo. Nam 1890, Mangoldt
de xu!lt ghep S\}n suon t\1 than d~ tai t~~oo thanh khf quan. Sau nam sau, l~~oi
Czerny sang t~~oo ra phUdng phap ghep mil t1,1 do tit m(>t ca liim sang kha d~c
bi~t: tren mQt b~nh nhan hi d.t bO tuye'n vU., tac gia da lily ngay kho'i u mil ciia
chfnh b~nh nhan d~ ghep vao thanh truoc ng\lc d~ dQn hinh vU. xfilp. Cling thOi
gian tren, lsraell~~oi cai tie'n t~~oo hinh mili b~ng mQt manh xUdng mao ch~u lam
khung nang so'ng mui. Nam 1900, Magoldt thay vi dung XUdng kh6 c:it deo, da
de xu!lt phUdng phap nang so'ng mui b~ng mQt manh suon t1,1 than. Ca hai ky
thu~t tren vftn duc;~c ap d\}ng cho tOi ngay nay.
Khoang d!lu the' ki XX, khoa PTTH da c6 buoc phii.t tri~n lien t\lc va m~~onh
me. Nam 1907, Nelaton va Ombredanne cho xu!lt biin cuo'n sach chuyen khao
ve cac thii thu~t t~~oo hinh, trong d6 c6 mQt chUdng di sau va cac ky thu~t d1,1ng
mui. Nam 1909, Kirschner ~ay d1,1ng phUdng phii.p ghep can m~~oc t1,1 do rna
Lewis va Basky ve sau da khang dinh gia tq lam sang. Ngay truoc chie'n tranh
the' gioi liln thU nMt, lien tie'p xu!lt hi~n nhung tai li~u kha d~c s:ic ciia mQt so'
tac gia Phii.p nhu Morestin, Sebileau, Dufourmentel... Khi chie'n tranh the' gioi
thu nh!lt dang di~n ra ac li~t, vao nam 1916, mQt d~~ong v~~ot da c6 cuo'ng moi da
lam thay d6i bQ m~t ciia khoa PTTH. D6 Ia v~~ot da mil hinh tf\1 do Filatov de
xu!lt va Gillies ph6bie'n re?ng rai t~~oi chiiu Au vao nh1lng nam 1920-1930.
11

I
Trong.thdi gian giua hai cugc chie'ri tranh the' gi<'ii, chuyen nganh PTTH da
gianh them nhung thanh t\iu m<'ii ca v€ eM tl).o chf(t li~u l~n xay d\ing nhung
phuong phap tl).o hinh'm<'ii. Nam 1920, Gillies xullt ban cuiln sach nhan d€ Phd.u
thu¢t t{Lo hinh hdm mijt, rna nhi€u nha ngol).i khoa phuong Tay danh gia la mgt
mile phat ti:i~n ciia chuyen nganh PTTH tren the' gi<'ii. V<'ii S\1 h<;Jp tac ciia Kilner
va sau d6 la ciia Millard, Gillies da tri'J thanh guong m~t ngi b~t trong s6 nhung
nha ngol).i khoa tl).o hinh ciia nhting nam 1930-1940, mgt nguoi th~y da dao tl).o
'!en UQi ngft hqc tro sau nay ke' t\].C S\1 nghi~p cua ong tl).i mgt s6 qu6c gia chau
Au va chau My. Net n6i b~t trong chuyen nganh PTTH X6 Vie't vao nhung nam
1930 la vi~c su dvng rgng rai v<'ii nhi€u cai tie'n ky thu~t Vl).t da hinh trv ... Hang
lol).t c6ng trinh da du<;Jc c6ng b6 trong thdi gian nay v<'ii nhung ten tac gia n6i
tie'ng nhu.Vetchtomev (1930), Parin (1931), Limberg (1933) Frankelberg (1936)
va Bogorza (1940). Ciing trong khoang thdi gian nay, chuyen nganh PTTH con
ghi nh~n m(Jt sil's\1 ki~n khac. Nam 1931, Joseph, i'J Berlin, da c6ng b6 cu6n
sach T{LO hinh mili - tai li~u quye't dinh S\1 ra doi cua khoa ph~u thu~t thitm my
(PTTM), m(Jt b(J pMn sau du<;Jc tach d~n ra khOi chuyen nganh PTTH vao
nhung nam 1930. Nam 1935, Nikhelson d€ xullt vi~c su dvng svn tu thi lam cfi.y
ghep trong PTTH m~t va qua hang chvc nam tich luy kinh nghi~m da khAng
dinh ke't qua thu du<;Jc nhu v<'ii svn t\1 than tuoi. Ke' d6, ky thu~t ghep xuong
ciing c6 nhung hi~u bie't m<'ii v€ co si'J li lu~n qua nhung c6ng trinh nghien cuu
v€ sinh hqc manh ghep (Albert, 1930), v€ sinh li thuong va b~nh cua t6 chuc
xuong (Leriche va Policard, 1939), v€ ky thu~t ghep va di~n bie'n cua xuong
ghep sau pMu thu~t (Mowlem, 1941). Ngay tru<'ic chie'n tranh the' gi<'ii l~n thU
hai, chuyen nganh PTTH da d~c bi~t ml).nh me i'J My, noi hang lol).t chuyen khoa
da nhanh ch6ng du<;lc thanh l~p tren khllp cac dia phuong trong nu<'ic, khac v<'ii
nu<'ic Anh (mgt nu<'ic tu biin phat tri~n·a chau Au) khi chie'n tranh n6 ra chi c6
von v~n 5 - 6 ph~u thu~t vien chuyen nganh PTTH. Tuy nhien, nu<'ic Anh da
mau ch6ng c6 nhung c6 gAng d~ s<'im khAc phvc tinh trl).ng thua kern tren.
Trang va ngay sau dl).i chie'n, vao thdi gian d~u cua th~p nien 1950, xuong
va m(Jt s6 t6 chuc khac, tu d6ng loai t<'ii di loai, qua xu li va tang tru trong
nhung ngan hang t6 chuc, da du<;Jc ung dvng vao lam sang v<'ii nhung ke't qua
khac nhau. Trang s6 cac tac gia c6 c6ng trinh gi<'ii thi~u cac dl).ng chllt li~u ghep
va ky thu~t baa quan c6 th~ neu: Inclan (1942), Bush va Garber (1948),
Converse va Campbell (1950), Wilson (1951), Sicard va Mouly (1954) ... Nhung
nam tie'p thea, Hch su phat tri~n PTTH con ghi nh~n them vi~c su dvng m(Jt
dl).ng chllt tl).o hinh m<'ii - nhting chllt trdung trong cac pMu thu~t d(Jn ph~n in€m thay xuong, svn, chu ye'u nh~m dap
ling yeu c~u thitm mi. Vi~c su dvng trong lam sang nhung chllt tro dap ung
nguy~n vqng t\1 nhien cua cac nha PTTH la c6 du<;Jc nhung manh cfi.y v~i kich
thu<'ic va hinh dl).ng, th~m chi m~t dg mong muiln, dap ung nhu du cv the trong
ti:tng truong h<;Jp, d6ng thdi tranh vi~c phai lily chllt li~u ngay tren ngttbi b~nh
(chllt li~u t\1 than) lam thdi gian m6 keo dai rna hi~u qua tl).o ra ll).i thllp. NhUng
chfi.t tro m<'ii da thay the' cac chllt li~u cii, tung du<;Jc su dvng vao cu61 the' ki
XIX-dfiu tMki XX nhu vang, nga voi, xuong thufin khie't (os noVum, os purum),
paraffine, vitallium va tantalum. Rieng pafaffin sau d6 bi cllm su dvng vi c6 th~
12

gay nen nhung kh61 u lan rgng va ro mil keo dai. Lo~i nhl;la duc;~c sl:t d\mg diiu
tien vdi nhting ket qua khich l~ la polyethylene dii duc;~c sl:t d1,1ng nhiiiu trong cac
thii thu~t dl;lng mill va tai t~o vanh tai (Rubin va Walden, 1951- 1955).
Polyethylene dudi d~ng xilp con duc;~c d1lng kha rgng riii trong phii.u thu~t nang
vu vao nhung nii.m 1950- 1960. Acrylic (lo~i nhl;la cung) duc;~c th,ay th~ xuong,
d~c bi~t d~ d~y hgp SQ. Ciing co nhung tac gia con dung acrylic de ngii.n can cac
di~n xuong d.t khOi dinh l~i sau phiiu thu~t d.t xUdng - t~o khdp gia (Virenque,
Conronel va Kerneis, 1948). Trong nhung nii.m 1950, mgt chat trd nhan t~o mdi
duc;~c dua vao sl:t d1,1ng trong lam sang nhu mgt chat dgn rna cd th~ con ngUCii co
thEl dung n<1p lau dai: chili Silicone. Chili nay dunhau - long, deo, xiJp, cting va tdi nay vii.n con dUc;JC dung rat rgng riii trong phi\.u
thu~t thflm my (PTTM).
Budc sang tMp nien 1960, khi PTTH qui udc dii d~t tdi mite phat tri~n
kha cao va hiiu nhu chung l~i, thi mgt ky thu~t cd ban mdi ciia niin ngo~i khoa
hi~n diiti ra dCii - ky thu~t vi phiiu thu~t illii!Ch mau - thiin kinh. Ky thu~t nay
nhanh chOng dUc;JC ap d1,1ng vao ky thu~t tii!O hinh va di\.n tdi tinh trii!ng phat
tri~n mang tinh chat bUng n6 ciia chuyen khoa do. Ky thu~t vi phii.u thu~t
llii!Ch mau, thl;lc chat la ky thu~t niJi ghep cac illii!Ch mau nhO, CiJ tren dlioi 1mm
duCing kinh ngoai, dii duc;~c Jacobson va Suarez thl;lc hi~n thanh cong vao nam
1960 trong thl;lc nghi~m tren sue v~t. Ky thu~t do dii hinh thanh va phat tri~n
tren Cd Sd Slt d1,1ng kfnh hi~n vi phi\.u thu~t, mgt siJ d1,1ng C\1 mfi xe d~c bi~t tinh
xao va nhat la nhung kim chi khau kh6ng chan thuong cl;lc manh, tron kim k~p
chi khoan hil.ng laser. Kha nang nili nhung miitch mau nhO diitt ti l~ thanh cong
cao va ky thu~t ngay mgt hoan thi~n qua sl;l dong gop ciia hang lo~t tac gia nhu
Nathan (1960), Nakayama (1962), Bruncke va Schulz (1965· 1966), Cobbett
(1969), Acland (1972) ... Hiiu nhu song song vdi sl;l phat tri~n ciia vi phii.u thu~t
llii!Ch mau, vi phi\.u thfin kinh rna Cd Sd la ky thu~t ghep niJi rieng re cac bo Sc;Ji
thiin kinh ngoii!i vi ciing co nhiiiu tie'n bg. Khii nang ung d1,lng thanh th1,1C ky
thu~t vi phiiu mii!ch · thiin kinh dii la diiiu ki~n cd ban giup cho cac nha phiiu
thu~t thiin kinh co them nhiiiu chat li~u va nhung loiiti hinh phiiu thu~t ph1,1c
hili mdi.
Sl;l ki~n n6i b~t diiu tien dili vdi toan nganh ngoii!i khoa la khii nang chlip
nili lii!i nhUng cau true nhO dii bi dut lia khOi cd th~ rna ne'u kh6ng co ky thu~t vi
phiiu thi khong th~ thl;lc hi~n duc;~c. Nam 1968, Komatsu va Taima thOng bao dii
thl;lc hi~n thanh cong tr6ng liiti mgt ngon tay cai dii bi dt lia khOi ban tay trong
mgt tai niiln. Do la truCing hc;Jp tr6ng liiti ngon tay duc;~c thua nh~n rgng riii diiu
tien tr€m the' gidi. Tuy v~y, co tai li~u khac lii!i neu la trudc do 3 nam, cac nha
phii.u thu~t Trung Quilc cong tac tii!i B~nh vi~n Nhan dan sil 6 Thuc;~ng Hai cling
dii thanh cong trong vi~c tr6ng liiti ngon tay. Tii!i b~nh vi~n nay, tdi nam 1977, sil
ngon tay duc;~c nili l~i dii vuc;~t qua 300 truCing hc;Jp. Mgt sil b(\ ph~n khac ciia cd
th~ bi dut lia cling dii duc;~c chlip nili lii!i thanh cong cling trong khoang thdi gian
tren la da diiu (Miller va ctv, 1976), duong v~t (Tarnai va CS, 1976). Cling phat
tri~n vdi ky thu~t tr6ng l~i cac ngon tay bi dut rdi, con co ky thu~t cay chuy~n
cac ngon chan len thay the' cac ngon tay, d~c bi~t la ngon tay cai (Cobbett,
1969). Ng6n chan thuCing duc;~c dung d~ thay tM ng6n tay cai la cac ngon Iva II.
13

Nam 1972, Harii Mn d~u tien dii thanh c6ng trong vi~c ghep tv do m(lt v:;~t
da d~u c6 no'i m:;~ch nu6i duang. Nam 1973, Taylor va Daniel dii thl;lc hi~n duqc
k:y thu~t ghep tv do m(lt v:;~t da b~n c6 kern theo vi ph.iu cac m:;~ch nuoi. Vi
kh6ng bie't toi tai li~u cua Harii, gioi ngo:;~i khoa tOi nay v~n thuong coi Daniel
va Taylor Ia nhung nguoi da mil ra thi'Ji ki cay ghep cac kh61 t6 chUc t~;~ than c6
kern theo vi ph~u m:;~ch mau- than kinh. Nam 1973, m(lt s6 thanh t~;~u xuat sil.c
cua B~nh vi~n Nhan dan s6 6 Thuqng Hai dii duqc cong b6: m(lt nh6m nha khoa
hQC dii thanh cong trong vi~c ghep co ngl;lc Ion vao thay the' kh6i co gap cac ng6n
tay dii mat chuc nang c6 kern theo n61 than kinh v~n d(lng. Sau phftu thu~t,
b~nh nhan dii c6 th~ chu d(lng co gap cac ng6n tay.
Trong nhung nam 1970, khi hang lo:;~t nhung chat li~u t1;1 do moi Mn lttqt
duqc ap dl,lilg tren lam sang, m(lt lo:;ti chat li~u ph~n mi!m tl;l than c6 cu6ng dij.c
bi~t quan tr9ng dii duqc phiit hi~n (th~;~c ra chi Ia phat hi~n l:;~i) - cac v:;~t da - co.
Ngay tu nam 1906, Tansini da bie't dung v:;~t da cd lung to c6 cu6ng phia h6
nach d~ tai t:;~o m(lt tuye'n vu dii bj cil.t hi\, tie'c dng sau d6 sang kie'n cua
Tansini da bj bO qua va phai Mn 7 th~p ki sau chat li~u d6 moi duqc m9i ngtti1i
bie't Mn va sii dvng ngay m(lt nhii!u duoi hai d:;~ng - d:;~ng c6 cu6ng va d:;~ng cay
chuyin tl;l do bAng k:y thu~t vi phftu.
Vi~c sii dvng thanh c6ng cac v:;~t da - co t1;1 do tie'p theo sau ky thu~t tr6ng
l:;ti cac chi va cac kh61 t6 chuc khac bi dUt lia da c6 tac dvng thuc dfiy nhanh
ch6ng cac nha ngo:;~i khoa t:;to hlnh th~;~c hi~n vi~c ghep t1;1 than tit cac kMi t6
chuc phuc hqp nhu cac v:;~t da - xudng, da - cd - Xtiong (Harii va CS, 1976), cac v:;~t
bao g6m nhii!u ng6n chan d~ thay tM cilng luc nhii!u ng6n tay (0' Brien, 1977) ...
Tfnh chat phong phu, da d:;~ng cua cac chat li~u va kha nang th~;~c hi~n nhung
lo:;~i hlnh ky thu~t phUc t:;~p va d~y sue sang t:;~o nho v~n dl,lilg k:y thu~t vi phftu
Ia nhung net dij.c trung cho thi1i ki bung nil hi~n nay cua chuyen nganh PTTH.
0 Vi~t Nam, duoi thi'Ji thu(lc Phap, vao nhung nam 1935- 1940, nganh ngo:;~i
khoa qui uoc dii d:;~t nhung thanh t~;~u dang k~ t:;~i m(lt s6 thanh ph6 Ion trong
nuoc, dij.c bi~t lJ Ha N(li. Nhung thU thu~t t:;~o hlnh ngay d6 chi moi duqc th~;~c
hi~n le te doi nphftu thu~t dii lam gioi h:;tn trong vi~c va kin nhung khe hlJ moi him sinh, sii
dvng nhilng chat li~u t:;to hlnh dnhung v:;~t da - rna c6 cu6ng, d~ thl;lc hi~n nhung ph.iu thu~t phvc h6i dtren hi! mij.t cde c~p tOi trong chuTit nam 1946 Mn 1954, trong qua trinh tham gia phvc V\1 CUQC khang
chie'n ch6ng thl;lc dan Phap, mij.c du hoan canh mQi mij.t thie'u th6n, tit Cd sd,
phuphat tri~n va buoc dfiu tfch liiy kinh nghi~m. Nhung thu thu~t t:;~o hinh ciing
duqc ap dvng trong m(lt s6 d(li dieu tq, b~nh vi~n dii chie'n, b~nh vi~n cap tinh
va quan khu, chu ye'u Ia nhung d:;~ng phftu thu~t sii dvng cac t6 chuc t:;~i chii,
nhAm giai quye't cac di chung ve't thuluqng vii trang. Phuong phiip t:;~o hlnh chu Z dii duqc ap dvng dieu tri ve't s~o da
hinh ne'p gap vilng c6, mij.t va cac chi t:;~i B~nh vi~n th~;~c hanh Truong D:;~i h9c Y
14

khoa Ha N(li (so tan len Vi~t Blic tu nam 1948). Ben Cl!-nh m(lt s6 thanh cong
nhflt dtnh, ke't qua dl).t du<;~c trong nhigu trudng h<;!p con nhigu hl).n che' vi cac
phil.u thu~t vien vlia thie'u kie'n thttc chuyen nganh, vlia phai lam vi~c trong
hoan canh thie'u thffn d\mg C\1 thuffc men, hoiftc cac phltdng ti~n ky thu~t khac.
Cong vi~c digu tri thuong binh va cac nl).n nhan chie'n tranh ngay d6 chi chu ye'u
nhil.m cltu sinh ml).ng ngudi b~nh, dam bil.o ve't thuong lanh s~;o, ngay de'n yeu
d.u ph1,1c hili chuc nang ciing tuong d6i, con vg thii:m mi thi rflt it du<;~c quan tam
xl:t li. Do tinh trli-ng tren, m(lt s6 thuong binh tu nhung nam dilu cua CUQC khang
chie'n mang cac thuong tich phttc tli-P nhu thie'u h6ng tling b(l pMn miftt- va nat
6 mAt, khuye't mui, moi, ma, dim ... nhung di chung ni[tng ng tren hai ban tay, Cd
quan sinh d1,1c ... mai tdi thdi gian hoa binh moi dlt<;!C dua yg cac b~nh vi~n tuye'n
trung uong giili quye't. Digu ghi nh~n them la nhung kinh nghi~m thvc te' vg
PTTH thu lu<;~m du<;~c qua su6t CUQC khang chie'n ll),i kh6ng du<;!c phiin anh diiy
du tren nhung tai li~u chinh thuc, bao chi chuyen mon, cilng nhu nhung ban
t6ng ke't ky thu~t qua tung thdi ky cua cac Cd si'J y til' trong nuoc. Thie'u s6t d6 da
khie'n chling toi kh6ng sao neu 11!-i du<;~c chinh xac nhung thanh tvu da d~!-t du<;!c
trong nhung nam 1946- 1955.
Chi tu nam 1956 tri'J di, duoi sv chi dl).o cua Bq Y te' va C1,1c Quan y, voi
nhung c6 gllng cua b:l.n than ciic can bq quan y, ke't h<;!p voi sv giup da cua m(lt
s6 doan chuyen gia bl).n trong kh6i XHCN nhu cac doan chuyen gia Lien Xi\,
Cqng hoa dan chu Due, Bungari, Ti~p Khllc, chuyen nganh PTTH moi bllt diiu
phat tri~n nhu mqt bq PMn ghep vao cac chuyen khoa ngol!-i da hinh thanh tu
truoc nhu phil.u thu~t thiin kinh, mllt, tai mili h9ng, rang ham mi[tt, tie't ni~u va
chfln thuong - chinh hinh. Nhung nam 1956-1958, liin lu<;~t cac B~nh vi~n Vi~t -
Due, Vi~t - Ti~p, Vi~n Quan y 108, da t6 chuc ra nhung nh6m, phil.n khoa
chuyen lam PTTH trong cac khoa ngol!-i c6 yeu ciiu, di;tc bi~t la cac khoa Phil.u
thu~t ham miftt va Chfln thuong - chinh hinh.
Han 8 nam hoa binh xay dJ!ng XHCN i'J mign Blic, lam h~u thufin cho
cu(lc Mu tranh giai ph6ng mign Nam la thoi gian nganh Y te'Vi~t Nam c6
nhung tie'n bq nhanh chong vg t6 chuc cilng nhu ky thu~t. Trong da tie'n bq
chung d6, mang tl).O hinh trong CaC chuyen nganh ngol).i khoa cilng khong ngling
trui'Jng thanh, tung buoc thanh toan tinh trl).ng ll).C h~u CUa 3-4 th~p ki trltoc
kia. Nhung tie'n b(l trong chuyen khoa th~ hi~n i'J ch6 cac co si'J va can b(l lam
PTTH ngay cang dong, chflt lu<;~ng ky thu~t ngay cang nang cao. Ne'u nhu truoc
nam 1960, vi~c m6 tl!-o hinh i'J mign Bllc nuoc ta chi moi gioi hl).n i'J Ha Nqi, Hai
PhOng, thi trong th~p ki 1960, s6bac si ngol).i khoa du<;~c dao tli-o them yg PTTH,
c6 du trinh d(l d~ lam du<;~c nhung lol!-i phfiu thu~t ph1,1c hili thOng thudng trong
ca nuoc da len tdi 70 ngudi. NhCI v~y m(lt s6 b~nh nhil.n c6 yeu ciiu m6 tl).o hinh
da c6 th~ toi digu trt tl).i cac co si'J quan- dan y i'J ciic quan khu, tinh hoi[tc thanh
ph6, giam bot m(lt phiin kh6 khan di ll).i, phi t6n thdi gian nhu truoc kia, khi
bu(lc phiii tOi cac co si'J d Ha Nqi hay Hai PhOng.
15

cAc NGUYEN TAC co sAN
TRONG PHAU THU~T T~O HiNH
Phii.u thu~t t~o hinh la lo~i hinh pMu thu~t nh~m ph\J.C hili chuc nang,
cfi'u true giai ph~u cua ciic bQ ph~n trong Cd~ng bAm sinh hay do qua trinh b~nh ly. Vi v~y, n6 c6 m9t so nguyen tlic cd.n tuan thu.
I. NGUYEN TAC CHi D!NH PHAU THU~T
,
1. CHI DJNH
Trude day, va'n M chi cqnh ph~u thu~t khOng duqc di!-t ra. Sau nay, nh~n
tha'y day la nhUng ph~u thu~t ldn, doi hOi phai c6 nhung chi dtnh nMt cqnh,
dtta tren m\].C tieu chinh la ph\].C hili cfi'u true giai pMu, ph\].C hili chuc nang va
giai quye't nhu cilu thAm my. Trong thttc te', bao gid ciing di!-t nhu cilu ph\].c h6i
chuc nang len tren he't, trudc he't.
..
,
2. CHONG CHI DJNH
Ne'u chi dtnh pMu thu~t t~o hinh chi dtta tren nguyen tlic d~t duqc m9t
trong 3 m\].C tieu, hay d~t Ca 3 m\].C tieu n6i tren, thi nhung chong chi dinh l~i
dtta vao m9t so ye'u t6 nMt dinh. C\1 th~, khong chi dtnh lam pMu thu~t t~o
hinh trong cac trubng hqp sau:
a. Khi dang c6 m9t tr~ng thai b~nh ly toan than nhu lao, giang mai, hol!-c cac
b~nh da toan than nhu Lupus ban do. Trong nhung truCing hqp nay, ciln tri
hoan ph~u thu~t t~o hinh de'n khi cac b~nh ly duqc digu trt 6n dtnh.
Rieng giang mai, c6 th~ digu trt t~o hinh sau dqt digu trt tich cttc, du phan
ung cua huye't thanh v~n con dusue khoe toan than, ne'u b~nh nhan khong bi suy dinh dudng, c6 th~ vua digu trt
(dling thuoc phOng sot ret) vlia ph~u thu~t.
b. Khi b~nh nhan c6 nhUng tr~ng thai tam ly khOng binh thuCing, vi~c chi dtnh
ph~u thu~t t~o hinh ciln can nhlic ky. ThuCing, thunhieu thi tac d9ng tam ly cang nl!-ng ng ba'y nhieu. Ngoai ra, sue ep, tac d9ng a'y
con ph\]. thUQC i'J th~ lo~i tam ly cua m6i nglfdi. Cac b~nh nhan t~o hinh thOng
thuOng thUQC CaC d~ng tam ly khac nhau:
-
B~nh nhan doi hOi yeu cilu tha'p voi ph~u thu~t t~o hinh thAm my. Ngtioi
ta it chU y de'n nhung dt t~t cila minh. Day thuCing la nhilng nglfoi lao d9ng dan
gian, nhung ngtibi it tie'p xuc vm xa h9i. Day la lo~i di'i chi cqnh pMu thu~t.
16

-
B~nh nhan doi hoi dung mile, danh gia dung mile nhung di ti).t, b~nh
ly cua minh, hy vqng dung mile voi ket qua phiiu thui).t. Day thuong Ia nhung
nguoi c6 trl;lng thai tam ly 6n djnh, hi~u biet, giao tiep xa hQi dung mile. Voi
nhung b~nh nhan nay, khi chi djnh phi'iu thui).t, nguoi thil.y thuilc cil.n giai thich
ro phuong phap tien hanh phi'iu thui).t, Mt qua c6 th~ dl;lt dut;~c sau phi'iu thui).t,
nhung hl;ln che cua phi'iu thui).t. Lam dut;~c nhu vi).y voi lol;li trl;lng thai tam ly
nay, c6 th~ chi djnh phi'iu thui).t tilt.
-
B~nh nhan doi hoi cao, thuong nhung b~nh nhan nay danh gia t6n
thuong cua minh kha khe kh:it, doi hoi ket qua rat cao. Vi~c chi djnh phiiu
thui).t cho nhung b~nh nhan nay cftn rilt thi).n trqng. Voi nhung b~nh nhil.n nay,
ll;li dmg cfin giai thich ky ve phi'iu thui).t, nhat Ia v€ ket qua phi'iu thui).t mang
ll;li. Kh6ng nen hila h~n tuy ti~n, tilt nhat Ia dua ra nhung Mt qua hoi thap hon
th\iC te dl;lt dut;~c m9t chut. Ngoai ra ding cftn luu y nhung bien chung c6 th~ xay
ra, nhung rui ro c6 th~ g~p phai.
-
B~nh nhan c6 trl;lng thai tam ly bat thuong. Nhling b~nh nhan
nay danh gia thuong t6n rat ghe gom, qua mile, d6ng thdi cling doi hoi rat cao
(thi).m chi kh6ng th~ dl;lt duc;lc) b Mt qua tl;lo hinh. Nhung b~nh nhil.n nay
thudng Ia kh6ng chi djnh phi'iu thui).t tl;lo hinh - vi phi'iu thui).t se kh6ng bao giiJ
dap ling dut;~c yeu cilu cua b~nh nhil.n. D6i khi, ciln gioi thi~u b~nh nhil.n toi
kham b khoa tam tMn.
c. Khi chi djnh phftu thui).t cling ciln chu y den t6 chile tl;li chi\ phi'iu thui).t. D~c
bi~t ciln nghien cuu ky noi lay chat li~u tl;lo hinh, chu y den tinh trl;lng da noi
lay chat li~u.
3. TUOI PHAU THU~T T~.O HINH
Khi chi djnh phftu thui).t tl;lo hinh, ciln chu y den hai dili tut;~ng, nguo1
gia vii tre em, nhung Ilia tu6i nay c6 nhung yeu til anh hubng den phi'iu thui).t.
a. Tre em: tre em nhi).n thuc rat som voi dj ti).t. Nhi).n thuc, an tUc;lng tuy kh6ng
sau s:ic, nhung til 6, 7 tu6i, khi tre den trudng, nhung dj ti).t anh hubng !On den
quan h~ giao tiep cua tre, gay mi)t hi'ing hvt Ion Vfl tam ly, gay nen mi)t tam ly
thua kern cua tre. Han the nua, tam ly ay cua tre ll;li Ia nhung ban khoan, dau
kh6, d~n v~t cua cha m~. Do vi).y, nhu cfiu phi'iu thui).t trb nen thUc bach Vfl m~t
tam ly.
Tuy vi).y, d~ quyet djnh, bao gio cling phai dJ.1a truoc het vao mvc tieu phvc
hili chile nang. Thi dv, khe hb vom mi~ng, phai phftu thui).t som d~ phvc h6i
chile nang phat am. Trong truiing hc;lp nay, vi~c can nh:ic se Ia m6 luc nao, m6
Mng phuong phap nao, chu khong phiii co m6 hay kh6ng. C6 th~ n6i, neu d~
phvc h6i chile phi).n thi b tu6i nao cling m6.
Ngut;~c ll;li, voi mvc dich thiim my thi b tre em nen tri hoan. Chi lam khi
phftu thui).t ay Ia don gian, an toan va dl;lt Mt qua !au dai. Sau cung, chi djnh
phi'iu thui).t b tre em con dJ.1a tren d~c di~m phftu thui).t tl;lo hinh b tre em. Phi'iu
17

thu~t i'J tre em thuong kh6 khan hon i'J nglloi Ion, vi di~n m6 nhi\, vi tre em
kh6ng bie't ph6i hQp voi phliu thu~t vien.
Kh6 khan thu hai, vi~c chQn cha"t li~u tl).o hinh i'J tre em phiii d\1a tren qua
trinh phat tri~n cua tre. Tl).o vanh tai tre em bao nhieu cho vita d~ khi Ion len,
vanh tai tl).o hinh con thich hQp. Tl).o hinh niem ml).C moi clin la"y cac Vl).t Ian c~n
sao cho khi Ion len rau khong mQc trong mi~ng. D6 Ia nhung thi dv di~n hinh
cho kh6 khan nay.
Cu6i cilng, phliu thu~t tl).o hinh, nha"t Ia khi phai lam i'J nhigu ch~ng, i'J tre
em, ra"t kh6 dam bao an toan, vi tre kh6ng bie't giu gin nhu nguoi Ion.
b. Nguili gia: thuong phliu thui).t tl).o hinh i'J nguoi gia g~p kh6 khan i'J hai di~m.
Truoc he't, c6 m!)t s6 tinh trl).ng b~nh ly i'J tu6i gia (tam phe' ml).n, b~nh tim
ml).Ch, b~nh chuy~n hoa, dai thao duOng ... ) anh huang de'n qua trinh phfiu
thu~t. M~t kMc, vi~c l\1a ChQn phuong phap vo cam sao cho thich hQp voi nguoi
gia cling kh6 khan.
Vi v~y, voi nglloi gia, nen chU. y de'n nhu cliu vg chuc nang, con nhu cfiu
thdm my cling phai he't sue can nhil.c.
II. NGUYEN TP,C xAY DI/NG KE HO~CH T~O HiNH
1. NGUYEN TAC CHUNG
-
Chi d~t va"n dg xay d\1ng ke'hol).ch phfiu thu~t tl).o hinh sau khi da phan
tich dfiy du tinh cha"t va muc d!) tiln thuong.
-
Khi xay d\1ng ke'hol).ch phfiu thu~t. phai pha"n da"u dl).t duQc 3 mvc tieu:
+ Tim phuong phap phfiu thu~t hQp ly va don gian nha"t.
+ ThOi gian digu tti ngil.n nhat.
+ Ke't qua vg chuc nang va thdm my t6t nhat.
Tat nhien kh6ng phai khi nao cling dl).t ca 3 mvc tieu t6t nhat, nhung phai
can nhil.c kY d~ dl).t to! da c6 th~ duQc.
-
Truong hQp ke'hol).ch phai th\1c hi~n trong nhigu ch~ng m6 thi phai suy
tinh truoc d~ ch~ng m6 truoc chudn bi cho ch~ng m6 sau cho ti'St, va chij.ng m6
sau Ia tie'p tvc logic cua ch~ng mil truoc.
-
Phii.i giu vang ke' hol).ch vl).ch ra tit dfiu. Trong qua trinh th\1c hi~n phfiu
thu~t, c6 m!)t so chi tie't ciln thay dili, phii.i linh hol).t, va chi thay d6i v~ chi tie't.
-
Ke'hol).ch phai cv th~. timid~ tranh kh6 khan trong qua trinh th\1c
hi~n, dfin de'n ke't qua xau.
~
...
"
,...,
2. CACH PHAN TICH THU'ONG TON
Phai tim hi~u ky vi tri, kich thuoc, hinh dl).ng thuong t6n, tim hi~u tinh
trl).ng rollol).n chuc ph~n do t6n thuong gay ra, h~u qua thdm my nhu the' nao.
18

Pharr tich nhung roi lo~m cua til chuc, co quan xung quanh. Tinh to{m tntoc kha
nang si':t dvng til chuc xung quanh ra sao.
Danh gia tiln thuong phai chu y ca 3 chi€u kh6ng gian, kh6ng chi xac dinh
M m~t. Ne'u kh6ng c6 kinh nghi~m, kh6ng chu y de'n kh6ng gian 3 chi€u,
thudng danh gia tiln thuong it hon thvc t€, kh6ng danh gia duc,Jc chi€u sau,
kh6ng ludng duc,Jc tiln thuong sau khi d.t gi'i cac SI)O co keo ...
Trong t:;w hinh, sai liim kh6 khil.c phvc nhflt lit dl,i kie'n hvt, thie'u til chuc
t:;to hinh. Muon tranh, khi pharr tich tiln thuong ph3.i chu y de'n chi€u sau, chi€u
cao cua t6n khuye't, di.J co cua t6 chuc phiin m€m.
3. NGUYEN TAC LlfA CHQN PHUONG PHAP Xlr LY
Ch9n ra m()t phuong phap xi':t ly toi uu, phai d\fa vito cac ye'u to sau:
-
8\f pharr tich t6n thuong v€ vi tri, v€ kich thuoc, ve tinh chflt thuong t6n.
-
Chflt li~u t:;to hinh: lily chflt li~u a dau, lfly bao nhieu.
Khi ch9n chflt li~u t:;to hinh phai tuan theo nguyen til.c ti}.n dvng til chuc
t:;ti ch<'i ke't hc,Jp voi ca"y ghep til chlic. Lo:;ti til chuc cfly ghep la"y a dau, lfly duoi
d:;tng nito.
-
Huy di.Jng them: c:l.n huy d(Jng them cac t6 chuc, thi}.m chi cac chflt li~u
nhan t:;to (thi dv mil.t gia, ham gia, thi}.m chi vitnh tai gia).
N6i chung, khi lva ch9n phuong phap xi':t ly, phai dl,ia vito thuong tiln cv
th~, kh:J. nang si':t dl).ng CUa chflt li~u t:;to hinh, d\fa vito nguy~n V9ng CUa b~nh
nhan, sue khoe cua b~nh nhan, dieu ki~n xa h()i, dieu ki~n trang thie't bi. K€
ho:;tch phiiu thui}.t t:;to hinh hc,Jp ly, ph3.i d\fa tren nguyen til.c, gia phai tra thfip
nha"t cho b~nh nhan, ke't qua mang l:;ti cao nhflt.
Ill. NGUYEN TACKY THU,;T CO BAN
Chfln thuong, phiiu thui}.t, nhi~m trung lit nhung nguyen nhan gay
khuye't ph:l.n mem, d6ng thdi anh huang de'n qua trinh lien thuong vit d~ l:;ti
SI)O. Hinh d:;tng ve't sl)o phv thu(Jc vito nhieu ye'u to n()i t:;ti cilng nhu ngo:;ti lai,
cac ye'u to d6 bao g6m tuili, chung ti.Jc cua b~nh nhan, co eM, b~nh ly, qui mo
cua chfln thuong, khuynh huang hinh thanh SI)O lbi, SI)O phi d:;ti, tac d(}ng cua
nhung can thi~p dieu tri. M~c du m()t so trong nhung ye'u to neu tren vuc,Jt ra
ngoai kha nang tac d()ng cua phiiu thui}.t vien, nhung da so chung l:;ti chiu anh
huang cua m(Jt k€ ho:;tch xi':t ly thich dang, sv ap dvng nhung nguyen til.c va ky
thui}.t dung dil.n, vi~c cham s6c hi}.u pMu c6 hi~u qua.
Vi vi}.y, vi~c tu:J.n thu nhung nguyen til.c ky thui}.t trong phiiu thui}.t t:;to
hinh dong vai tro rflt quan tr9ng. Nhung nguyen til.c co ban d6lit:
19

1- Chqn dlidng rr;tch thich ht SE;!O nho, phi\.ng, trung hoij.c
song song vbi mt;>t duong net tv nhi€m (ranh, ne'p nhan), kh6ng ding, khOng keo
l~ch nhilng ddn vt giai pM.u M c~n, khOng d~m slic to.
2- Dong kin uit thlidng du.ng nguyen t&c, khil.u Mu hai mep da. Khi c6 sv
chenh l~ch hai mep da, c6 sv chenh l~ch chieu dai va chieu rt;>ng khuye't da, se
xuflt hi~n da chiing, nhu mt;>t tai ch6. Ciin c:it bO da thua d€ d6ng phi\.ng mij.t da.
Nhilng t6n thUdng rt;>ng c6 th€ khoet bo diin. d ciic bO tv do cua tai, moi, mi
m:it, canh mill ... t6n thUdng nen c:it bO theo hlnh nem. T;;ti moi c6 th€ khoet t6n
thUdng theo hinh tam giac hay ngii giac, khi d6ng kin ve't thUdng d~ phi\.ng, d~ lien.
3- Khau vet thudng dung nguyen t&c.
Ciin quan ni~m dung, m6i mui khil.u Ia mt;>t <4 v~t, nen ciin h;;tn che' toi da
anh hubng ciia mill khil.u Mn qua trinh lien SE;!O. Phai Iva chqn kim chi khil.u
cho dung, kim s:ic, du nhO, chi khOng ngilm nubc. Tren da khil.u chi kh6ng tieu
s20
Mep da phiii khil.u ap, btu the' v€nh. C6 th€ ttng d1p1g mt;>t trong ciic ki€u khil.u:
-
Miii roi ddn gian.
-
Khil.u lien tv.c dubi bi€u bi.
-
Khil.u d~m n\ta viii.
-
Khil.u lien tv.c c6 v:it cai chi.

QUA TRiNH LIEN VET THVONG
Lign vet thu'oiig d da la m(lt qua trinh phuc t(l.p, c6 S\f ph6i ht;Jp r::lt nhigu
yeu t6 sinh h9C t(l.i ch6 va toan than. M9i vet thu'ong khi lanh dgu d~ l(l.i s~o,
ngay c:i nhung vet thu'ong c6 qua trinh lign s~o hoan toan binh thu'dng. Qua
trinh lign s~o b~nh ly c6 lien quan tdi s\f hinh thanh s~o l6i va s~o qua phat, rna
tinh tr(l.ng b~nh ly du'c:Jc th~ hi~n bil.ng nhung r6i lo:;m vg chuc nang va b~nh
canh lam sang r6 rang nhi'lt.
I. £)~C DIEM GIAI PHAU CUA DA
-
Da ci'lu t(l.o bdi ba lOp, thu'c:Jng hi, trung bi va h(l. bi, trong d6 chi c6 hai
lop tren ding tham gia vao qua trinh lign s~o.
-
Thut;Jng bi la lOp b:l.o v~ cua co th~, lOp day trong thu't;Jng bi luon sinh
san va dily dil.n cac lOp te bao len tren va sling h6a. Lop mang day con du't;JC
nguyen v~n trong cac vet thu'ong thi kh6ng hinh thanh s~o do trong thu't;Jng bi
kh6ng c6 collagen va t6c d(l phat tri~n cua lOp day rift cao.
-
Thut;Jng bi con c6 trong lOp bi, d6 la m~t trong cua lOp nhu va cac nang
long. Ngoai ra c6 cac thanh phftn khac nhu tuyen m6 hOi, tuyen bii. Thanh phftn
quan tr9ng trong lOp bi la collagen, t~p trung thanh b6 va t(l.O SUC cang CUa
vung bi. Qua trinh hinh thanh collagen lau hon qua trinh bi~u m6 h6a. Trong
lOp bi c6 h~ th6ng mau phong phu d~ nu6i da.
II. CAC GIAI DO~N CUA QUA TRiNH LIEN VET THlfONG
Lign vet thuong la m(lt qua trinh phuc t(l.p bil.t dil.u til khi c6 cac tac nhiin
cha'n thuong va g6m ba giai UO(l.n xay ra xen ke voi nhau: giai do(l.n viem, giai
UO(l.n tang sinh, giai UO(l.n chin va t(l.O s~o (xem them hinh 1.1).
Com~ch
GIAI 00,1\N VI~M
r1 -;:G:;;;i~::-n =m~::c:;:-h-~>
< Phan Cmg t6b~o >
--------------------------------------------
GIAI DO,I\N TANG SINH
<-:s:::;;g:-u m-0:-:h-oa"'>
'
<::;T::;:an"'g"'slc:nh:-:s-:::ql--;-;;t6n-g-;-h-,.qp-c""ol,-lag-e~n >
<(0
Co v~t thunng
>
--------------------------------------------
GIAI DO,IIN CHIN VA T,l\0 S~O
Hinh 1.1. So do tom tilt ba giai do;;~n lien vet thllong
21

1. GIAI D04N VI:EM
-
Sau cac Mn thttdng da nhtt bOng, 16c da, rach da, trqt da, rl;l.Ch da ... , tl;li chi\
Se XUllt hi~n tuc thdi hai Jo1;1i p!illn ling: p!illn ling m(!Ch mau va p!illn ling viem.
+ Co mt;Lch tt;Li ch6 Ia phan ung dliu tien va keo dai 5-10 phUt: do t6n
thttdng !Cip nqi m1;1c m1;1ch mau, h~ thilng dong mau dtt<:)c khdi dqng keo
theo sv ngttng t~p tiiiu cliu t(li nut mau dong. Tiiiu cliu giai ph6ng mqt
lo(lt cac ho1;1t chll't sinh hqc (Prostaglandine, serotonin, histamine,
protease, thromboxane ... ) C6 anh httdng tOi m(!Ch mau, ngoai ra COn giai
ph6ng cac h6a httdng dqng va ye'u til tang sinh.
+ Phan ung tie'p theo Ia giiin m(Lch t(Li ch6, do tac dl,lilg ciia cac chat
histamine va serotonin va kinin, tfnh thffm thanh m1;1ch tang cao trong
48-72 gid dliu.
+ Phiin ltng te'bdo xay ra ch~m hdn cac phan ung ciia m(lch mau. Cac b~;ich
du da nhan, ddn nhiin, fibroblasts di tan tOi vimg t6n thttdng. Cac b1;1ch
diu hl;lt va b(lch cliu ddn nhan dqn d~p ve't thttdng, ne'u vet thttdng nhi~m
khuiin giai do1;1n viem nay keo dai hdn so vdi vet thttdng vo khuii:n. Cac
d(li thvc bao chiem da sil t(li chi\ Mn thttdng vao ngay thu 3-4. Ngoai vai
tro thvc bao, cac te bao nay tiet ra cac chll't h6a httdng dqng va ye'u til
phat triiin dii tang sinh te bao n(li m1;1ch va te' bao s<:)i non.
-
Phan ung m(lch mau va dap ung te'bao tl;li vet thttdng xay ra xen ke vdi
nhau dii chuiin bi hlnh thanh t6 chuc h(lt, t6 chuc biiiu mo va !ling dqng
collagen. Trong nhung ngay dliu, sue cling t(li vet thttcJng la nho nhat, chi khi
c6 svlling dqng collagen thi sue cling t(li ve't thttdng mdi tang dlin.
2. GIAI D04N TANG SINH
-
D6ng thdi vdi giai do1;1n VIem, giai do(ln tang sinh xay ra vdi cac
qua trinh tai t1;1o biiiu mo, tang sinh s<:)i, hinh thanh chll't collagen, hlnh thanh
tan m1;1ch va CO vet thttdng.
22
+ Tdi tt;LO bie'u mo d6ng vai tro quan trqng trong qua trinh lien vet
thttdng. Qua trinh nay blit dtiu til gid thu 24, biiiu mo phat triiin tit
xung quanh mep ve't thttdng vao ho(ic tit cac thanh phfin khac trong ldp
sau (nang long, tuyen bii. ... ). Cac ldp te bao day biiiu bi tang sinh Ian
dfin vao phfa trong ciia vet thttdng, tile d(l tang sinh nay d(lt tili da vao
ngay thu 2-3. Dili vdi ve't khau, qua trinh nay ke't thuc ngay sau 24-48
gi(J, trai l(li nhung ve't thttdng hd qua trinh nay keo dai de'n 3-5 ngay cho
de'n khi t6 chUc h1;1t dtt<:)c hinh thanh. Dq lim t(li chii ve't thttdng lam
tang nhanh qua trinh biiiu mo h6a.
+ To' chU:c ht;Lt hinh thanh tit ngay thU 3-4 va t6n t(li cho de'n khi ket thUc
biiiu mo h6a. T6 chuc hl;lt bao g6m cac te bao viem, tan m(lch va te' bao
sdi non tren n~n ciia cac chll't collagen, fibrin, glycoprotein, va
giucosaminoglycan. Cac te bao s<:)i non xull't hi~n t(li ve't thttdng tit ngay
thu 2 ho(ic 3, va t(lo ra collagen, elastin, fibronectin, glucosaminoglycan.

+ Collagen du<;Jc t6ng h<;Jp m~nh vao ngay thu 4, sau d6 cac te'bao collagen
t~p h<;Jp l~i thanh s<;Ji va b6 s<;Ji. S6lu<;Jng collagen tang dil.n keo theo sv
tang sue cang cua ve't thuong. Trong thoi gian dil.u, collagen nh6m I
chie'm da s6, sau d6 collagen nh6m III thay the' dil.n cho de'n giai do~n
hinh thanh s~o. T6ng h<;Jp collagen d~t muc t6i da vao tuil.n thu 3, va
qua trinh nay giam dil.n trong giai do~n hinh thanh s~o.
+ Voi nhung ve't thuong toan b9 chieu day da da du<;Jc dong kin, sv co
t6i da ve't thuong xay ra t~i chi\ vao ngay thu 10·15, ne'u khong du<;Jc
khau muc d9 co keo con cao hem. Con trong ghep da toan bi.J, sue cang
d~t tOi 20% so voi ve't thuong du<;Jc khil.u kin.
+ Qua trinh hinh thanh tan m~ch du<;Jc kfch thich bbi ye'u t6 sinh m~ch
tu d~i thvc bao. Nilng d9 oxy trong ve't thuong giam se lam tang nilng
d9 ye'u t6 sinh m~ch, cac te'bao n9i mo phat tri~n va xam nMp vao ve't
thuong cling voi mang day, t~o ra cac m~ch mau trong ve't thuong.
3. GIAI DO~
T~O S~O
Day la giai do~n cu6i cua qua trinh lien ve't thuong, s~o trb n€m r6 rang va
ch:ic hon, s~o giam dil.n mau do va nh~t mau dil.n. Qua trinh nay g:in lien voi
hi~n tu<;Jng si':ta chua va t6 chuc l~i cac thanh phil.n cua s~o. Collagen nh6m III
chie'm da s6 va c6 sv dieu chinh l~i cilu true cua s<;Ji collagen. Luc dil.u cac b6 s<;Ji
collagen x:ip xe'p l9n x(in, dil.n dil.n du<;Jc s:ip xe'p l~i theo cilu true lOp song song,
do v~y lam tang sue cang cua s~o. sv: hinh thanh tan m~ch giam dil.n cho Mn
luc s~o trb thanh v6 m~ch. Giai do~n dieu chinh nay keo dai tu 12-18 thang.
A'
A
1
~
'J
?
i
I'
..
A'
A'
Ill. YEU TO T~l CHO ANH HliONG TOI QUA TRINH LIEN VET THliONG
Cac ye'u t6 t~i chi\ c6 til.m quan tr9ng trong vi~c rut ng:in cac giai do~n cua
qua trinh lien ve't thuong.
1. KY THU~T KHAU vET THU'ONG
Ky thu~t khil.u dung la ye'u t6 cil.n thie't cho qua trinh lien ve't thuong xay
ra binh thuong. Mep ve't thuong bi nat do rang k~p phKu tich qua lon, ci).p
qua chi).t, khil.u chi qua chi).t, Mt cil.m mau hay c:it qua muc deu d:in toi tinh
tr~ng thie'u mau hay nhi~m trung sau nay. Ph:iu thu~t vien cil.n ph9.i hi~u vi~c
tuan thu cac nguyen t:ic khau co ban la ye'u t6 quye't dtnh trong qua trinh lien
ve't th lfdng.
"'
,.,?
"'"
2. DQ AM T~ VET THU'ONG
D9 :lm thich h<;Jp c6 anh hubng tich eve toi qua trinh lien s~o. D9 :lm thilp
hay tinh tr~ng kh6 se keo dai qua trinh lien s~o ve't thuong. Trong moi truong
c6 d9 :lm thich h<;Jp, cac te'bao bi~u m6 phat tri~n nhanh hon, kh9. nang ti€m th1,1
nang lu<;Jng cua cac te' bao tang, qua trinh phil kin he mi).t ve't thuong c6 hi~u
23

qua va trlfc tie'p hdn. Cac dr,mg bang ilm tren bg mi).t ve't thudng cho phep oxy
kh6ng khi di\ dang thilm vao ve't thudng, kich thich hi~n tuQng tang sinh ciia te'
bao sQi. ·
3. TiNH TR4NG THIEU MAu T.M vET THU'ONG
Cac nguyen nhan nhii\m trimg, mau t\1, dt vi).t, thao tacky thui).t kern deu
d:ln toi tinh trr;~ng thie'u mau t6 chuc tr;~i chi\. Muc d9 tieu th\1 oxy Ia rilt cao va
thay dbi trong cac giai dor;tn cua qua trinh lien ve't thudng. Trong giai dor;tn diiu,
tinh trr;~ng thie'u oxy kich thich cac ye'u t6 phat trii&n, ye'u t6 sinh mr;~ch, h6a
huang d(>ng tOi t6 chuc ve't thudng, nhung tinh trr;~ng thie'u oxy cii.ng lam giam
qua trinh bii&u m6 h6a va tang sinh te'bao sQi.
4. TiNH TR4NG NHIEM TRUNG T.M vET THU'ONG
Thie'u mau, nhii\m khuii:n c6 thi& d:ln tOi nhii\m trung ve't thudng va qua
trinh lien ve't thudng se bt keo dai. Vi khuiln lam t6n thudng cac te' bao tham
gia qua trinh slia chua ve't thudng, keo dai giai dor;~n viem, tieu th\1 oxy va cac
chilt dinh duang tr;~i ve't thudng dn thie't cho qua trinh slia chua.
,_I
AI',.,.
?
I
I ' , .
..
A#
IV. YEU TO TOAN THAN ANH HllONG TOI QUA TRINH LIEN VET THllONG
....
,...,
,..?
1. YEU TO BAM SINH
-
Cac b~nh bii:m sinh c6 lien quan toi vi~c thie'u h1,lt hay rfli lor;tn t6ng hQp
cac collagen.
-
B~nh dai thao duong cilng lam anh huang b~ng nhieu each tOi qua trinh
lien ve't thudng: giam kha nang tieu th1,l oxy ciia te bao, giam luQng oxy mau,
giam chuc nang lympho, tang kha nang nhii\m trung, giam t6ng hQp cac chilt
collagen.
-
Tinh trr;~ng b~nh ly di truyen lien vet thudng qua muc thi& hi~n ro trong
b~nh ly s~o !6i va s~o qua phat. Cac t6n thudng do S\f tang t6ng hQp, !ling dQng
qua muc va giam qua trinh thoai h6a collagen.
.....
,.,,
.:
,.
2. YEU TO MAC PHAI
-
Tinh trr;~ng dinh duang c6 anh huang tOi qua trinh lien vet thudng: suy
dinh duang ni).ng, b~nh nhan ung thu, nghi~n ruQu ... lam chi).m qua trinh lign
ve't thudng.
-
Cac vitamin c6 vai tro hi\ trQ cho qua trinh lien ve't thudng. Thie'u
vita mine A uc che' qua trinh bii&u m6 h6a, giam tbng hQp collagen va slf lien ke't
ciia cac phiin tli collagen voi nhau. Vitamin C ciin cho qua trinh tbng hQp
collagen tu lysine va proline, ngoai ra con dn cho hor;~t d(>ng chuc nang br;tch
ciiu trung tinh, thie'u vitamine C lam tang kha nang nhii\m trung. Thie'u
vitamin K lam keo dai chiiy mau, di\ xuilt hi~n mau t\1 va kh6ng hinh thanh
chilt nen collagen trong C1,lC mau dong. Vitamin E lam giam t6ng hQp collagen
va sue cang ciia vet thudng.
24

-
Cac yeu til vi h.tQng nhu kern, slit anh huang tOi qua trinh lign vet
thudng: kern Ia thimh phiin quan trQng trong t6ng hQp AND va ARN cii.ng
nhu collagen.
-
M9t silb~nh c6 anh huang toi qua trinh Mn Sl;lO: b~nh tim m~ch (suy
tim, phu b~ch m~ch, gian tinh m~ch ... ), rili lo~n chuy~n h6a (suy th~n, dai
duong, cttong giap ... ), suy giam mi~n djch, b~nh gan m~n tinh, b~nh ac tinh ....
Mu lam keo dai qua trinh Mn sl;lo.
-
Tu6i cang cao thai gian lign vet thuong cang keo dai nhting sue cil.ng t~i
vet thuOng l~i giam.
-
B~nh h~ thilng anh huang tOi qua trinh Mn v€t thudng thOng qua vi~c
stt dvng li~u phap corticosteroid. Cac thu6c nh6m nay lie che qua trinh vi em,
giam dap ling te bao va tang kha nang nhi~m trung, giam t6ng hQp collagen.
25

CAP MAU CHO DA
I. D~l CliONG
Xu«t phat tu nhung m1,1c dich khac nhau, sl,t nghien cuu v€ tudn hoan ciia
da da duqc d€ c~p de'n tit !au. Vi tudn hoii.n ciia da da duqc nghien cuu vii. ung
d1,1ng nhi€u trong m9i linh vl,tc n(li khoa: silc n(li d(lc til, dai thao duong, viem
gan, xo gan, vi em t:ic d(lng mach... Cac nha ngoai khoa lai mel u<'Jc tim duqc
nhung duong rach l.Y tuong it lam t6n thuong cac mach mau vii. tMn kinh o da.
D~c bi~t, trong nhling nam gdn day, do sl,t phat tri~n ciia ky thu~t vi ph§.u, cac
Vat da C6 cuilng mach dliQC SU d1,1ng trong ph§.u thu~t tao hinh, Slf cap mau cho
da cang duqc nghien cuu nhi€u han d~ tim ra nhung vat da c6 nhi€u uu di~m su
d1,1ng nhu m(lt chat li~u ghep W do c6 nili mach nu6i duang.
Nho nhung tie'n b(l ciia cac ky thu~t nghien cuu nhu hoa t6 chuc h9c, ky
th~~t lam tieu ban trong suilt, chl,lp can quang mach mau da, ky thu~t soi mao
mach da ... cac hi~u bie't v€ tudn hoan ciia da kh6ng ngitng duqc cai thi~n. Tuy
v~y, cho de'n nay v§.n con nhi€u v«n d€ t6n tai cfin lam sang to d~ ph1,1c V\1 tilt
hdn nhung nhu du ciia chiin doan, di€u tri vii. tien luqng b~nh n6i chung vii. ung
d1,1ng trong ph§.u thu~t tao hinh n6i rieng.
Tit !au, nglioi ta da bie't kh6ng phai tat ca cac vung da ciia cd th~ d€u c6
m(lt ngu6n cap mau chung. 81,t khac bi~t v€ cap mau d6 da giai thfch kh6ng chi
nhung khac bi~t v€ mau s:ic ciia da 0 cac vung khac nhau rna con giai thich
nhung khac bi~t v€ kh:l. nang khac nhau cua cac vii.ng da chilng lai nhung chan
thudng, nhi~m trung, t6n thudng bOng vii. kha nang li€n s~o ciia da. Qua trinh
!i€n S~O ch~m tr~ cua da 0 m~t trong bii.n chan lien quan t<'Ji Slf cap mau ngheo
nan 0 d6, ngliQC lai Slf cap mau phong phU 0 ng6n tay, 0 vii.ng da c6 long vii. Slf
h6i ph1,1c nhanh ch6ng ciia nhung ve't thudng o cac vii.ng nay c6 quan h~ cMt che
v<'Ji nhau.
II. NGUON M~CH CAP MAU CHO DA
Tit n6ng vao sau, da duqc cau tao hOi cac ](Jp bi~u bi, ](Jp bi vii. ](Jp m6 (t6
chuc) rna du<'Ji da. Duoi lop rna duoi da Iii. lop mac c6 cau true khac nhau tuy
tung vung cd th~. LOp mac ngan each da voi cac cau true giai phftu khac n~m
ben duoi, bao g6m c:l. cac mach mau va thfin kinh. Cac nhanh mach di t<'Ji da du
thu(lc bat cu loai nii.o cling phai xuyen qua lOp mac, tUc Iii. c6 doan di duoi mac,
doan xu yen qua mac vii. doan di tren mac.
1. cAc DQNG ~CH DA TRl/C TIEP
Thuong c6 duong di dai vii. duong kfnh !On, xuat phat tu nhling d(lng mach
chfnh c6 than l<'Jn vii. di giua cac cau true sau cho tOi khi xuyen qua mac. Sau d6,
26

di mqt do~n dai trong da va tach cac nhanh b€m cho da (hlnh 1.2). Nhung d(lng
m~ch nay thuCing h:lng dtnh va c6 solUQng gioi h~n. DuCing kinh t~i nguyen uy
thich h<;Jp voi vi~c noi vi phAu va m6i d(lng m~ch thuCing ca:p mau cho m(lt viing
da rqng. Nhung dqng m~ch da tn;tc tiep nay lil CO SO cua nhung V~t mli.u trl,IC
(axial pattern flaps).
,.
'
~:::::::.:=.~
~~-
·--.:.
c
D .
Hinh 1.2. Nhling nguon d(lng m~ch cho da (A. fl(lng mB. fl(lng m2. cAc DQNG ~cH THAN KINH DA
Ch~y kern theo cac thlin kinh cam giac n6ng, thuCing hi~n di~n nhu m(lt
tr1,1c ID~Ch thi,1C S\1 ho(\C nhU IDQt m~ng lUOi rna cac ch(i_ng noi c6 tinh cha:t nhU
m(lt tr1,1c m~ch. Nhung d(lng m~ch nay c6 3 d(ic di~m:
-
Tuoi mau cho cac thAn kinh n6ng b:lng nhil:ng ti~u d(lng m~ch ra:t nhO.
-
Tren duCing di tach ra c1,1m ti~u d<)ng m~ch sau.
-
C6 nhi€u nhanh n61 voi cac d(lng m~ch sau.
Ngay nay, nguCii ta con coi cac dqng m~ch nay nhu nhil:ng d(lng m~ch da
trvc tiep. Vi v~y, m(lt v~t da dUQc tuoi mau b:lng d(lng m~ch thAn kinh da cling
dU<;Jc coi la m(lt v~t mli.u tr1,1c. Nhung di)ng m~ch ch~y theo cac tMn kinh bi biip
chan trong la cac d()ng m~ch thAn kinh da.
3. cAc DQNG ~CH XUYEN CO-DA
Tach ra tu cac di)ng m~ch trong co, di mi)t do~n trong co truoc khi xuyen
qua la m~c bao phu co d~ vao da. Cuong m~ch tach ra cac d()ng m~ch xuyen co -
da nu6i duong cho m(jt don vt m6 phuc t~p, bao g6m: co, m~c, rna duoi da va da.
Sv cap mau cho phAn da cua don vt nay chU yeu den tu S\1 cap mau cho co.
27

Trong tntCJng hqp V:).t ca- da C6 CUong, ph:in Can dUQC nuoi du(!ng biJi h~
thong ffi:).Ch.th(t hai di vao nen V:).t da, h~ ffi:).Ch nay C6 thilla CllC dqng ffi:).Ch da
trJ!c tiifp di VaO V:).t theo kiilu tl1,1C ho~C c6 thilla CaC dqng ffi:).Ch can- da (hinh 1.3).
. Tieu chuii:n dil xac l~p mi;it V:).t ca- da ]a da phai song duqc nho ca ben duoi
chu khOng phai chi Ia S\1 ke't hqp ngil.u nhien cua ca vii da, c6 nghia ]a khOng
phai hilt ky ca nao cling cho nhanh xuyen ho~c du nhanh xuyen nuoi dui'!ng
vung da nii.m trenn6.
Hinh 1.3. sa do minh h9a sl,fcap mau cho da tllcac nhanh xuyem coda. (a. Dao da,
b. Mo dlfoi da, c. Cac nhimh xuyen ca da di chech qua m~c ca r6i vao thimg lop ma dlfoi
da , mi'li nhanh cap mau cho mi;it vung da nho, d. ca. e. M~c b9c ca, f. Cu6ng m~ch ca)
4. CAC DC)NG ~CH cAN · DA
Ch:).y len be mi\lt d9c theo cac vach gian ca vii toa ra o ngang muc ciin
sau dil t:).o nen mi;it m:).ng luoi (hinh 1.4). M:).ng luoi nay cho cac nhanh cung cilp
mau cho da vii mo duoi da ben tren. Sv t6n t:).i cua m:).ng luoi can giai thich t:).i
sao l:).i c6 thillily mi;it v:).t can - da voi s\[ an toan han vii mi;it ti I~ dailri;ing ion
han SO VOi mqt V:).t da dan thulln tuang duang 0 CUng vl tri.
a
b
~
Hinh 1.4. sa do minh h9a Sl/ cap mau cho da W cac nhanh xuyen can da. (a. Cac nhanh
xuyen can da, b. Di;ing m~ch ion cua vung, c. Dam r6i m~c sau cap mau cho da ben tren,
d. Tinh mach dlfoi da dan llfU cho da qua h~ th6ng tinh m~ch nong)
28

Cac nhanh xuyen ciin - da di che'ch qua can sau va tach ra cac nhanh
a tilt Ca cac til.ng SO voi mi).t ph{mg cfm, do d6 CO nhung ffican, n&m trong can va n&m tren be mi).t can. Cac ffikinh > O,lmm, cac ffiNguCii ta g9i chung h~ fficho phep c6 hai lo

m1.1ch mau ngheo m1n (c6 tay, mu ban tay, c6 chan, mu ban chan) ho~c c6 th~
. g~p ca 0 m(it vai chi\ thie'u mau trong nhftng vung giau ffil.iCh mau (cac di~m ty 0
gan ban tay, gan ban chan).
2. Dk\NG ONG CHAN Bi
0 d1.1ng nay, cac d(ing ffil.iCh trllOC khi phan nhanh cho ra cac nhanh thOng
nho o chan bi. C6 th~ g~p d1.1ng nay o cac vii.ng gan ban tay, gan ban chan, o
nhung Vung rflt nhi€u d(ing ffil.iCh dttoi bi~u bi nhttng Chung khOng noi VOi nhau.
Chung c6 tac d1p1g di€u hoa qua trinh tuiln hoan va dam biio chuc nang tuiln
hoan cho da o vung d6 (vi dv chuc nang di€u hoa than nhi~t).
3. Dk\NG HAl LU'OI ~CH
Day Ia dl.lng ph6 bien cua Cd th~, c6 th~ g~p 0 vilng da c6 long, vung bvng
va cac chi. Cac d(ing ffii.!Ch thu(ic dl.lng nay no! voi nhau 0 dttoi bi~u bi hOi cac
mao m1.1ch mau c6 long rilng, dam bao cho st;r v~n chuy~n mau nhanh va di€u
hoa hay n6i dung hdn Ia st;l san Mng tuiln hoan. Nhttng cac 6ng thOng nay kern
giau c6 hdn o m~t trong cac chi. Chling thttong bi thu h~p l1.1i khi s6ltt(,lng cac
ffil.iCh mau dttoi bi~u bi tang ]en ho~c t6n t1.1i voi m(it siJ]tt(,lng JOn .
30
.l • """' ... -
--.;In
b ~.
tudt qua:ah
l.ll.I:Jl8qmll:Kri
! 2-'"""' ... -
my6>
I3.DoD.vi~+ ---
iinh~da
Hinh 1.5. Sd d6 cap mau cho da

Day Ia ket qua cua m<;lt d:;mg tu!in hoii.n yeu hoi).c do ap 1\ic cua da c!in
phai nhanh chOng diin bu nhung giam tuoi mau dut quang. C6 S\1 lien quan
giua tui\i vii. s\1 co m~ch tien tri~n: i'J ngubi giii., mao m~ch i'J da c6 tinh nh~y cam
ldn voi l~nh, kern sinh 1\ic vii. h6i phvc ch:).m (Bellocq) .
..
,..,
..
?;
...
IV. PHAN BO E>QNG M~CH 0 CAC VUNG DA
Theo Bellocq, c6 th~ phan chia d<;lng m~ch da theo cac vung: d!iu - mi).t,
than minh vii. tu chi.
,._
?
,.,..
...
1. DQNG ~CH DA 0 DAU- ~T
Cac m~ch mau i'J da d!iu thubng ch~y theo chiiiu th~ng dung vii. cong queo,
chti.ng dan ra i'J ngl1di giii.. Nhung nhanh tach tu d<;lng m~ch tran, d<;lng m~ch
thai duong, d<;lng m~ch chii'm vii. d<;lng m~ch tai sau no'i voi nhau vii. voi ben do'i
di~n. (j ngubi gia, S\1 tie'p no'i nay it hdn vii. phan bo' theo dt;mg di¢n d(Jc lijp. Cac
m~ch mau i'J da mi).t c6 dubng kinh nhO vii. no'i voi nhau i'J chan bi. S\1 ca'p mau
nay thu<;lc dq.ng 6ng thOng chan bi.
2. DQNG ~CH DA 0 THAN MINH
Cac m~ch mau phan b6kh6ng c6 gioi h~n r6 rang, tru da phlin lung. S\1
cflp mau cua da i'J ph!in du(ji l11ng, vung trUdc ng\ic vii. bvng bi h~n che; m~ng
luoi duoi bi~u bi kh6ng hoii.n chinh, cac o'ng thOng chan bi thie'u i'J nhiliu chi\.
3. DQNG ~CH DA 0 TU CHI
3.1. Dqng m~ch da chi tren
Nhin chung, s\1 phan bo' thu9c dq.ng hai htdi. Ngoii.i ra con c6 nhung khac
bi~t tuy theo tUng vung. Mi).t trong chi tren vii. vung Delta du~c ca'p mau ra't
phong phti.. d vung c~ng tay vii. khuyu tay, S\1 ca'p mau c6 h~n che hdn. d c~ng
tay, cac d<;lng m~ch ra't phong phti., mi\i d<;lng m~ch tuoi mau cho m9t vung, cac
vung kh6ng d9c l~p nhung cling it no'i tiep voi vilng tie'p theo.
d ng6n cai, cac di~n m~ch ra't phat tri~n vii. d<;lc l~p voi nhau. Mu tay du~c
tuoi mau theo dq.ng di¢n d(Jc lijp, gan tay c6 hai d~ng tuoi mau: d~ng hai luoi vii.
d~ng m9t luoi duy nha't.
3.2. D{mg m~ch da chi duoi
Tuy theo tung ·vilng, c6 nhiiiu d~ng. Vilng dill nhung m~ch mau dum bi~u bi
n61 tie'p voi nhau ra't it vii. m~ng luoi m~ch mau n?tm i'J toii.n b9 chan bi. Da d!iu go'i
du~c ca'p mau tuong tv nhu da khuyu tay, c6 nghla Iii. du~c ca'p mau theo dq.ng hai
htdi. Ban chan cling du~c ca'p mau theo d~ng hai luoi tru mi).t trong. Da vilng mu
chan ngheo nan m~ch mau hon vilng gan chan theo dq.ng di¢n d(Jc lijp. Mi).t sau
gan chan c6 hai d~ng: dq.ng hai lltdi ra't phong phti. vii. dq.ng 6'ng thOng chan bi.
31

Cac d:).ng phil.n bo ffi:).Ch mau con ph\} thuqc vao tu6i va v\lng ho:).t dqng
cua co thEl. Trong qua trinh phat triEln tit so sinh de'n trubng thanh, cac m:).ng
Judi ffi:).Ch mau phat trilln ffi:).nh va suy giam a tu6i gia. Nhung vling da chiu
nhigu ap h,Jc thUdng dU<;Jc ca"p mau phong phu theo dq,ng hai lztm ua dg_ng (J'ng
thong chan bi, ngU<;JC ]:).i nhung vung da it chiu ap h,Jc thi ffi:).Ch mau phan bo
ngheo nan theo dg_ng di~n dqc lljp.
V. DlNH KHU CAC DQNG M4CH CAP MAu CHO DA
Michel Salmon (1936) da nghien cuu cac dqng ffi:).Ch ca"p mau cho da va M
xua"t Sd dii phan vung ca"p mau cua da tren toan Cd thEl. Theo M. Salmon, moi
v\lng da tren cd thEl du<;Jc mgt dgng m:).ch phan nhanh xuyen qua cac ldp m6
dudi da (cd, ffi:).C, m6 rna ... ) dEl ca"p mau. So dii dinh khu cac dqng ffi:).Ch cho da
dU<;Jc bay theo hinh sau day:
32
u
"
Hinh 1.6. So d6 djnh khu cac d\)ng m(a. M~t tntbc, b. M~t sau)

CAP MAU CHO CO
I. fl~l Cl!ONG
Vi~c nghien cuu sv ci'lp mau cho Cd va cac d:;mg phan bo ID(I.Ch mau cua Cd
da cung vai ung d1,1ng cua chung tren Jam sang da dU<;IC cac tac gia tren the
giai d~ ci).p tOi tU !au. Dlj.c bi~t. trong nhung nam gil.n day, do Sl,l doi hoi cua
phfiu thu~t va vi ph~u t(IO hinh, vi~C nghien CUU giai phfiu cac ID(I.Ch mau CUa
cd va vtien b(l dang k~. Tit nhung hi~u biet v~ cac d(lng phan bo m:;tch mau trong va
ngoai cd, nguoi ta da xac djnh dU<;Ic nhi~u v:;~t cd va v(lt t6' chuc phuc h<;lp c6
th~ du<;~c si't dvng lam ch:'lt li~u ph~u thu~t va vi ph~u t(lo hinh cho ket qua
tot tren lam sang.
Nhin chung, theo nghien cuu cua nhi~u tac gia, nhung nhanh m:;~ch cung
cilp mau cho cd dU<;Ic tach ra tit nhung d(lng m:;~ch di il phia ngoai cd va c6 m(lt
do(ln di ben ngoai cd vai chi~u dai thay d6'i tuy theo titng cd nhung n6i chung
cac m(lch mau di theo con duong ng:in nh:'lt.
Cac d(lng m:;tch t~n cung thOng noi tv do qua nhi~u nhanh noi. Di~u nay
cho phep can bAng ap su:'lt tren cac vung ID(I.Ch va dem lthay the. M(lt kenh noi c6 th~ dan to m(lt each khac thuong nhu m(lt dj d:;~ng va
tril thanh m(lt ngu6n m(lch chinh cho m(lt vi'tng nao d6, bao g6m c:i cd.
Di kern d(lng ID(I.Ch c6 cac tinh ID(I.Ch. Sv s:ip xep cac tinh ID(I.Ch sau d ben
c(lnh cac d(lng m(lch chinh quan trqng cho toan cd th~ vi n6 t(lo ra m(lt h~ thong
trao d6'i nhi~t giua cac m:;tch mau. Mii-t khac, vi~c c:it bo thil.n kinh khi chuy~n
V(lt d~n den sv milt co Cd rna binh thuong v~n giup mau tinh ID(I.Ch trd vf Sv
t6n t:;~i cua M thOng tinh m:;~ch nong trong mo duai da c6 th~ dem lduong b6' sung quan trqng cho sv h6i luu tinh m(lch il cac v:;~t t6' chuc, dii-c bi~t Ia
cac v:;~t Cd - da c6 cuong. Trong Cd, cac d(lng ID(I.Ch va tinh ID(I.Ch thuong di cung
nhau cho tili muc ti~u d(lng m:;~ch va tinh m:;~ch t~n. Hil.u het cac nhiinh trong cd
ch(ly VUOng g6c vai hUang S<;li Cd va m(lt SO xuyfm qua ID(I.Ch bqc Cd d~ phan
nhiinh trong m(lng luai m(lch duai da.
Trong V(lt Cd - da, cac ti~u d(lng m:;tch tit Cd di qua can vao da chlla sv keo
dai cua m~u s:ip xep m(lch mau trong cd, nghia Ia cac ID(I.Ch mau nftm vuong g6c
vai m/i.t phAng da. Trong V(lt can - da, cac ti~u d(>ng ID(I.Ch phan bo theo m(>t
huang tr(li nh:'lt djnh trong m/i.t phAng can va ch:;~y song song vai m/i.t phAng da.
II. cAc D~NG PHAN BO M~CH MAU CHO CO
Phiin bo m:;~ch mau cho cd da du<;~c m(lt so tac gia nghien cuu ngay tit dil.u
the ky XX va m6i ngUoi leach phan lo:;ti chinh:
33